Tháng 7/2026, Phó Chủ tịch Hiệp hội Lưu thông Ô tô Trung Quốc (CADA) La Lỗi công bố một con số mà người mua xe tại nước này có lý do để vui. Trong 5 tháng đầu năm, 82 mẫu xe đã giảm giá niêm yết, theo Trung Quốc Nhật báo. Riêng nhóm xe năng lượng mới được giảm bình quân 12,5%, sâu hơn mức giảm của năm 2025.
Xe điện ngày càng dễ mua
Giá ngày càng thấp góp phần đưa xe điện trở thành lựa chọn phổ biến tại Trung Quốc. Theo số liệu của Bộ Công an Trung Quốc, năm 2025 nước này có 12,93 triệu xe năng lượng mới đăng ký lần đầu, chiếm 49,38% tổng số xe mới. Tính đến cuối năm, cả nước có gần 44 triệu xe năng lượng mới đang lưu hành.
Với nhiều gia đình, lý do chọn xe điện rất thực tế. Giá mua ngày càng thấp nhờ cuộc đua giảm giá giữa hàng chục thương hiệu, còn chi phí sạc điện rẻ hơn nhiều so với đổ xăng. Bài toán tiết kiệm trông có vẻ đơn giản khi người mua đứng trong showroom.
Tiền xăng tiết kiệm được chuyển sang tiền bảo hiểm
Nhưng bài toán ấy bắt đầu đổi chiều sau ngày nhận xe. Ngày 4/6/2026, Tân Hoa Võng dẫn lời chị Trương, chủ một chiếc Nio ES8 tại Bắc Kinh. "Phí bảo hiểm chiếc Nio ES8 của tôi đã vượt 10.000 tệ, tiền xăng tiết kiệm được đều dùng để mua bảo hiểm", chị nói (dịch từ tiếng Trung). Khi tái tục bảo hiểm năm 2025, dù cả năm không xảy ra sự cố hay vi phạm giao thông, phí của chị vẫn tăng gần 2.000 tệ (khoảng 7,9 triệu đồng).
Trường hợp của chị Trương phản ánh một vấn đề của cả ngành. Theo Hiệp hội Chuyên viên Tính toán Bảo hiểm Trung Quốc, năm 2025 doanh thu phí bảo hiểm xe năng lượng mới đạt 1.900 tỷ tệ, tăng gần 35%. Dù vậy, mảng này vẫn lỗ nghiệp vụ 5,6 tỷ tệ (khoảng 22.000 tỷ đồng).
Trong 429 dòng xe năng lượng mới được thống kê, có 143 dòng có tỷ lệ bồi thường vượt 100%, tức tiền chi trả lớn hơn tiền phí thu về. Con số này còn tăng thêm 6 dòng so với năm trước. Phó Hội trưởng thường trực kiêm Tổng thư ký hiệp hội Trương Hiểu Lôi từng cho biết chi phí rủi ro bình quân mỗi xe năng lượng mới khoảng 2,2 lần xe xăng, trong khi phí bảo hiểm chỉ bằng 1,7 lần.
Một vết xước, cả một khối thân xe
Nguồn gốc của khoảng chênh nằm ở chính cách những chiếc xe giá rẻ được làm ra. Theo báo cáo của Viện Nghiên cứu Kỹ thuật Ô tô thuộc Trung Bảo Nghiên được Tân Hoa Võng dẫn lại, pin của xe điện thuần có giá bằng trung bình 49,59% giá xe. Một cú va chạm làm hỏng pin vì thế có thể đẩy chi phí sửa chữa tới gần nửa giá trị chiếc xe.
Kết cấu thân xe khiến bài toán thêm phức tạp. Ông Tạ Viễn Đào, Viện trưởng Học viện Bảo hiểm thuộc Đại học Kinh tế và Thương mại Đối ngoại, cho biết với kết cấu đúc liền khối, dù chỉ trầy xước nhẹ cũng có thể phải thay nguyên bộ phận. Công nghệ đúc liền giúp hãng rút ngắn quy trình sản xuất, nhưng khi xảy ra va chạm, phần tiết kiệm ở nhà máy lại quay về dưới dạng hóa đơn sửa chữa.
Người mua cũng gần như không có tiếng nói trong việc định giá sửa chữa. Theo ông Tạ Viễn Đào, quyền sửa chữa hệ thống pin, động cơ, điều khiển điện và mô-đun lái thông minh đều nằm trong tay nhà sản xuất, nên hãng bảo hiểm khó mặc cả. Ông Chu Tuấn Sinh của Đại học Bắc Kinh bổ sung rằng các dữ liệu then chốt như quãng đường đi mỗi ngày và thói quen lái xe phần lớn cũng nằm ở phía hãng xe.
Tốc độ ra mắt sản phẩm mới cũng là một phần của vấn đề. Theo ông Trương Lỗi, nhà sáng lập kiêm Tổng giám đốc công ty công nghệ bảo hiểm Xa Xa Khoa Kỹ, hệ thống cung ứng phụ tùng của một số mẫu xe mới chưa hoàn thiện và tiêu chuẩn sửa chữa chưa thống nhất, khiến thời gian sửa kéo dài và tỷ lệ bồi thường ở mức cao. Khi hàng chục thương hiệu liên tục tung mẫu mới để cạnh tranh về giá, mỗi mẫu xe lại cần một kho phụ tùng và một quy trình sửa chữa riêng.
Ngành bảo hiểm đã cải thiện, nhưng chủ xe vẫn gánh phần chênh
Cần ghi nhận rằng tình hình đang có chuyển biến. Năm 2025, ba hãng bảo hiểm lớn nhất Trung Quốc, chiếm hơn 70% thị phần, lần đầu cùng có lãi ở mảng bảo hiểm xe năng lượng mới, theo Tân Hoa Võng. Mức lỗ của toàn ngành cũng giảm 1 tỷ tệ so với năm trước, và Tân Hoa Võng ghi nhận có chủ xe Xiaomi SU7 được giảm phí khi tái tục dù từng gặp sự cố.
Nhưng một phần sự cải thiện ấy đến từ việc hãng bảo hiểm định giá lại rủi ro. Từ tháng 3/2026, biên độ hệ số tự định phí được nới từ khoảng 0,6 đến 1,4 lên khoảng 0,55 đến 1,45, cho phép doanh nghiệp tăng phí mạnh hơn với nhóm xe rủi ro cao. Theo Tân Hoa Võng, một tài xế chạy xe công nghệ bằng BYD Qin PLUS phải trả hơn 10.000 tệ mỗi năm, trong khi xe gia đình cùng mẫu chỉ khoảng 7.000 tệ. Hiệp hội Chuyên viên Tính toán cũng cho biết sẽ chuyển thông tin về các dòng xe có tỷ lệ bồi thường cao cho nhà sản xuất, để các hãng cải thiện thiết kế theo hướng dễ sửa chữa hơn.
Giá lăn bánh thấp chưa có nghĩa là chi phí sở hữu thấp
Tại Việt Nam, ô tô điện chạy pin hiện vẫn được nộp lệ phí trước bạ lần đầu ở mức 0%, theo Nghị định 51/2025/NĐ-CP của Chính phủ. Chính sách này khiến giá lăn bánh của xe điện thấp hơn đáng kể so với xe xăng cùng tầm giá. Nhưng phí bảo hiểm vật chất xe được tính theo rủi ro sửa chữa chứ không theo lệ phí trước bạ, nên tỷ lệ giá pin trên giá xe và thời gian chờ phụ tùng là những con số người mua cần hỏi rõ.
Chị Trương ở Bắc Kinh không gặp sự cố nào trong năm, nhưng vẫn phải trả thêm cho rủi ro chung của cả dòng xe mình đang dùng. Khi giá xe được hạ xuống nhờ chiến tranh giá, còn pin chiếm gần nửa giá trị và thân xe đúc liền khối khó sửa từng phần, rủi ro sửa chữa không biến mất mà được chuyển vào hợp đồng bảo hiểm của mọi chủ xe, kể cả những người chưa từng va quẹt. Khoản tiết kiệm ở showroom và ở trạm sạc vì thế có thể quay lại với người mua vào mỗi kỳ tái tục bảo hiểm.
PV
