Theo hồ sơ cấp phép bang và dữ liệu ảnh vệ tinh công bố ngày 03/11/2026, công ty trí tuệ nhân tạo xAI của tỷ phú Elon Musk cùng nhiều nhà phát triển hạ tầng tính toán tại Mỹ đang chuyển sang sử dụng động cơ phản lực tháo từ máy bay thương mại cũ để tự sản xuất điện năng vận hành các siêu máy tính. Giải pháp tình thế này phơi bày mức độ thiếu hụt năng lượng trầm trọng đang cản trở cuộc đua xây dựng trung tâm dữ liệu trên toàn cầu.
Tại bang Mississippi, xAI đã lắp đặt 8 tuabin phát điện được cải tạo từ động cơ phản lực máy bay nhằm cung cấp nguồn điện cho tổ hợp siêu trung tâm dữ liệu Colossus 2 đặt tại thành phố Memphis lân cận. Các tổ máy này do ProEnergy - một công ty kỹ thuật có trụ sở tại bang Missouri - chế tạo lại từ dòng động cơ phản lực General Electric vốn được lắp phổ biến trên các dòng máy bay chở khách Boeing đã ngừng khai thác. Mỗi tuabin động cơ máy bay cải tạo có khả năng sản xuất tối đa 50 megawatt (MW) điện khi đốt khí tự nhiên, tương đương lượng điện đủ cung cấp cho khoảng 15.000 hộ gia đình.
Không riêng xAI, nhà phát triển hạ tầng trung tâm dữ liệu Crusoe có trụ sở tại Denver - đơn vị đang trực tiếp thi công tổ hợp trung tâm dữ liệu Stargate đầu tiên cho OpenAI tại thành phố Abilene (bang Texas) - cũng đã đặt mua 13 tổ máy phát điện cải tạo từ động cơ máy bay của ProEnergy từ tháng 4/2026, sau khi rút khỏi thỏa thuận trị giá 1,25 tỷ USD mua 29 tuabin khí tự nhiên từ startup máy bay siêu thanh Boom Supersonic hồi tháng 9/2026.
Nguyên nhân khiến các hãng công nghệ chấp nhận dùng động cơ máy bay cũ là thời gian triển khai cực nhanh. Chuyên gia phân tích Audun Martinsen tại hãng nghiên cứu năng lượng Rystad Energy cho biết với các tổ máy phát điện từ động cơ phản lực, doanh nghiệp có thể đưa một trung tâm dữ liệu vào vận hành chỉ trong vòng 24 tháng. Ngược lại, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), việc xin đấu nối công suất 100 MW vào lưới điện truyền thống tại thủ phủ trung tâm dữ liệu Bắc Virginia hiện mất khoảng 7 năm chờ đợi, trong khi các hãng sản xuất tuabin điện truyền thống lớn như Mitsubishi Power đã kín đơn hàng tới tận năm 2031.
Hồi tháng 10/2026, chính sự chậm trễ nguồn điện đã khiến Microsoft phải rút lui khỏi vai trò khách hàng thuê bao chính tại dự án trung tâm dữ liệu của Nscale ở Loughton (Anh) sau khi công ty điện lực địa phương thông báo không thể cấp đủ điện trước thập niên 2030.
Tuy nhiên, việc đốt khí tự nhiên bằng động cơ máy bay cũ đi kèm cái giá đắt về hiệu suất và môi trường. Hồ sơ cấp phép tại bang Mississippi cho phép 8 tuabin của xAI xả lượng hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOC) cao hơn 25% so với giới hạn thông thường, đồng thời phát thải lượng lớn khí carbon monoxide.
Trung tâm Luật Môi trường Miền Nam (SELC) đã chính thức đệ đơn khiếu nại quyết định cấp phép của bang Mississippi, cáo buộc xAI tính toán thấp hơn thực tế lượng khí thải dự kiến và không đưa ra được cam kết đảm bảo giới hạn phát thải đối với các chất độc hại như formaldehyde tại khu vực có hơn 100.000 cư dân sinh sống.
Vân Anh
Nguồn: TechCrunch, Tom's Hardware
