Cuộc đại tuyệt chủng xảy ra vào cuối kỷ Phấn Trắng (K-Pg) đã quét sạch nhiều sinh vật trên bề mặt địa cầu, trong đó bao gồm cả khủng long và dực long, tuy nhiên tổ tiên của các loài chim hiện đại là những sinh vật còn sống sót sau sự kiện này. Lịch sử tiến hóa cho thấy chúng tình cờ tập hợp đủ các đặc điểm sinh lý để đối phó với sự biến đổi khắc nghiệt.
Các nhà khoa học từng đưa ra nhiều giả thuyết độc lập để giải thích sự kiện chim hiện đại vượt qua thảm họa K-Pg. Tuy nhiên, những cách giải thích dựa trên một nguyên nhân duy nhất đều bộc lộ sự phiến diện khi đối chiếu với các bằng chứng hóa thạch. Khẳng định dực long diệt vong vì kích thước quá lớn hoàn toàn thiếu cơ sở thực tế.
Nghiên cứu cho thấy vào giai đoạn cuối kỷ Phấn Trắng, dực long vẫn duy trì một số lượng lớn các phân nhóm có kích thước nhỏ. Những hóa thạch được khai quật tại Ma-rốc chứng minh sự tồn tại của loài Leptostomia chỉ nhỏ bằng một con chim dẽ giun. Đáng chú ý là nhu cầu năng lượng của chúng không hề cao hơn các loài chim sống sót.
Giả thuyết cho rằng dực long tuyệt chủng do khả năng bay lượn yếu kém cũng nhanh chóng bị bác bỏ. Các mô phỏng khí động lực học chỉ ra rằng dực long cỡ lớn và trung bình đều có khả năng vỗ cánh vô cùng mạnh mẽ. Sự khác biệt về cơ quan bay giữa màng cánh và lông vũ không phải là nguyên nhân cốt lõi.
Nhiều nhóm khủng long thuộc phân bộ chân thú sở hữu lông vũ dùng để bay nhưng vẫn chịu chung số phận diệt vong. Bên cạnh đó, quan điểm cho rằng sự phát triển của loài chim đã chèn ép không gian sinh thái của dực long cũng không chính xác. Thực tế là dực long và chim đã cùng tồn tại chia sẻ hệ sinh thái trong hàng chục triệu năm.
Vào thời kỳ cuối kỷ Phấn Trắng, dực long vẫn duy trì sự phân bố rộng khắp trên phạm vi toàn cầu ở nhiều đới khí hậu. Thậm chí ở một số môi trường sinh thái ven biển, dực long còn thể hiện khả năng cạnh tranh áp đảo so với khủng long chân thú. Chúng hoạt động vô cùng tích cực cho đến ngay trước thềm đại tuyệt chủng K-Pg.
Việc thích nghi với môi trường sống trên mặt đất thường được xem là lý do giúp chim hiện đại sống sót an toàn. Thế nhưng, lập luận này lại mâu thuẫn khi áp dụng để lý giải sự tuyệt chủng của các nhóm điểu ch跖 khác. Nhiều loài khủng long chân thú nhỏ không phải chim dù chuyên sống trên mặt đất vẫn không thể thoát khỏi thảm họa.
Trong khi đó, nhiều loài chim hiện đại có tổ tiên sống bán thủy sinh hoặc lặn sâu dưới nước trước sự kiện K-Pg. Một số phân tích đồng hồ phân tử ước tính tổ tiên của bộ vẹt từng sinh sống tại môi trường rừng mưa Gondwana cách đây 95 triệu năm. Nếu chỉ sống trên cây, chúng khó lòng tồn tại khi hệ sinh thái rừng sụp đổ.
Điều kiện thực sự giúp các loài chim vượt qua chọn lọc tự nhiên là sự kết hợp của nhiều yếu tố khác nhau. Cơ thể nhỏ gọn, chế độ ăn hạt linh hoạt và lớp lông vũ đệm nhiệt là những điểm ưu việt trên cơ thể chim. Sự khác biệt về cấu trúc giải phẫu sinh lý mới chính là chiếc chìa khóa quyết định sự sinh tồn của chúng.
Bộ não của chim hiện đại đã trải qua một sự biến đổi đáng kinh ngạc để tạo ra hiện tượng dư thừa nhận thức. So với những sinh vật cổ đại như Archaeopteryx hay Navaornis, não của chim hiện đại có cấu trúc tròn và lớn hơn hẳn. Sự mở rộng thể tích ở phần đoan não và tiểu não giúp chúng nâng cao khả năng giải quyết vấn đề.
Cơ quan hàm động lực linh hoạt cũng là một vũ khí sinh tồn mang tính bước ngoặt của loài chim. Khi chi trước tiến hóa hoàn toàn thành đôi cánh, chiếc mỏ chim đã đảm nhận xuất sắc vai trò của một đôi bàn tay. Khả năng thao tác chính xác giúp chim dễ dàng chuyển sang xử lý các loại hạt cứng khi thức ăn khan hiếm.
Ngược lại, phần hàm cứng nhắc của dực long khiến chúng gặp nhiều rào cản trong việc thay đổi chế độ dinh dưỡng để sinh tồn. Cấu trúc giải phẫu xương đai vai của chim hiện đại cũng tiến bộ vượt bậc với hệ thống ống gian ba xương hoàn chỉnh. Đặc điểm này hỗ trợ cất cánh mạnh mẽ và duy trì các động tác vỗ cánh chủ động liên tục trong không trung.
Các loài dực long hay chim đối cổ đại dù biết bay nhưng lại sở hữu cấu trúc đai ngực hạn chế sự cơ động. Tóm lại, sự sinh tồn kỳ diệu của chim hiện đại không đến từ một đặc điểm xuất chúng duy nhất nào. Chúng đơn giản đã may mắn tập hợp đầy đủ mọi yếu tố sinh lý cần thiết vào đúng khoảnh khắc tàn khốc nhất lịch sử.
Tham khảo: Zhihu
Đức Khương
