Tôi từng rất sợ bị đánh giá.
Trước khi nói một điều gì đó, tôi thường nghĩ người khác sẽ nghĩ gì về mình. Mặc một bộ quần áo mới, tôi tự hỏi liệu có ai thấy nó kỳ không. Đưa ra một ý kiến trong nhóm, tôi lại cân nhắc xem mọi người có cho rằng mình thiếu hiểu biết hay không. Có những lúc tôi thực sự thích một điều gì đó nhưng chỉ vì sợ bị chê, tôi lại thôi.
Tôi từng nghĩ đó là cẩn thận.
Nhưng càng lớn, tôi càng nhận ra mình đang dành quá nhiều thời gian để quan sát bản thân từ góc nhìn của người khác. Tôi không chỉ hỏi “mình có thích điều này không?”, mà thường hỏi trước: “Người khác có thích mình khi mình làm điều này không?”
Xem Sex Education, tôi nhớ đến Viv Odusanya.
Viv từng được nhìn nhận như cô gái luôn biết mình phải làm gì
Ngay từ những mùa đầu, Viv đã được xây dựng là một học sinh thông minh, có thành tích tốt và luôn biết mình muốn gì. Cô từng được kỳ vọng rất nhiều và thường xuất hiện với hình ảnh một người có khả năng kiểm soát cuộc sống của mình.
Nhưng sang mùa 4, khi bước vào môi trường mới tại Trường Cavendish College, Viv bắt đầu phải đối diện với một vấn đề khác: cô không còn hoàn toàn chắc chắn về cách mình muốn được người khác nhìn nhận.
Một trong những thay đổi đáng chú ý của Viv là mối quan hệ với Beau. Ban đầu, cô bị thu hút bởi sự quan tâm và vẻ ngoài tự tin của cậu. Nhưng càng về sau, Beau bắt đầu thể hiện những hành vi kiểm soát và khiến Viv nghi ngờ chính cảm nhận của mình.
Netflix Tudum mô tả Beau là người khiến Viv phải đối diện với một mối quan hệ không lành mạnh và cuối cùng nhận ra rằng cô cần tin vào cảm nhận của bản thân thay vì để người khác quyết định điều gì là đúng cho mình.
Điều này khiến tôi suy nghĩ về một điều rộng hơn. Có những lúc chúng ta không còn biết mình thực sự nghĩ gì, bởi đã quen nhìn bản thân qua phản ứng của người khác.
Tôi từng thay đổi mình chỉ để tránh một ánh mắt không hài lòng
Tôi nhận ra mình đã làm điều đó nhiều hơn mình tưởng.
Nếu ai đó không thích cách tôi nói chuyện, tôi cố nói ít hơn. Nếu một người chê sở thích của tôi, tôi bắt đầu ngại nhắc đến nó. Nếu ý kiến của mình bị phản đối, tôi dễ dàng nghĩ rằng có lẽ mình đã sai, ngay cả khi ban đầu tôi thực sự tin vào điều mình nói.
Điều đáng sợ là những thay đổi ấy thường diễn ra rất nhỏ.
Tôi không thức dậy vào một ngày và quyết định sẽ sống theo ý kiến của người khác. Tôi chỉ dần dần học cách điều chỉnh mình để tránh bị chê, tránh bị hiểu lầm, tránh trở thành người khác không thích.
Đến một lúc, tôi có thể trở thành một người rất dễ chịu trong mắt người khác nhưng lại không còn chắc mình là ai.
Theo Cleveland Clinic, nhu cầu làm hài lòng người khác có thể khiến một người liên tục đặt nhu cầu của người khác lên trước bản thân, khó thiết lập ranh giới và dần mất kết nối với nhu cầu thực sự của chính mình. Việc liên tục lo lắng về cách người khác nhìn nhận mình cũng có thể góp phần tạo ra căng thẳng và kiệt sức.
Càng sợ bị đánh giá, tôi càng khó sống thật
Có một nghịch lý mà trước đây tôi không nhận ra.
Tôi cố gắng để không bị người khác đánh giá, nhưng càng làm vậy, tôi càng để họ có quyền quyết định mình phải trở thành người thế nào.
Một lời chê có thể khiến tôi thay đổi. Một ánh mắt có thể khiến tôi im lặng. Một câu nói đùa có thể khiến tôi bắt đầu tự ti về điều mà trước đó mình chưa từng thấy có vấn đề.
Tôi tưởng mình đang bảo vệ bản thân khỏi cảm giác xấu hổ hoặc bị từ chối. Nhưng thực tế, tôi đang trao cho người khác quyền định nghĩa giá trị của mình.
Viv cũng phải học cách lấy lại quyền đó.
Điều đáng chú ý trong câu chuyện của cô không phải là Viv hoàn toàn không nhận ra vấn đề. Cô nhiều lần cảm thấy có điều gì đó không ổn. Nhưng khi một người khác liên tục khiến chúng ta nghi ngờ cảm nhận của chính mình, việc tin vào bản thân cũng trở nên khó khăn.
Cuối cùng, Viv lựa chọn tin vào cảm giác của mình và rời khỏi mối quan hệ với Beau.
Đó là một quyết định nhỏ nếu nhìn từ bên ngoài. Nhưng với tôi, nó lại giống một bài học rất lớn: đôi khi trưởng thành là học cách tin vào điều mình cảm nhận ngay cả khi người khác không đồng ý.
Tôi không cần phải được tất cả mọi người công nhận
Sau khi xem Sex Education, tôi bắt đầu tự hỏi một câu rất đơn giản trước những quyết định của mình: “Nếu không có ai nhìn thấy, mình có vẫn muốn làm điều này không?”
Câu hỏi ấy giúp tôi nhận ra rất nhiều thứ.
Có những việc tôi thực sự thích, nhưng từng ngại làm vì sợ bị đánh giá. Có những lựa chọn tôi từng nghĩ mình muốn, nhưng thực ra chỉ muốn vì nó khiến tôi trông thành công hơn trong mắt người khác.
Tôi bắt đầu tập phân biệt giữa việc lắng nghe góp ý và việc sống theo ánh mắt của người khác.
Tôi vẫn muốn biết người khác nghĩ gì. Tôi vẫn sẵn sàng nhận lời phê bình nếu điều đó giúp mình tốt hơn. Nhưng tôi không còn muốn mỗi lời nhận xét trở thành một lý do để nghi ngờ chính mình.
Bởi người khác chỉ nhìn thấy một phần rất nhỏ của chúng ta. Họ có thể nhìn thấy cách tôi nói, cách tôi ăn mặc, một quyết định tôi vừa đưa ra hoặc một sai lầm tôi vừa mắc phải. Nhưng họ không sống cuộc đời của tôi và cũng không biết toàn bộ những điều dẫn tôi đến lựa chọn ấy.
Tôi bắt đầu nhìn mình bằng mắt của chính mình
Điều tôi thích ở Sex Education là các nhân vật không trưởng thành bằng cách trở thành những con người hoàn hảo hơn. Họ trưởng thành khi bắt đầu hiểu mình muốn gì, cảm thấy gì và cần gì.
Tôi nghĩ đó cũng là điều mình đang học. Tôi không thể ngăn người khác đánh giá mình. Tôi cũng không thể khiến tất cả mọi người hiểu đúng về mình.
Nhưng tôi có thể quyết định mình sẽ phản ứng thế nào trước những đánh giá ấy. Tôi có thể nghe một lời góp ý mà không lập tức nghĩ mình kém cỏi. Có thể chấp nhận rằng một người không thích mình mà không cố thay đổi toàn bộ bản thân. Có thể nói “tôi không đồng ý” mà không cảm thấy mình vừa làm điều gì sai.
Xem Sex Education, tôi mới hiểu vì sao mình từng sợ bị đánh giá đến vậy: tôi đã quen nhìn bản thân qua mắt người khác quá lâu.
Bây giờ, tôi muốn thay đổi điều đó. Không phải bằng cách mặc kệ tất cả mọi người, mà bằng cách nhớ rằng ý kiến của người khác chỉ là một góc nhìn, không phải kết luận về con người tôi.
Có lẽ khi thôi cố gắng trở thành phiên bản mà người khác muốn nhìn thấy, tôi mới có cơ hội thực sự nhìn thấy mình.
Ngọc Hân (ghi)
