Chúng ta thường nghe cha mẹ than thở: “Vợ chồng tôi cố gắng làm việc vất vả cũng chỉ mong con được ăn ngon, mặc đẹp, có cuộc sống tốt nhất. Chỉ cần con tập trung học hành, những chuyện khác không phải lo. Vậy mà chẳng hiểu sao con chẳng có hứng thú với bất cứ thứ gì, suốt ngày than chán”.
Có thể hiểu cho những nỗi niềm cũng như sự hy sinh của các bậc cha mẹ. Tuy nhiên, tôi cũng không khỏi băn khoăn: Vì sao điều kiện vật chất ngày càng tốt lên, nhưng tâm lý của trẻ dường như lại trở nên mong manh hơn, thế giới tinh thần ngày càng nghèo nàn?
1. Những mong muốn bị tước đi một cách âm thầm bởi sự đáp ứng quá đầy đủ
Động lực sâu xa thúc đẩy hành vi của con người thường xuất phát từ khoảng cách giữa điều mình mong muốn và những gì mình đạt được. Chẳng hạn, khi một đứa trẻ muốn có một món đồ chơi, nếu chỉ cần mở lời là cha mẹ lập tức mua cho con, niềm vui có được món đồ ấy trở nên quá dễ dàng. Trẻ không còn phải trải qua quá trình chờ đợi, nỗ lực hay tìm cách đạt được điều mình mong muốn.
Khi mọi nhu cầu vật chất đều được đáp ứng nhanh chóng, trẻ có thể dần rơi vào cảm giác trống rỗng. Trẻ không biết mình thực sự muốn gì, cũng không tìm thấy điều gì đủ hấp dẫn để bản thân phải cố gắng theo đuổi.
Một cuộc sống được cha mẹ chăm lo đến từng chi tiết tưởng chừng là biểu hiện của tình yêu thương, nhưng đôi khi lại vô tình tước đi của trẻ cơ hội trải nghiệm sự trì hoãn thỏa mãn và niềm vui khi đạt được thành quả bằng chính nỗ lực của mình.
2. Cảm giác làm chủ cuộc sống bị bào mòn bởi thói quen cha mẹ làm thay con
Ngày nay, nhiều cha mẹ rất sợ con đi đường vòng, sợ con phải chịu khổ hay mắc sai lầm. Vì thế, từ việc mỗi ngày mặc quần áo gì, cuối tuần học thêm môn nào, cho đến từng bước làm bài tập về nhà, cha mẹ đều có xu hướng sắp xếp sẵn mọi thứ một cách chu toàn. Thế nhưng, nền tảng của một đứa trẻ giàu có về tâm hồn lại được xây dựng từ cảm giác làm chủ cuộc sống.
Nếu chưa bao giờ được trải nghiệm trọn vẹn quá trình tự mình quyết định làm một việc, gặp thất bại rồi tìm cách vượt qua khó khăn, trẻ sẽ rất khó hình thành niềm tin vào năng lực của bản thân.
Trẻ có thể nghĩ rằng mọi thứ vốn đã được cha mẹ sắp đặt, vậy thì mình có cố gắng hay không cũng chẳng khác biệt gì. Lâu dần, trẻ dễ trở nên thụ động, thiếu tự tin và không có động lực chủ động theo đuổi những điều mình mong muốn.
3. Làm thế nào để nuôi dạy một đứa trẻ giàu có về tâm hồn?
Muốn đánh thức động lực bên trong của trẻ, cha mẹ cần tạo cơ hội để con được trải nghiệm những thử thách và cảm nhận giá trị của bản thân trong cuộc sống thực tế.
Thứ nhất, hãy trao lại quyền lựa chọn cho con.
Với những vấn đề không thuộc nguyên tắc quan trọng, cha mẹ nên để trẻ tự quyết định.
Chẳng hạn, vào cuối tuần, hãy để con tự lựa chọn địa điểm vui chơi, tự tìm đường đi và lên kế hoạch cho chuyến đi. Ngay cả khi kế hoạch không diễn ra như mong đợi, đó vẫn là một cơ hội học hỏi rất tốt đối với trẻ.
Thông qua những trải nghiệm như vậy, trẻ dần hiểu rằng mỗi quyết định đều đi kèm trách nhiệm và bản thân có khả năng làm chủ một phần cuộc sống của mình.
Thứ hai, khuyến khích con tham gia những hoạt động thực tế đòi hỏi tư duy và sự kiên trì.
Đây cũng là lý do nhiều nhà giáo dục đánh giá cao các hoạt động thực hành công nghệ, thí nghiệm khoa học hay tư duy logic.
Trong những thử thách đòi hỏi trẻ phải trực tiếp bắt tay vào thực hiện, không phải lúc nào cũng có con đường tắt. Trẻ cần tự đặt mục tiêu, chia nhỏ nhiệm vụ, đối mặt với sai sót và liên tục thử nghiệm để tìm ra cách giải quyết.
Khi cuối cùng có thể tự tay hoàn thành một sản phẩm phức tạp và khiến nó vận hành như mong muốn, trẻ sẽ cảm nhận được niềm vui và sự tự hào rất lớn: Hóa ra mình có thể làm được!
Cảm giác thành tựu và sự tự tin được tôi luyện từ những trải nghiệm thực tế như vậy là điều mà tiền bạc hay những món quà vật chất không thể mua được. Đây mới chính là nền tảng của sự giàu có về tinh thần.
Thứ ba, hướng dẫn con cảm nhận giá trị của việc sống vì người khác.
Đừng để trẻ chỉ quan tâm đến lợi ích và những gì bản thân nhận được. Cha mẹ có thể đưa con tham gia các hoạt động thiện nguyện hoặc khuyến khích con sử dụng kiến thức, kỹ năng mình có để giúp đỡ mọi người.
Khi nhận ra bản thân cũng có khả năng mang lại điều tốt đẹp cho người khác, trẻ sẽ cảm nhận được ý nghĩa của cuộc sống và tìm thấy giá trị của chính mình.
Giải đáp những băn khoăn thường gặp của cha mẹ
Câu hỏi 1: Con tôi thường không có hứng thú với bất cứ thứ gì, hỏi gì cũng trả lời tùy ý. Tôi nên làm thế nào?
Đừng ép trẻ phải lập tức tìm ra một mục tiêu lớn lao trong cuộc đời. Trước tiên, hãy bắt đầu từ những sở thích nhỏ, đưa con đến trải nghiệm nhiều hoạt động thực tế đòi hỏi sự tham gia trực tiếp. Khi tìm được một việc khiến bản thân hứng thú và nhận được những phản hồi tích cực từ chính trải nghiệm của mình, động lực bên trong trẻ sẽ dần được khơi dậy.
Câu hỏi 2: Việc tham gia giáo dục công nghệ hoặc các hoạt động thực hành thực tế có thực sự giúp trẻ xây dựng nội lực tinh thần không?
Có. Bởi những quy luật trong thế giới thực luôn khách quan. Chỉ cần thực hiện sai một bước, kết quả có thể không như mong đợi. Trẻ buộc phải học cách đối diện với thất bại, tìm nguyên nhân và giải quyết vấn đề. Sự tự tin được hình thành qua quá trình tự mình trải nghiệm, thử sai và vượt qua khó khăn như vậy sẽ vững chắc hơn nhiều so với những lời khen ngợi đơn thuần.
Câu hỏi 3: Trong thời đại AI, vì sao khả năng thực hành và sức chịu đựng trước thất bại lại ngày càng quan trọng?
Bởi AI có thể xử lý dữ liệu và đưa ra câu trả lời, nhưng không thể thay con người trực tiếp trải nghiệm quá trình thử nghiệm, sai sót và giải quyết vấn đề trong thế giới thực. Trong xã hội tương lai, những người có khả năng thực hành thực tế và giải quyết các vấn đề phức tạp sẽ trở thành nguồn nhân lực có giá trị.
Mục đích cuối cùng của giáo dục không chỉ là để lại cho con một khối tài sản vật chất dồi dào, mà quan trọng hơn là nuôi dưỡng một cá nhân độc lập, có nội lực mạnh mẽ và một thế giới tinh thần phong phú. Cha mẹ hãy bớt bao bọc, bớt làm thay con và dành cho trẻ thêm cơ hội được đối diện với những khó khăn trong cuộc sống.
Hiểu Đan
Nguồn Sohu