Vì sao phần lớn người dân Philippines không thể ly hôn?

Tại Philippines, việc chưa có luật ly hôn áp dụng chung khiến nhiều người gặp khó khăn khi muốn chính thức chấm dứt hôn nhân và bắt đầu cuộc sống mới.

Rời khỏi nhà chưa đồng nghĩa với chấm dứt hôn nhân

Trong bài viết đăng tháng 1/2026, TIME kể câu chuyện của Haidee Dela Guerra, người đã sống ly thân với chồng hơn một thập kỷ. Năm 2019, cô nộp đơn xin tuyên hôn nhân vô hiệu, nhưng đến tháng 3/2023, tòa bác yêu cầu. Haidee từng xem thủ tục này là cơ hội để trở lại tình trạng độc thân và lấy lại họ thời con gái. Sau phán quyết, cô tham gia vận động hợp pháp hóa ly hôn.

Câu chuyện ấy cho thấy vì sao không thể dùng nhận định “tỷ lệ ly hôn gần 0%” để kết luận các gia đình Philippines đều bền vững. Một cuộc hôn nhân còn tồn tại về mặt pháp lý có thể đã chấm dứt trong đời sống từ nhiều năm trước.

Theo Times of India tháng 9/2026, Philippines vẫn chưa có luật ly hôn áp dụng chung cho phần lớn người dân. Tuy nhiên, nước này có ngoại lệ dành cho những trường hợp thuộc phạm vi điều chỉnh của luật cá nhân Hồi giáo. Vì vậy, nói Philippines hoàn toàn không có ly hôn cũng không phản ánh đầy đủ quy định.

Ủy ban Phụ nữ Philippines cho biết người muốn kết thúc một cuộc hôn nhân có những lựa chọn pháp lý hạn chế. Họ có thể xin tòa tuyên bố hôn nhân vô hiệu từ đầu, hoặc xin hủy hôn nếu có căn cứ luật định tồn tại khi kết hôn. Đây là những thủ tục có điều kiện riêng, khác với ly hôn.

Chẳng hạn, hủy hôn có thể liên quan đến việc thiếu sự đồng ý của cha mẹ đối với người trong nhóm tuổi luật quy định, hoặc sự đồng ý kết hôn có được do lừa dối, cưỡng ép. Việc hai người không còn muốn sống cùng nhau không tự động đáp ứng những điều kiện ấy.

Một lựa chọn khác là ly thân pháp lý, cho phép vợ chồng sống riêng và giải quyết việc phân chia tài sản. Tuy nhiên, theo Ủy ban Phụ nữ Philippines, thủ tục này không cho phép họ tái hôn. Người đã rời khỏi cuộc sống chung vẫn có thể tiếp tục mang tình trạng “đã kết hôn”.

Pháp luật cũng có cơ chế công nhận một số phán quyết ly hôn ở nước ngoài, chẳng hạn trong hôn nhân giữa công dân Philippines và người nước ngoài, khi đáp ứng điều kiện. Các ngoại lệ này không tạo thành quyền ly hôn áp dụng chung cho mọi cặp vợ chồng.

Sự khó khăn không chỉ nằm ở căn cứ pháp lý. Trong phóng sự tháng 8/2024, CNA kể về Stella Sebonga, khi đó 47 tuổi, đã chi 300.000 peso cho thủ tục xin chấm dứt hôn nhân. Theo lời cô, quá trình kéo dài 12 năm với hàng chục phiên tòa, nhưng cuối cùng yêu cầu vẫn bị bác.

Sebonga cho biết chồng bạo hành, ngoại tình và không hỗ trợ tài chính cho ba người con. Cô phải chứng minh ông không đủ khả năng tâm lý để thực hiện nghĩa vụ hôn nhân, và tình trạng ấy đã có từ khi hai người kết hôn. Khi đơn bị bác, cô nói mình không còn tiền và sức lực để tiếp tục kháng cáo.

Tranh luận giữa bảo vệ hôn nhân và quyền được rời đi

Theo ABC News, Công giáo có ảnh hưởng sâu rộng tại Philippines, với gần 80% dân số theo đạo này trong năm 2020. Giáo lý về tính bất khả phân ly của hôn nhân là một yếu tố quan trọng trong sự phản đối việc hợp pháp hóa ly hôn.

Những người phản đối lo ngại ly hôn sẽ làm suy yếu cam kết gia đình. Trong bài phỏng vấn của CNA năm 2024, đại diện Hội đồng Giám mục Công giáo Philippines đề xuất làm thủ tục hủy hôn ngắn hơn, ít tốn kém hơn, đồng thời tăng hỗ trợ để các cặp vợ chồng vượt qua khó khăn.

Ở phía ủng hộ, các nhà vận động cho rằng những người bị bạo hành hoặc mắc kẹt trong hôn nhân đã đổ vỡ cần một cách hợp pháp để chấm dứt quan hệ. Theo ABC News, một dự luật về ly hôn đã được Hạ viện thông qua vào tháng 5/2024. Tuy nhiên, việc một viện thông qua dự luật chưa đồng nghĩa quyền ly hôn đã có hiệu lực.

Thực tế chia tay cũng đã được ghi nhận trong nghiên cứu dân số. Công trình của Jeofrey Abalos, đăng trên Demographic Research năm 2017, sử dụng dữ liệu khảo sát năm 2008 và 2013, cho thấy việc chấm dứt quan hệ hôn nhân hoặc chung sống ở Philippines diễn ra cả bằng hình thức pháp lý lẫn trên thực tế.

Nghiên cứu này không cung cấp tỷ lệ ly hôn hiện nay, nhưng nhắc đến một khác biệt cần lưu ý: số người được pháp luật công nhận đã kết thúc hôn nhân và số người thực sự không còn sống cùng bạn đời là hai chuyện khác nhau. Với Philippines, trước khi nói đến tỷ lệ ly hôn, cần nhìn vào khả năng tiếp cận thủ tục ấy của người dân.

Nguồn: TIME, Ủy ban Phụ nữ Philippines, CNA, ABC News

Minh Ngọc