Nếu để ý khi đi dạo trong công viên, bạn sẽ dễ dàng bắt gặp những cây xanh được trồng giữa bãi cỏ hoặc trên các ô đất riêng. Xung quanh thân cây thường có một khoảng đất trống, đôi khi được phủ bằng lá khô, mùn hoặc vật liệu hữu cơ, thay vì lát kín bằng gạch, đá hay bê tông.
Thoạt nhìn, khoảng đất này có vẻ khá "thừa". Không ít người thậm chí cho rằng nếu lát kín khu vực quanh gốc cây, công viên sẽ sạch sẽ, gọn gàng và dễ đi lại hơn.
Tuy nhiên, với cây xanh, đây lại có thể là một thay đổi không hề nhỏ.
Rễ cây không chỉ nằm sâu dưới lòng đất
Một trong những hiểu lầm phổ biến là cho rằng rễ cây chủ yếu cắm sâu xuống đất giống như một chiếc cọc khổng lồ. Trên thực tế, phần lớn hệ thống rễ của nhiều loài cây tập trung ở những lớp đất tương đối nông, nơi có nước, chất dinh dưỡng và oxy.
Theo Đại học Illinois Extension (Mỹ), phần lớn sinh khối rễ cây nằm trong lớp đất phía trên, trong đó một lượng đáng kể tập trung ở những lớp rất gần bề mặt. Các rễ nhỏ ở khu vực này có nhiệm vụ hấp thụ nước, khoáng chất và oxy, đồng thời góp phần tạo cấu trúc đất.
Điều đó có nghĩa là phần đất ngay quanh gốc cây không đơn thuần là "đất thừa". Đây là một phần của vùng rễ mà cây sử dụng để sinh trưởng.
Lát kín có thể khiến đất bị "nghẹt"
Đất không phải một khối đặc hoàn toàn. Giữa các hạt đất tồn tại những khoảng rỗng chứa cả nước và không khí. Đây là nơi giúp nước thấm xuống và oxy tiếp cận hệ thống rễ.
Rễ cây cần oxy để phát triển; trong đất bị nén chặt, không gian chứa không khí giảm đi, khiến rễ khó phát triển và tiếp cận nguồn oxy cần thiết.
Trong môi trường công viên, nếu khu vực quanh cây bị lát kín hoặc thường xuyên chịu tác động của người đi bộ, đất có thể bị nén. Khi đó, nước khó thấm xuống và sự trao đổi khí trong đất cũng bị hạn chế.
Đây là một trong những lý do các nhà thiết kế cảnh quan thường dành không gian đất hoặc vùng trồng riêng cho cây, thay vì phủ kín toàn bộ mặt đất bằng vật liệu cứng.
Không chỉ để "cho đẹp"
Khoảng đất quanh gốc còn giúp nước mưa hoặc nước tưới tiếp cận đất và vùng rễ dễ dàng hơn. Khi bề mặt được giữ ở trạng thái có khả năng thấm nước, cây có cơ hội tiếp nhận nguồn nước tự nhiên thay vì phần lớn nước chảy trên bề mặt sang khu vực khác.
Đại học Illinois Extension cũng lưu ý rằng thay đổi độ sâu đất quanh cây có thể làm giảm lượng nước và oxy mà rễ tiếp cận được. Đất bị nén cũng là một trong những vấn đề phổ biến đối với cây trồng trong môi trường đô thị.
Trong khi đó, một số khu vực đất quanh gốc còn được phủ một lớp mùn hữu cơ. Theo Illinois Extension, lớp mùn có thể giúp hạn chế đất bị nén, giữ ẩm, giảm cỏ dại và bảo vệ khu vực rễ. Tuy nhiên, lớp phủ không nên chất sát vào thân cây vì có thể gây ra những vấn đề khác cho phần thân.
Vì sao không lát kín nhưng vẫn có thể đi lại?
Điều này không có nghĩa mọi cây xanh đều bắt buộc phải có một khoảng đất rất lớn quanh gốc và không thể kết hợp với vỉa hè hay vật liệu lát.
Trong đô thị, các chuyên gia cảnh quan có thể sử dụng những giải pháp kỹ thuật như đất kết cấu hoặc hệ thống ô đất dưới mặt đường để vừa tạo không gian cho rễ, vừa duy trì bề mặt cứng phục vụ người đi bộ. Penn State Extension cho biết các giải pháp này được thiết kế nhằm tạo thêm thể tích đất không bị nén cho rễ cây trong những khu vực có vỉa hè hoặc đường giao thông.
Vì vậy, điều quan trọng không đơn giản là "có lát hay không", mà là cây có đủ không gian đất phù hợp để rễ nhận nước, oxy và chất dinh dưỡng hay không.
Bởi vậy, lần tới khi bắt gặp một cây xanh đứng giữa một ô đất rộng trong công viên, đừng vội nghĩ rằng phần đất trống ấy đang bị "bỏ phí". Với cây, đó có thể chính là khoảng không gian cần thiết để bộ rễ tiếp tục sống, hô hấp và phát triển.
Theo khảo: Đại học Illinois Extension
Minh Khang
