Càng theo dõi Sex Education, tôi càng thấy nhân vật Jean Milburn là một "tấm gương soi" đầy đau xót cho những bậc làm cha mẹ mang danh tri thức. Jean là một nhà trị liệu xuất sắc, bà tinh ý đến mức chỉ cần một cái nhíu mày của Otis cũng đủ để bà dựng lên cả một giả thuyết tâm lý đồ sộ. Nhưng chính sự "thấu suốt" mang tính chuyên gia đó lại là bức tường ngăn cách lớn nhất giữa hai mẹ con.
Tôi ám ảnh mãi phân cảnh ở cuối mùa 1, khi Otis bùng nổ vì chương sách mà mẹ viết về cậu. Otis không chỉ giận vì quyền riêng tư bị xâm phạm, mà cậu uất ức hét lên rằng: Jean đã đoán mò suốt và hoàn toàn sai. Jean tự tin mình có thể "đọc vị" mọi bệnh nhân, nhưng bà lại thất bại thảm hại khi dùng lăng kính chuyên môn để áp đặt lên quá trình trưởng thành của chính con trai mình. Bà cho rằng mình "biết tỏng" con đang nghĩ gì, để rồi vô tình tước đi của Otis cơ hội được tự nói lên tiếng lòng mình.
Cái bẫy của người làm nghề giáo
Xem đến đó, tôi giật mình thấy bóng dáng mình trong đó, một phiên bản "Jean Milburn" ngoài đời thực, chỉ khác là tôi mang trên mình chiếc áo nhà giáo.
Làm giáo viên, hàng ngày tôi tiếp xúc với hàng trăm học sinh, kinh qua đủ mọi tình huống sư phạm từ cá biệt đến xuất sắc. Tôi đã quá quen với việc "bắt bệnh" học trò qua ánh mắt, cử chỉ. Và tôi đã tự cho mình cái quyền mang nguyên bộ "kỹ năng nghề nghiệp" đó về nhà để áp dụng lên con trai mình.
Tôi từng tự đắc nghĩ rằng: "Mình dạy cả trăm đứa trẻ còn được, chẳng lẽ không hiểu nổi một đứa con?". Thế là, mỗi khi thấy con có biểu hiện lạ, thay vì hỏi han, tôi bắt đầu dùng tư duy của một giáo viên để suy luận, để quy chụp:
- Con im lặng? Chắc chắn là đang giấu giếm điểm kém hoặc làm điều gì sai trái.
- Con đi học về muộn? Chắc lại tụ tập cùng nhóm bạn nghịch ngợm mà mình đã từng cảnh báo.
- Con có vẻ lơ đãng? Chắc chắn là đang yêu đương nhăng nhít ảnh hưởng học hành.
Tôi cứ thế "chẩn đoán" và đưa ra giải pháp trước cả khi con kịp mở lời. Tôi dùng cái mác "mẹ là giáo viên nên mẹ biết" để dập tắt mọi lời giải thích. Tôi tưởng mình đang thấu hiểu con, nhưng thực ra tôi chỉ đang đối thoại với những giả thuyết trong đầu mình.
Khi con trai trở thành một "pháo đài" phòng thủ
Kết quả thật cay đắng. Con trai tôi dần trở nên khó chịu, lầm lì và tuyệt đối không chia sẻ bất cứ điều gì với mẹ. Đau lòng hơn, tôi nhận thấy ở con một tâm lý đề phòng cực lớn. Mỗi khi tôi định bắt chuyện, con đều nhìn tôi với ánh mắt cảnh giác, như thể đang đối phó với một giám thị đang cố tìm sơ hở để bắt lỗi, chứ không phải một người mẹ đang muốn sẻ chia.
Tôi nhận ra mình đã sai lầm khi biến ngôi nhà thành một lớp học thứ hai, và biến mình thành một "chuyên gia" thay vì một người mẹ. Sự "biết tuốt" của tôi đã tước đi của con cảm giác an toàn được là chính mình, được sai và được giải thích.
Sex Education đã dạy tôi một bài học đắt giá: Đừng bao giờ dùng sự tinh ý của một chuyên gia để thay thế cho sự lắng nghe của một người mẹ. Con cái chúng ta không cần một nhà trị liệu hay một giáo viên ở trong nhà. Chúng cần một người mẹ có thể ngồi xuống, bỏ qua mọi lý thuyết sư phạm, để chân thành hỏi một câu: "Con đang cảm thấy thế nào?" mà không kèm theo bất kỳ sự phán xét hay suy luận nào sau đó.
Tôi đang học cách chấp nhận rằng mình có thể "biết tuốt" về học sinh của cả thế giới, nhưng với con trai mình, tôi vẫn là một người mẹ cần phải học hỏi từng ngày. Tôi cần học cách im lặng để con được nói, học cách "vờ như không biết" để con được dẫn dắt tôi vào thế giới của con.
Bởi sau tất cả, vinh quang của một người mẹ không phải là "biết tỏng" mọi suy nghĩ của con, mà là tạo ra được một không gian đủ ấm áp để con tự nguyện nói ra: "Mẹ ơi, hôm nay con...".
Minh Châu
