Những năm gần đây, cùng với xu hướng già hóa dân số tại nhiều quốc gia, các mô hình dưỡng lão cũng đang có nhiều thay đổi đáng chú ý. Thay vì chỉ là nơi chăm sóc y tế hay sinh hoạt khép kín dành riêng cho người cao tuổi, nhiều mô hình mới được thiết kế theo hướng mở, tạo không gian cộng đồng để người tham gia có thêm lựa chọn về cách sống và kết nối xã hội.
Trong bối cảnh đó, một mô hình tại Nhật Bản đã thu hút sự chú ý của nhiều người. Đó là Ibasho House tại thành phố Ōfunato, tỉnh Iwate – nơi không chỉ người cao tuổi mà cả người trẻ cũng tìm đến sinh hoạt. Nhiều người lần đầu bước vào còn nhận xét rằng nơi này giống một quán cà phê cộng đồng hơn là một viện dưỡng lão.
Ảnh Ibasho
Viện dưỡng lão ra đời sau thảm họa sóng thần
Ibasho House được hình thành sau thảm họa động đất và sóng thần Tōhoku năm 2011, khi nhiều cộng đồng ven biển ở Nhật Bản bị tàn phá nặng nề. Không ít người cao tuổi trong khu vực mất nhà cửa, người thân và rơi vào tình trạng cô lập tại các khu tái định cư.
Trước thực trạng này, một nhóm chuyên gia quốc tế, trong đó có nhà nghiên cứu Emi Kiyota, đã đề xuất xây dựng một không gian cộng đồng nhằm giúp người cao tuổi lấy lại vai trò trong xã hội. Theo trang Ibasho Organization, dự án Ibasho House bắt đầu được triển khai từ năm 2012 và chính thức mở cửa vào năm 2013 tại khu Massaki-cho, thành phố Ōfunato.
Điểm đặc biệt là tòa nhà được phục dựng từ một ngôi nhà gỗ truyền thống của Nhật Bản, sau đó di chuyển đến địa điểm mới. Việc xây dựng có sự tham gia của nhiều thợ mộc lớn tuổi trong cộng đồng, qua đó ngay từ đầu đã thể hiện triết lý của dự án: người cao tuổi không chỉ là đối tượng được chăm sóc, mà còn là người trực tiếp tham gia xây dựng và vận hành cộng đồng.
Ảnh Ibasho
Bên trong giống quán cà phê cộng đồng
Khác với các viện dưỡng lão truyền thống, Ibasho House không phải nơi chăm sóc y tế hay khu lưu trú dành cho người cao tuổi. Thay vào đó, nơi này hoạt động giống một trung tâm sinh hoạt cộng đồng, nơi cư dân có thể đến uống trà, trò chuyện, nấu ăn hoặc tham gia các hoạt động văn hóa.
Theo trang Nippon.com, Ibasho House ban đầu được vận hành như một quán cà phê cộng đồng, nơi người dân địa phương có thể ghé thăm bất cứ lúc nào. Sau đó, các hoạt động tiếp tục được mở rộng như chợ nông sản, nhà ăn nhỏ do cư dân lớn tuổi tự quản hay các sự kiện văn hóa theo mùa.
Các lễ hội truyền thống như Hinamatsuri, Tanabata hay Bon-odori cũng thường xuyên được tổ chức tại đây, thu hút cả người trẻ, trẻ em và khách tham quan trong khu vực. Nhờ cách vận hành mở như vậy, Ibasho House dần trở thành điểm gặp gỡ quen thuộc của nhiều thế hệ trong cộng đồng.
Đa dạng các hoạt động tại đây thu hút cả người trẻ và trẻ em (Ảnh Ibasho)
Theo thống kê được Nippon.com công bố, trung bình có khoảng 20 người ghé thăm Ibasho House mỗi ngày, và chỉ trong vài năm đầu hoạt động đã có hơn 17.000 lượt người tham gia các hoạt động tại đây.
Chi phí tham gia rất thấp
Một điểm đáng chú ý khác của Ibasho House là chi phí tham gia khá thấp. Do hoạt động theo mô hình phi lợi nhuận, nơi này không thu phí thành viên bắt buộc đối với người ghé thăm.
Người dân có thể đến sinh hoạt, trò chuyện hoặc tham gia các hoạt động cộng đồng mà không cần đăng ký trước. Chi phí chỉ phát sinh khi sử dụng các dịch vụ như đồ uống hoặc bữa ăn tại nhà ăn cộng đồng.
Theo các báo cáo về hoạt động của dự án, một bữa ăn tại đây thường chỉ có giá vài trăm yên, tương đương khoảng 2–5 USD. Nguồn kinh phí vận hành chủ yếu đến từ các tổ chức tài trợ quốc tế, các quỹ xã hội và sự đóng góp tự nguyện của cộng đồng, theo thông tin từ Ibasho Organization.
Ảnh Ibasho
Nhờ mô hình vận hành đơn giản và chi phí thấp, Ibasho House được nhiều chuyên gia đánh giá là một trong những ví dụ tiêu biểu về “dưỡng lão cộng đồng”. Không chỉ tạo không gian sinh hoạt cho người cao tuổi, nơi này còn khuyến khích sự kết nối giữa các thế hệ, góp phần giảm tình trạng cô đơn – một vấn đề ngày càng phổ biến trong xã hội già hóa.
Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang tìm kiếm những cách tiếp cận mới cho vấn đề chăm sóc người cao tuổi, Ibasho House cho thấy một hướng đi khác: biến viện dưỡng lão thành không gian cộng đồng, nơi mọi thế hệ đều có thể tham gia và cùng nhau tạo nên đời sống xã hội gắn kết hơn.
