Tôi từng có một thói quen mỗi khi thất bại: nghĩ đi nghĩ lại về chuyện đã xảy ra.
Nếu một việc không thành công, tôi sẽ tự hỏi mình đã sai từ đâu. Nếu không đạt được điều mong muốn, tôi lập tức nhớ lại những lúc mình có thể làm tốt hơn. Ban đầu, tôi nghĩ đó là cách để rút kinh nghiệm. Nhưng càng suy nghĩ, tôi càng nhận ra có thời điểm, việc nhìn lại không còn giúp mình tiến lên nữa.
Tôi chỉ đang lặp lại thất bại trong đầu.
“Tại sao mình lại làm thế?”
“Giá như lúc đó mình cố thêm một chút.”
“Nếu mình giỏi hơn thì có lẽ kết quả đã khác.”
Có những chuyện đã qua rất lâu nhưng tôi vẫn có thể tìm thêm một lý do để trách mình. Tôi tưởng mình đang phân tích vấn đề, nhưng thực chất lại đang cố tìm bằng được bằng chứng cho thấy thất bại ấy xảy ra vì bản thân tôi có vấn đề.
Xem Sex Education, tôi nghĩ nhiều đến Maeve Wiley. Bởi hành trình của cô khiến tôi hiểu rằng có những người không mắc kẹt vì họ không có khả năng đi tiếp. Họ mắc kẹt vì đã quen nhìn mọi thất bại như một kết luận về chính mình.
Maeve Wiley từng sống với suy nghĩ rằng mình phải tự lo mọi thứ
Ngay từ đầu Sex Education, Maeve đã là một trong những nhân vật có hoàn cảnh phức tạp nhất. Cô thông minh, học giỏi và có năng lực rõ ràng, nhưng cuộc sống của Maeve không hề dễ dàng. Maeve lớn lên trong một gia đình nhiều bất ổn, phải sống khá độc lập từ sớm và thường có cảm giác mình không thể trông chờ quá nhiều vào người khác.
Điều tôi chú ý ở Maeve là cô có một vẻ ngoài rất mạnh mẽ. Cô thường tỏ ra bất cần, sắc sảo và như thể không có điều gì đủ sức làm mình tổn thương. Nhưng càng theo dõi, người xem càng nhận ra phía sau vẻ ngoài ấy là một cô gái luôn phải tự bảo vệ mình.
Maeve nhiều lần đứng trước những điều không diễn ra như cô mong muốn. Mối quan hệ với mẹ không ổn định. Những người cô yêu không phải lúc nào cũng ở lại. Cuộc sống của cô liên tục xuất hiện những biến cố mà một người trẻ như Maeve không thể hoàn toàn kiểm soát.
Nhưng điều quan trọng là Maeve không để một giai đoạn khó khăn trở thành định nghĩa cho toàn bộ cuộc đời mình.
Cô vẫn học. Vẫn viết. Vẫn tìm kiếm những cơ hội khác.
Đặc biệt, khi Maeve có cơ hội tham gia chương trình học ở Mỹ, cô đã lựa chọn bước ra khỏi nơi quen thuộc để thử một con đường mới. Điều đó khiến tôi suy nghĩ rất nhiều. Bởi có lẽ điều đáng quý nhất không phải là Maeve chưa từng thất bại hay chưa từng bị cuộc sống làm tổn thương, mà là cô không đứng mãi ở một chỗ để hỏi vì sao những điều đó lại xảy ra với mình.
Tôi từng biến một thất bại thành câu chuyện về con người mình
Đây chính là thói quen tôi đã bỏ sau khi nhìn lại bản thân.
Trước đây, mỗi khi thất bại, tôi không chỉ nghĩ: “Việc này không thành.” Tôi thường đi xa hơn: “Có lẽ mình không làm được.”
Một lần làm chưa tốt có thể nhanh chóng trở thành bằng chứng rằng tôi không đủ năng lực. Một cơ hội bị bỏ lỡ khiến tôi nghĩ mình luôn chậm hơn người khác. Một quyết định sai khiến tôi nghi ngờ cả khả năng lựa chọn của chính mình.
Tôi không nhận ra rằng mình đang biến một sự kiện thành một nhãn dán.
Thất bại không còn là một điều đã xảy ra. Nó trở thành cách tôi nhìn về bản thân.
Và một khi đã nghĩ như vậy, tôi rất khó bước tiếp.
Theo Hiệp hội Tâm lý Mỹ, suy ngẫm lặp đi lặp lại về những trải nghiệm tiêu cực có thể khiến cảm xúc tiêu cực kéo dài hơn thay vì giúp một người tìm ra giải pháp. Việc nhìn lại một vấn đề để rút kinh nghiệm khác với việc liên tục quay lại cùng một suy nghĩ mà không tạo ra hướng đi mới.
Tôi nhận ra mình từng mắc đúng điều đó. Tôi gọi nó là “rút kinh nghiệm”, nhưng thực chất nhiều lúc tôi chỉ đang trách mình bằng những câu hỏi khác nhau.
Tôi bỏ thói quen nghĩ mãi về điều đã không thể thay đổi
Bây giờ, sau mỗi chuyện không như ý, tôi vẫn cho phép mình buồn. Có những thất bại thực sự khiến tôi tiếc nuối và cần thời gian mới có thể bình tĩnh trở lại.
Nhưng tôi không còn muốn ngồi mãi trong câu hỏi “giá như”.
Bởi “giá như” rất dễ khiến tôi tin rằng quá khứ vẫn còn có thể sửa được, trong khi thứ duy nhất tôi thực sự có thể thay đổi là điều mình làm tiếp theo.
Xem Sex Education, tôi mới hiểu điều níu giữ một người mắc kẹt sau thất bại đôi khi không phải chính sự thất bại đó mà là thói quen liên tục quay về trách bản thân vì điều đã xảy ra.
Tôi vẫn muốn rút kinh nghiệm từ những lần làm chưa tốt. Nhưng tôi không còn muốn dùng thất bại để kết luận rằng mình không đủ tốt.
Bởi thất bại chỉ cho tôi biết một việc đã không diễn ra như mong muốn. Nó không có quyền quyết định tôi sẽ làm gì sau đó.
Và có lẽ, điều quan trọng nhất tôi học được là: nhìn lại để hiểu mình cần thay đổi điều gì, rồi bước tiếp. Nếu cứ giữ mãi thói quen tự trách, tôi có thể hiểu rất rõ thất bại của mình, nhưng cuối cùng vẫn không bao giờ đi ra khỏi nó.
Ngọc Hân (ghi)
