Lá lốt không chỉ là loại rau gia vị tạo hương thơm cho nhiều món ăn mà còn là vị thuốc Nam được y học cổ truyền sử dụng từ lâu để hỗ trợ các chứng rối loạn tiêu hóa do lạnh và đau nhức xương khớp. Tuy nhiên, chuyên gia khuyến cáo không nên xem đây là "thần dược" chữa mọi bệnh.
Lá lốt là nguyên liệu quen thuộc trong nhiều món ăn của người Việt như: bò cuốn lá lốt, chả lá lốt hay các món canh, xào. BSCKI Lê Thị Thúy Hằng, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM (cơ sở 3) cho biết, ngoài giá trị ẩm thực, loại cây này còn được y học cổ truyền đánh giá cao trong hỗ trợ điều trị một số bệnh lý nếu sử dụng đúng cách.
Theo y học cổ truyền, lá lốt có vị cay, tính ấm, có tác dụng ôn trung tán hàn, hạ khí chỉ thống và trừ phong thấp. Nói cách khác, dược liệu này phù hợp với các trường hợp cơ thể bị "hàn", biểu hiện bằng lạnh bụng, đầy hơi, ăn uống khó tiêu do lạnh, tay chân lạnh hoặc đau nhức xương khớp tăng lên khi thời tiết lạnh, ẩm.
Theo BSCKI Lê Thị Thúy Hằng, lá lốt thường được sử dụng để làm ấm trung tiêu - khu vực đảm nhiệm chức năng tiêu hóa theo quan niệm y học cổ truyền.
Vì vậy, trong một số trường hợp đầy bụng, lạnh bụng hoặc đau âm ỉ sau khi ăn đồ lạnh, lá lốt có thể được chế biến thành món ăn hoặc phối hợp trong các bài thuốc phù hợp nhằm hỗ trợ cải thiện triệu chứng.
Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc mọi trường hợp đau dạ dày hay rối loạn tiêu hóa đều nên dùng lá lốt.
Những người thường xuyên bị nóng rát vùng thượng vị, ợ nóng, trào ngược dạ dày, táo bón, khô miệng, lưỡi đỏ hoặc đang mắc bệnh lý tiêu hóa tiến triển cần thận trọng, bởi lá lốt có tính ấm, có thể không phù hợp với những thể bệnh mang tính "nhiệt".
Lá lốt hỗ trợ điều trị bệnh khớp
Trong y học cổ truyền, lá lốt thường được sử dụng cho các trường hợp đau nhức thuộc chứng "tý" do phong hàn thấp. Đây là kiểu đau có xu hướng nặng hơn khi trời lạnh hoặc ẩm, kèm cảm giác nặng, cứng khớp hoặc tê mỏi.
Ở những trường hợp này, lá lốt có thể được dùng trong bữa ăn hoặc phối hợp trong các bài thuốc Nam theo chỉ định của thầy thuốc.
Tuy nhiên, BSCKI Lê Thị Thúy Hằng nhấn mạnh đau khớp không chỉ có một nguyên nhân. Thoái hóa khớp, viêm khớp dạng thấp, gout, chấn thương, thoát vị đĩa đệm hay nhiễm trùng khớp đều là những bệnh lý hoàn toàn khác nhau và cần hướng điều trị riêng.
Do đó, lá lốt không thể được coi là "thuốc chữa đau khớp" cho mọi trường hợp. Nếu đau kéo dài, khớp sưng nóng đỏ, biến dạng hoặc hạn chế vận động rõ rệt, người bệnh cần đi khám để xác định nguyên nhân.
Theo các nghiên cứu hiện đại, lá lốt và tinh dầu chiết xuất từ lá lốt có một số hoạt tính sinh học đáng chú ý trong điều kiện phòng thí nghiệm, liên quan đến phản ứng viêm, chuyển hóa và một số cơ chế sinh học khác.
Tuy nhiên, những kết quả này mới dừng ở mức nghiên cứu ban đầu và chưa đủ bằng chứng để khẳng định lá lốt có thể thay thế các thuốc điều trị đã được chứng minh hiệu quả.
Các chuyên gia cho rằng nên nhìn nhận lá lốt như một vị thuốc Nam có tiềm năng, phát huy giá trị khi được sử dụng đúng bài thuốc, đúng thể bệnh và đúng chỉ định.
Không nên tự ý dùng kéo dài
Lá lốt là thực phẩm an toàn khi sử dụng với lượng thông thường trong bữa ăn. Tuy nhiên, khi dùng với mục đích làm thuốc, người dân không nên tự ý sắc uống kéo dài hoặc sử dụng liều cao.
Đặc biệt, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh gan, thận, người đang sử dụng thuốc chống đông máu, thuốc kháng kết tập tiểu cầu hoặc đang điều trị bệnh mạn tính bằng thuốc Tây nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng thường xuyên.
Theo BSCKI Lê Thị Thúy Hằng, lá lốt là một ví dụ điển hình của thuốc Nam: gần gũi, dễ tìm và có giá trị trong thực hành y học cổ truyền. Tuy nhiên, việc "thần thánh hóa" công dụng của loại cây này có thể khiến người bệnh bỏ lỡ thời điểm điều trị thích hợp.
Nếu các triệu chứng đau khớp hoặc rối loạn tiêu hóa kéo dài, tái diễn nhiều lần hoặc ngày càng nặng, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám, chẩn đoán và điều trị đúng nguyên nhân.
Ngọc Minh
