Hiện đang ở gần cuối tháng 4, tức là đã qua giai đoạn rét buốt của mùa đông khá lâu. Thậm chí, đã xuất hiện nhiều đợt nắng nóng, có thể coi là bắt đầu mùa hè ở các địa phương miền Bắc Việt Nam. Tuy nhiên, hôm nay, nhiệt độ bất ngờ giảm, kèm theo đó là các đợt mua dông trên diện rộng. Dân gian gọi kiểu thời tiết này bằng một cái tên rất riêng: “rét Nàng Bân”.
Vậy vì sao năm nào cũng có “rét Nàng Bân”, đợt lạnh này sẽ kéo đến bao giờ? Đây là điều nhiều người băn khoăn.
Ảnh minh hoạ
Vì sao cứ cuối xuân miền Bắc lại có rét muộn?
Nhìn từ góc độ khí tượng, đây không phải chuyện lạ. Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết trong nửa cuối tháng 2 và tháng 3, miền Bắc là giai đoạn mưa phùn, sương mù gia tăng; không khí lạnh tuy hoạt động yếu hơn trung bình nhiều năm nhưng vẫn còn khả năng tác động. Cùng với đó, VOV dẫn nhận định của chuyên gia cho rằng tháng 3 và tháng 4 là thời kỳ chuyển mùa rõ nét ở miền Bắc, khi không khí lạnh chưa chấm dứt hẳn, chỉ là đã suy yếu hơn so với chính đông.
Chính đặc điểm ấy khiến thời tiết miền Bắc dễ rơi vào trạng thái “đang ấm bỗng se lạnh trở lại”. Không khí lạnh yếu hoặc không khí lạnh biến tính khi tràn xuống, kết hợp với dòng ẩm từ biển xâm nhập đất liền, sẽ tạo ra mưa nhỏ, mưa phùn, sương mù, độ ẩm cao và cảm giác lạnh ẩm khá khó chịu. Đây cũng là lý do nhiều người thấy trời không rét sâu như giữa mùa đông nhưng vẫn buốt, vẫn phải mặc thêm áo, nhất là vào sáng sớm và ban đêm.
Nói cách khác, “rét Nàng Bân” là hệ quả của quy luật khí hậu chuyển mùa ở miền Bắc Việt Nam: mùa đông đã yếu đi, song tác động của các đợt không khí lạnh từ phía bắc chưa biến mất hoàn toàn. Khi chúng xuất hiện đúng lúc nền nhiệt đang tăng lên theo nhịp cuối xuân, cảm giác lạnh quay lại sẽ càng rõ rệt hơn.
Thủ đô Hà Nội là một trong những nơi cảm nhận rõ rệt nhất kiểu thời tiết này (Ảnh minh hoạ)
“Rét Nàng Bân” thường kéo dài đến bao giờ?
Theo thông tin VOV đăng tải hồi tháng 3/2026, từ cuối tháng 3 đến khoảng giữa tháng 4, miền Bắc vẫn có khả năng chịu ảnh hưởng của khoảng hai đợt không khí lạnh, nhưng phần lớn có cường độ yếu, chỉ làm nhiệt độ giảm nhẹ chứ không gây rét sâu như đầu mùa đông. Điều này cũng có nghĩa các đợt lạnh muộn cuối mùa xuân thường không kéo dài quá lâu, chủ yếu xuất hiện theo từng đợt ngắn rồi suy giảm dần khi nền nhiệt chung tăng lên.
Trong thực tế đời sống, thứ khiến nhiều người khó chịu không chỉ là nhiệt độ giảm mà còn là kiểu thời tiết lạnh kèm nồm ẩm, mưa phùn và sương mù. VOV cho biết tháng 3 và tháng 4 là cao điểm nồm ẩm ở miền Bắc, trạng thái nhiều mây, mưa nhỏ, sương mù có thể duy trì trong nhiều ngày, gây bất tiện cho sinh hoạt, phơi phóng, đi lại và làm tăng nguy cơ trơn trượt trong nhà.
Còn tên gọi “rét Nàng Bân” lại đến từ cách hình dung rất dân gian. VnExpress cho biết người xưa dùng tên gọi này để chỉ cái rét tháng Ba âm lịch xuất hiện muộn, gắn với câu chuyện truyền miệng về Nàng Bân và chiếc áo rét may chậm cho chồng. Bởi thế, cùng một hiện tượng thời tiết, người Việt không chỉ nhìn bằng khoa học mà còn gói vào đó cả trí tưởng tượng và màu sắc văn hóa.
Ảnh minh hoạ
Gặp rét muộn, người dân nên lưu ý gì?
Dù thường không dữ dội như rét đậm, rét hại giữa mùa đông, những đợt lạnh muộn vẫn có thể ảnh hưởng rõ tới sức khỏe, nhất là với trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền. Theo khuyến cáo của Bộ Y tế được Báo Sức khỏe & Đời sống đăng tải, người dân nên hạn chế ra ngoài khi trời quá lạnh và gió mạnh, đặc biệt vào đêm muộn và sáng sớm; khi ra ngoài cần mặc đủ ấm, che chắn kỹ vùng cổ, tay, chân, đầu và giữ cơ thể khô ráo để tránh cảm lạnh.
Bộ Y tế cũng lưu ý không nên tắm quá khuya, tắm quá lâu hoặc tắm ở nơi không kín gió vì dễ gây sốc nhiệt. Bên cạnh đó, người dân nên vệ sinh họng miệng thường xuyên, có thể súc miệng bằng nước ấm pha muối loãng; đồng thời tránh khói thuốc, khói bếp than và hạn chế rượu bia, bởi rượu có thể làm co thắt mạch máu, tăng nguy cơ tăng huyết áp và đột quỵ trong thời tiết lạnh.
