Cứ mỗi khi mùa đông đến, khu vực quanh Cố Cung ở Bắc Kinh, Trung Quốc lại xuất hiện một cảnh tượng khiến không ít du khách lần đầu chứng kiến phải bất ngờ. Từng đàn quạ đen dày đặc bay lượn trên bầu trời, đậu kín các mái ngói cổ kính và cây cổ thụ, tạo nên khung cảnh rất đặc trưng của di tích từng là trung tâm quyền lực của hai triều đại phong kiến Trung Quốc.
Khung cảnh ấy, kết hợp với vẻ trầm mặc của Tử Cấm Thành, đã làm nảy sinh không ít câu chuyện mang màu sắc huyền bí. Tuy nhiên, theo góc nhìn khoa học, sự hiện diện của hàng chục nghìn con quạ quanh Cố Cung hoàn toàn không liên quan đến những quan niệm về "âm khí" hay các yếu tố siêu nhiên.
Theo thống kê, Bắc Kinh hiện có hơn 100.000 con quạ, chủ yếu tập trung tại sáu khu vực gồm Cố Cung, Vương Phủ Tỉnh, Công Chủ Phần, Đại học Sư phạm Bắc Kinh, Thiên Đàn và Công viên Rừng Olympic. Trong số này, Cố Cung là nơi nổi tiếng nhất vì sở hữu quần thể quạ đông đảo nhất.
Lực lượng quạ của Bắc Kinh chủ yếu được tạo thành từ ba loài là quạ mỏ nhỏ, quạ mỏ lớn và quạ khoang Dauria. Trong đó, quạ mỏ nhỏ chiếm số lượng áp đảo nhờ khả năng thích nghi rất cao với môi trường đô thị. Chúng có thể ăn côn trùng, hạt giống, rác thải hay xác động vật, giúp dễ dàng sinh tồn ngay giữa thành phố đông đúc.
Điều thú vị là ban ngày, phần lớn quạ không ở trong nội thành. Ngay từ sáng sớm, chúng bay hàng chục km ra ngoại ô để kiếm ăn tại các bãi rác, đồng ruộng hoặc vườn cây. Đến chiều tối, cả đàn lại đồng loạt quay về trung tâm thành phố để nghỉ đêm, giống như nhịp sống "đi làm rồi tan ca" của con người.
Nguồn gốc của tập tính tập trung tại Cố Cung lại bắt đầu từ thời nhà Thanh.
Khác với quan niệm của người Hán vốn xem quạ là loài chim mang điềm gở, người Mãn Châu trong tín ngưỡng Shaman lại coi quạ là linh điểu. Truyền thuyết "quạ cứu chủ" kể rằng tổ tiên của dòng họ Ái Tân Giác La từng thoát khỏi sự truy sát nhờ một con quạ đậu lên người, khiến kẻ địch tưởng đó chỉ là một khúc gỗ mục và bỏ đi.
Chính vì niềm tin này, sau khi thành lập triều Thanh, người Mãn đã đưa tục thờ và nuôi quạ vào trong Tử Cấm Thành. Trước điện Khôn Ninh, cột tế Solon được dựng lên với một đấu bằng thiếc trên đỉnh. Mỗi ngày đều có người đặt thịt vụn, nội tạng lợn và ngũ cốc để nuôi quạ cùng chim khách.
Nghi thức ấy được duy trì liên tục hơn hai thế kỷ. Việc được cung cấp thức ăn ổn định trong nhiều thế hệ đã khiến quạ hình thành tập tính quay về Cố Cung. Với trí thông minh nổi tiếng, thông tin về nơi trú ngụ thuận lợi nhanh chóng được truyền qua nhiều thế hệ, khiến số lượng quạ ngày càng tăng.
Đến nay, dù triều Thanh đã kết thúc hơn một thế kỷ, Cố Cung vẫn là nơi lý tưởng để quạ nghỉ đêm.
Nguyên nhân đầu tiên là hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. Vào mùa đông, nhiệt độ khu vực trung tâm Bắc Kinh thường cao hơn vùng ngoại ô từ 3 đến 5 độ C. Các công trình cổ quy mô lớn của Cố Cung cũng giúp chắn gió, tạo ra môi trường ấm áp hơn đáng kể trong những đêm giá lạnh.
Yếu tố thứ hai là sự an toàn. Sau khi đóng cửa, Cố Cung gần như không còn người qua lại. Những cây cổ thụ cao lớn và mái cung điện giúp quạ tránh được nhiều loài săn mồi như mèo hoang hay chồn.
Cuối cùng là nguồn thức ăn. Mặc dù bên trong Cố Cung không có nhiều thức ăn, khu vực xung quanh lại rất phong phú với chuột, hạt cây, quả dại và rác sinh hoạt. Việc nơi kiếm ăn và nơi nghỉ đêm tách biệt cũng giúp quạ giảm nguy cơ bị thiên địch phát hiện.
Một điều khiến nhiều người thắc mắc là vì sao chim khách, cũng từng được triều Thanh cho ăn, lại hiếm xuất hiện tại Cố Cung.
Nguyên nhân nằm ở tập tính sinh học của loài chim này. Khác với quạ thường tập trung thành đàn lớn để chống rét, chim khách là loài định cư quanh năm với lãnh thổ khá cố định. Chúng thường chỉ hoạt động theo cặp hoặc nhóm nhỏ và hiếm khi hình thành những đàn hàng trăm hay hàng nghìn cá thể.
Ngoài ra, chim khách kiếm ăn ngay trong khu dân cư, công viên hoặc dải cây xanh rồi nghỉ đêm trên những tán cây rậm gần đó. Chúng không cần bay xa đến trung tâm thành phố để trú ngụ như quạ. Sự hiện diện áp đảo của những đàn quạ đông đảo cũng khiến chim khách ít có nhu cầu cạnh tranh nơi sinh sống tại Cố Cung.
Thực tế, quạ cũng không phải loài chim đáng sợ như nhiều người vẫn nghĩ.
Việc ăn xác động vật khiến quạ mang tiếng xấu trong nhiều nền văn hóa. Tuy nhiên, chính tập tính này lại giúp chúng trở thành "đội vệ sinh" của tự nhiên, góp phần xử lý xác động vật, hạn chế vi khuẩn phát triển và giảm nguy cơ lây lan dịch bệnh.
Các nghiên cứu cũng cho thấy quạ là một trong những loài chim thông minh nhất thế giới. Chúng có thể sử dụng công cụ để lấy thức ăn, ghi nhớ khuôn mặt con người trong thời gian dài và thậm chí biết lợi dụng xe cộ để đập vỡ các loại hạt cứng.
Nhìn từ góc độ sinh thái học, những đàn quạ bay kín bầu trời Cố Cung không phải biểu tượng của điều huyền bí, mà là minh chứng cho khả năng thích nghi đáng kinh ngạc của một trong những loài chim thông minh nhất hành tinh. Lịch sử hàng trăm năm, điều kiện môi trường thuận lợi cùng quá trình tiến hóa hành vi đã tạo nên hình ảnh đặc biệt này, biến Cố Cung trở thành "thành phố về đêm" nổi tiếng của loài quạ giữa lòng Bắc Kinh.
Tham khảo: Zhihu
Đức Khương
