Tôm được xem là một trong những ngành hàng xuất khẩu chủ lực của thủy sản Việt Nam. Theo số liệu Hải quan Việt Nam, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu tôm đạt 4,6 tỷ USD, tăng 19% so với năm 2024, mức cao nhất từ trước đến nay.
Trong đó, tôm chân trắng tiếp tục giữ vai trò trụ cột với 2,98 tỷ USD, chiếm 64,6% tổng kim ngạch xuất khẩu, tăng 9,6%. Tôm sú đạt 452,9 triệu USD, chiếm 9,8%, trong khi nhóm tôm khác tăng gần 67%, trở thành động lực tăng trưởng mới của ngành.
Tuy nhiên, nghề nuôi tôm vẫn đối mặt nhiều thách thức như dịch bệnh, biến động môi trường, chi phí sản xuất tăng và yêu cầu ngày càng khắt khe từ các thị trường quốc tế. Vì vậy, ứng dụng công nghệ đang trở thành hướng đi tất yếu để nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh.
Những ao nuôi tôm trang bị công nghệ cao
Tại nhiều vùng nuôi trọng điểm ở Thanh Hóa, những ao nuôi truyền thống đang dần được thay thế bằng mô hình công nghệ cao với hệ thống mái che, máy cho ăn tự động, thiết bị quan trắc môi trường và hệ thống hút chất thải vận hành liên tục.
Khác với phương thức cũ, người nuôi không còn phải dựa hoàn toàn vào kinh nghiệm để xử lý ao. Các chỉ số quan trọng như nhiệt độ, độ mặn, pH, oxy hòa tan đều được cảm biến theo dõi theo thời gian thực. Khi môi trường có dấu hiệu bất thường, hệ thống lập tức cảnh báo để người nuôi kịp thời điều chỉnh.
Máy cho ăn tự động giúp phân bổ lượng thức ăn chính xác theo từng giai đoạn phát triển của tôm, hạn chế thức ăn dư thừa - nguyên nhân gây ô nhiễm nước và làm tăng nguy cơ dịch bệnh.
Bên cạnh đó, hệ thống xi phông (Siphon) hút thải hoạt động liên tục giúp loại bỏ chất thải, vỏ lột và xác tôm dưới đáy ao. Công việc vốn phải làm thủ công trước đây nay được tự động hóa, giảm nhân công và hạn chế thất thoát trong quá trình xử lý ao nuôi.
Công nghệ giúp năng suất tăng gấp nhiều lần
Theo các tài liệu về nuôi tôm thẻ chân trắng công nghệ cao, yếu tố quan trọng nhất là duy trì môi trường ổn định trong suốt quá trình nuôi.
Trước khi thả giống, ao nuôi được kiểm soát chặt các chỉ tiêu như độ mặn, pH, nhiệt độ, độ kiềm và oxy hòa tan. Trong quá trình nuôi, hệ thống cảm biến liên tục cập nhật dữ liệu, giúp phát hiện sớm các nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe của tôm.
Nhờ kiểm soát tốt môi trường, mô hình công nghệ cao có thể nâng mật độ nuôi lên gấp 2-3 lần, tăng tỷ lệ sống và giảm nguy cơ dịch bệnh.
Hiện nhiều doanh nghiệp còn áp dụng các công nghệ tiên tiến như hệ thống tuần hoàn nước (RAS), nuôi hai giai đoạn, nuôi kết hợp bể ương nhằm giảm lượng nước thải, hạn chế sử dụng hóa chất và đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu.
Không chỉ tăng năng suất, công nghệ còn giúp ngành nuôi tôm phát triển theo hướng bền vững hơn. Việc kiểm soát chính xác lượng thức ăn giúp giảm chất hữu cơ trong ao, hệ thống xử lý nước hạn chế ô nhiễm, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào kháng sinh và hóa chất.
Nâng cao vị thế của tôm
Trong bối cảnh các thị trường lớn ngày càng yêu cầu cao về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và tiêu chuẩn môi trường, việc số hóa nghề nuôi tôm được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao vị thế của tôm Việt Nam.
Các chuyên gia nhận định, AI, IoT, dữ liệu lớn và tự động hóa sẽ tiếp tục được ứng dụng sâu rộng trong nuôi trồng thủy sản, giúp dự báo dịch bệnh, tối ưu chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm.
Từ những ao nuôi phụ thuộc vào kinh nghiệm, nghề nuôi tôm Việt Nam đang từng bước chuyển sang mô hình sản xuất thông minh. Những khoản đầu tư hàng tỷ đồng hôm nay được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng để ngành tôm phát triển xanh, hiệu quả và bền vững trong tương lai.
Minh Khang
