Cuộc xung đột tại Ukraine đang buộc học thuyết tác chiến xe tăng truyền thống phải thay đổi nhanh hơn bao giờ hết. Trong bối cảnh UAV trinh sát và UAV cảm tử trở thành mối đe dọa thường trực, các nhà thiết kế của tập đoàn quốc phòng Uralvagonzavod vừa công bố phiên bản nâng cấp mới cho xe tăng chủ lực T-90M, tích hợp hệ thống phòng vệ chủ động Arena-M với chế độ chuyên biệt chống UAV. Đây được xem là nỗ lực mới nhất của Nga nhằm bảo vệ lực lượng thiết giáp trước các đòn tập kích trên không ngày càng tinh vi của Ukraine.
Arena-M và bước chuyển sang "chống UAV"
Arena-M là hệ thống phòng vệ chủ động sử dụng radar để phát hiện mối đe dọa đang lao tới và phóng đạn đánh chặn nổ gần, tạo ra một màn mảnh văng nhằm phá hủy mục tiêu trước khi chạm tới xe tăng. Ban đầu, Arena-M được thiết kế để đối phó tên lửa chống tăng và đạn xuyên động năng trong phạm vi khoảng 50 mét, đồng thời bỏ qua các vật thể bay chậm hoặc nhiễu mặt đất nhằm tránh kích hoạt nhầm.
Tuy nhiên, chiến trường Ukraine đã phơi bày một thực tế khác: UAV không tuân theo "kịch bản chuẩn" của vũ khí chống tăng truyền thống. Chúng có thể bay chậm, bay thấp, thay đổi độ cao liên tục, thậm chí sử dụng vật liệu nhựa khiến radar khó phát hiện.
Phiên bản Arena-M mới được Nga quảng bá là đã khắc phục điểm yếu này thông qua nâng cấp phần mềm, cho phép hệ thống nhận diện các đặc trưng tốc độ và quỹ đạo bay rất đa dạng của UAV, thay vì chỉ tập trung vào mục tiêu tốc độ cao.
Video mô phỏng do phía Nga công bố cho thấy đạn đánh chặn của Arena-M chống UAV được phóng từ khoang bên hông tháp pháo, tách biệt với các ống phóng lựu khói truyền thống. Chi tiết này khiến nhiều chuyên gia nhận định đây không chỉ là bản vá phần mềm, mà có thể là một cấu hình bảo vệ hoàn toàn mới, được tích hợp sâu hơn vào thiết kế xe tăng.
T-90M2: nền tảng mới nhưng chưa xuất hiện
Theo các phân tích từ giới công nghiệp quốc phòng, Arena-M chống UAV nhiều khả năng chỉ được trang bị cho một biến thể nâng cấp sâu của T-90M, thường được gọi không chính thức là T-90M2. Phiên bản này được cho là sở hữu tháp pháo cải tiến với phần đuôi mở rộng, đủ không gian cho các cảm biến và bệ phóng đánh chặn mới.
Vấn đề nằm ở chỗ, cho tới đầu năm 2026, T-90M2 vẫn chưa xuất hiện trên chiến trường. Nga dự kiến chỉ có thể sản xuất khoảng 10 chiếc trong năm nay, trong khi nhu cầu bảo vệ xe tăng trước UAV tại mặt trận là tức thời và trên quy mô lớn. Điều này làm dấy lên nghi ngờ rằng Arena-M chống UAV, dù hứa hẹn về mặt kỹ thuật, có thể không kịp tạo ra khác biệt đáng kể trước khi cục diện chiến sự thay đổi.
Xe tăng trước "bão UAV" Ukraine
Từ năm 2023 tới nay, UAV FPV của Ukraine đã chứng minh khả năng gây tổn thất nặng nề cho lực lượng thiết giáp Nga, từ T-72, T-80 cho tới cả T-90M. Các giải pháp đối phó mang tính tình thế như lồng thép, giáp lưới hay gây nhiễu điện tử chỉ đạt hiệu quả hạn chế. Trong bối cảnh đó, một hệ thống phòng vệ chủ động có khả năng tự động tiêu diệt UAV được coi là "chén thánh" đối với xe tăng hiện đại.
Arena-M nếu thực sự hoạt động như quảng bá, sẽ là một bước tiến quan trọng. Tuy nhiên, giới quan sát cũng lưu ý rằng việc tích hợp thành công trên dây chuyền sản xuất, bảo đảm độ tin cậy trong điều kiện chiến trường khắc nghiệt và triển khai với số lượng đủ lớn mới là thách thức quyết định.
Cải tiến cần thiết, nhưng chưa chắc đủ
Việc Nga phát triển Arena-M chống UAV cho thấy Moskva đã thừa nhận một thực tế: thời đại xe tăng "miễn nhiễm" trước các mối đe dọa giá rẻ đã chấm dứt. Xe tăng muốn sống sót phải được bao bọc bởi một "bong bóng phòng thủ" đa tầng, kết hợp giáp thụ động, phòng vệ chủ động và tác chiến điện tử.
Dù vậy, với tốc độ sản xuất hạn chế và việc hệ thống mới chỉ gắn với một biến thể chưa ra đời, Arena-M chống UAV có nguy cơ trở thành giải pháp đến quá muộn. Trong khi đó, Ukraine tiếp tục cải tiến UAV theo hướng rẻ hơn, thông minh hơn và khó bị phát hiện hơn. Cuộc chạy đua giữa xe tăng và UAV vì thế vẫn chưa có hồi kết và ưu thế tạm thời dường như vẫn nghiêng về những phương tiện bay nhỏ bé nhưng chết người.
Quang Hưng (Theo National Interest)
