Những ngày gần đây, vụ việc nhiều người cao tuổi bị cuốn vào các chương trình du lịch nghỉ dưỡng với những lời quảng cáo hấp dẫn rồi phải chi trả những khoản tiền lớn cho các dịch vụ không như cam kết đang thu hút sự quan tâm của dư luận. Đằng sau những lời mời gọi về một "kỳ nghỉ vàng", "chuyến du lịch tri ân" hay "chương trình chăm sóc sức khỏe cao cấp" là những chiêu thức đánh trúng tâm lý của người cao tuổi
Theo các chuyên gia sức khỏe tâm thần, nguy cơ mất tiền chỉ là một phần của vấn đề. Điều đáng lo ngại hơn là nhiều người cao tuổi hiện nay đang sống trong tình trạng cô đơn, thiếu kết nối xã hội và trở nên dễ tổn thương trước những lời dụ dỗ tinh vi.
Khi người cao tuổi trở thành "con mồi" của các chiêu trò lừa đảo
TS.BS Nguyễn Thị Phương Mai, Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai cho biết người cao tuổi thường là nhóm dễ trở thành mục tiêu của các chiêu trò lừa đảo liên quan đến du lịch nghỉ dưỡng, mua sắm chăm sóc sức khỏe hoặc thực phẩm chức năng.
Đặc biệt, những người có điều kiện kinh tế ổn định, có khoản tiết kiệm riêng hoặc tự quản lý tài chính thường được các đối tượng xấu nhắm tới.
Theo TS Mai, khi bước vào tuổi nghỉ hưu, nhiều người có nhu cầu tìm kiếm các hoạt động mới, mở rộng quan hệ xã hội và duy trì cảm giác mình vẫn có vai trò trong gia đình cũng như cộng đồng. Họ mong muốn được chủ động trong các quyết định cá nhân, trong đó có việc chi tiêu và tham gia các hoạt động giải trí. Chính nhu cầu đó trở thành điểm yếu để các đối tượng lừa đảo khai thác.
“Không ít người cao tuổi muốn chứng minh rằng mình vẫn còn minh mẫn, còn khả năng tự quyết định nên ngại trao đổi với con cháu khi nhận được những lời mời chào hấp dẫn. Điều này khiến họ dễ đưa ra các quyết định thiếu cân nhắc”, TS Mai phân tích.
Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ cũng khiến nhiều người gặp khó khăn trong việc nhận diện thông tin giả mạo. Dù thường xuyên xuất hiện các cảnh báo về lừa đảo trên mạng xã hội, qua điện thoại hoặc các hội nhóm trực tuyến, không phải ai cũng có đủ kỹ năng để kiểm chứng thông tin.
Một yếu tố khác là tâm lý quan tâm đến sức khỏe. Người cao tuổi thường dễ bị thu hút bởi các chương trình được quảng bá là giúp kéo dài tuổi thọ, cải thiện sức khỏe hoặc phòng ngừa bệnh tật. Những tour du lịch kết hợp nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe hay các buổi hội thảo giới thiệu thực phẩm chức năng vì thế luôn có sức hấp dẫn đặc biệt.
Theo các chuyên gia, nhiều trường hợp ban đầu chỉ tham gia các chương trình trải nghiệm miễn phí hoặc chi phí thấp. Tuy nhiên, sau đó họ liên tục được thuyết phục mua thêm các gói dịch vụ, sản phẩm hoặc đóng các khoản phí phát sinh với giá trị lớn hơn rất nhiều.
Thực tế cho thấy, dù đã được con cháu nhắc nhở, không ít người vẫn trở thành nạn nhân của các chiêu thức bán hàng hoặc lừa đảo tinh vi. Người mất vài triệu đồng, người mất số tiền lên tới hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng.
Đáng lo ngại, sau khi bị lừa, nhiều người không dám chia sẻ với gia đình vì cảm giác xấu hổ hoặc sợ bị trách móc. Việc giấu kín những tổn thất này có thể khiến họ rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài, lo âu, mất ngủ và suy giảm sức khỏe tinh thần, TS Mai thông tin.
Nỗi cô đơn âm thầm phía sau tuổi già
Không chỉ đối mặt với nguy cơ bị lừa đảo, người cao tuổi hiện nay còn đang phải đối mặt với một vấn đề khác ít được chú ý hơn nhưng có ảnh hưởng sâu sắc đến sức khỏe – đó là sự cô đơn.
PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai cho biết người cao tuổi thường trải qua nhiều thay đổi lớn trong cuộc sống như nghỉ hưu, suy giảm sức khỏe, khó khăn tài chính hoặc mất đi những mối quan hệ thân thiết.
Bên cạnh đó, khoảng cách thế hệ ngày càng lớn, nhịp sống hiện đại bận rộn khiến việc giao tiếp giữa các thành viên trong gia đình trở nên hạn chế hơn trước.
"Cô đơn không đơn thuần là một cảm xúc nhất thời mà đang trở thành vấn đề sức khỏe đáng quan tâm. Đây không chỉ là câu chuyện của riêng người cao tuổi mà còn là thách thức của toàn xã hội", PGS Tuấn nhấn mạnh.
Theo TS Mai, các nghiên cứu cho thấy khoảng một phần ba người cao tuổi từng trải qua cảm giác cô đơn, trong đó khoảng 5% thường xuyên hoặc gần như luôn cảm thấy cô đơn.
TS Mai cho rằng cô đơn là cảm nhận chủ quan về sự thiếu hụt kết nối với người khác. Vì vậy, một người sống một mình chưa chắc đã cô đơn nếu vẫn duy trì được các mối quan hệ xã hội tích cực. Ngược lại, một người sống cùng con cháu vẫn có thể cảm thấy cô đơn nếu ít được quan tâm, lắng nghe hoặc thường xuyên bị bỏ quên trong các cuộc trò chuyện gia đình.
Nhiều nguyên nhân đẩy người cao tuổi vào trạng thái cô lập
Các chuyên gia cho biết cô đơn ở người cao tuổi thường xuất phát từ nhiều yếu tố đan xen.
Sau khi nghỉ hưu, nhiều người mất đi môi trường giao tiếp quen thuộc và vai trò xã hội từng gắn bó trong nhiều năm. Trong khi đó, thu nhập giảm nhưng chi phí chăm sóc sức khỏe lại tăng lên khiến họ ngại tham gia các hoạt động cộng đồng.
Mất bạn đời cũng là một trong những biến cố tâm lý lớn nhất ở tuổi già. Nhiều người sau khi mất đi người bạn đời trở nên thu mình, giảm giao tiếp và mất dần các mối liên hệ xã hội.
Ngoài ra, những định kiến như "người già hay than phiền", "già thì buồn là chuyện bình thường" hoặc "tuổi này còn cần gì nữa" vô tình khiến những khó khăn tâm lý của người cao tuổi bị xem nhẹ.
Trong thời đại số, khoảng cách công nghệ cũng góp phần làm gia tăng cảm giác bị bỏ lại phía sau. Từ việc thanh toán điện tử, đặt lịch khám bệnh trực tuyến cho đến sử dụng mạng xã hội, nhiều người cao tuổi gặp không ít trở ngại.
Theo TS Mai, công nghệ hoàn toàn có thể trở thành cầu nối giúp người cao tuổi duy trì các mối quan hệ nếu được hướng dẫn phù hợp. Ngược lại, việc phụ thuộc hoàn toàn vào con cháu trong sử dụng các thiết bị số có thể làm giảm sự tự tin và gia tăng cảm giác cô lập.
Ngay cả những người sống trong các cơ sở chăm sóc hoặc viện dưỡng lão cũng không tránh khỏi cảm giác cô đơn nếu thiếu sự gắn kết với người thân và những mối quan hệ thân thiết.
Không chỉ chăm sóc sức khỏe thể chất
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng việc bảo vệ người cao tuổi trước các chiêu trò lừa đảo không chỉ dừng lại ở việc cảnh báo về tài chính mà còn cần quan tâm nhiều hơn đến đời sống tinh thần của họ.
Gia đình nên dành thời gian trò chuyện, lắng nghe và tạo điều kiện để người cao tuổi tham gia các hoạt động xã hội phù hợp. Việc hướng dẫn kỹ năng sử dụng công nghệ, nhận diện các hình thức lừa đảo phổ biến cũng là cách giúp họ tự tin và chủ động hơn trong cuộc sống.
Đồng thời, khi người cao tuổi xuất hiện các dấu hiệu như mất ngủ kéo dài, chán ăn, sụt cân, giảm giao tiếp, không muốn ra khỏi nhà hoặc bỏ bê việc chăm sóc bản thân, gia đình cần đưa họ đến các cơ sở chuyên khoa tâm thần hoặc tâm lý để được đánh giá và hỗ trợ kịp thời.
Trong bối cảnh các chiêu trò lừa đảo ngày càng tinh vi và nhịp sống hiện đại khiến khoảng cách giữa các thế hệ ngày càng lớn, sự quan tâm của gia đình có thể chính là "lá chắn" hiệu quả nhất giúp người cao tuổi tránh khỏi những tổn thương cả về vật chất lẫn tinh thần.
Ngọc Minh
