Ngành công nghiệp quốc phòng Ấn Độ vừa đánh dấu một cột mốc lịch sử quan trọng: Chiếc xe tăng T-90 sản xuất theo giấy phép chuyển giao công nghệ thứ 1.000 đã chính thức xuất xưởng tại Nhà máy Xe cơ giới hạng nặng (HVF) ở Avadi, miền Nam nước này.
Sự kiện này là quả ngọt sau gần hai thập kỷ nỗ lực bền bỉ nhằm nội địa hóa dây chuyền sản xuất thiết kế bọc thép của Nga, đưa tỷ lệ linh kiện nội địa trên các dòng xe tăng Ấn Độ hiện nay chạm mốc 80%.
Hành trình T-90 trở thành vũ khí "Made in India"
Được thành lập từ năm 1961, nhà máy HVF chính là cái nôi của ngành chế tạo xe tăng Ấn Độ. Cũng chính tại nơi đây trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, các phiên bản huyền thoại T-72 đã được lắp ráp theo giấy phép của Liên Xô, và cho đến nay chúng vẫn đóng vai trò là xương sống về số lượng của Lực lượng Lục quân nước này.
Lịch sử của dòng T-90 Ấn Độ bắt đầu từ một thỏa thuận chuyển giao công nghệ quy mô lớn được ký kết vào năm 2006, quy định việc sản xuất chuẩn xác 1.000 chiếc xe tăng loại này. Chiếc đầu tiên đã chính thức rời xưởng lắp ráp vào năm 2009.
Trong những đợt bàn giao đầu tiên, phía Ấn Độ hoặc nhận xe nguyên chiếc (gồm 124 chiếc nhập khẩu trực tiếp từ Nga), hoặc tiếp nhận dưới dạng các bộ linh kiện rời để lắp ráp quy mô lớn.
Trải qua 17 năm sản xuất, các kỹ sư Ấn Độ đã thành công trong việc nâng tỷ lệ nội địa hóa các linh kiện của T-90 lên tới 80%. Từ công nghệ luyện kim, các module giáp phản ứng nổ, cho đến các thiết bị điện tử và khí tài quang học hiện đều được chế tạo trong nước thuộc khuôn khổ chương trình quốc gia "Made in India".
Tính đến thời điểm hiện tại, Lục quân Ấn Độ đang sở hữu khoảng 1.300 xe tăng T-90 với nhiều biến thể khác nhau (bao gồm cả các xe T-90S "Bhishma" nhập khẩu).
Một lợi thế cực lớn của T-90 đối với Ấn Độ là tính đồng bộ cao với dòng T-72, vốn đang có khoảng 2.500 chiếc vận hành trong quân đội nước này. Do đó, chuỗi cung ứng hậu cần, các cơ sở sửa chữa và hệ thống đào tạo kíp lái đều được điều chỉnh đồng bộ theo trường phái xe tăng Liên Xô. Điều này cho phép New Delhi tích hợp T-90 vào các quân đoàn đột kích của mình một cách vô cùng êm thấm.
Dòng tiền từ Ấn Độ đã "cứu sống" dự án T-90 của Nga như thế nào?
Ít ai nhớ rằng, chính đơn đặt hàng khổng lồ từ Ấn Độ vào đầu những năm 2000 đã trực tiếp giải cứu chương trình T-90 của Nga khỏi bờ vực phá sản. Trước khi chiến dịch quân sự đặc biệt nổ ra, quân đội Ấn Độ chính là lực lượng vận hành T-90 lớn nhất thế giới, vượt qua cả chính nước Nga về số lượng.
Trong nhiều năm, Bộ Quốc phòng Nga chỉ mua T-90 với số lượng cực kỳ hạn chế. Điện Kremlin khi đó cho rằng việc nâng cấp sâu di sản thời Liên Xô – biến các xe tăng T-72B thành chuẩn T-72B3 – mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn, đồng thời muốn tập trung phần lớn nguồn lực tài chính cho nền tảng thế hệ mới đầy hứa hẹn là "Armata".
Để chiều lòng đối tác, một phiên bản xuất khẩu mang tên T-90S đã được phát triển riêng cho Ấn Độ. Phiên bản này tỏ ra vượt trội hoàn toàn và có độ tin cậy cao hơn hẳn so với phiên bản T-90 cơ sở vốn gặp nhiều lỗi, vốn được đưa vào biên chế quân đội Nga năm 1992 giữa bối cảnh khủng hoảng hậu Liên Xô.
Ấn Độ tiếp nhận những chiếc T-90S đầu tiên vào năm 2004. Ngay khi đưa vào biên chế, dòng xe này đã được đặt tên là "Bhishma" – đặt theo tên vị chiến binh bất bại trong sử thi cổ đại "Mahabharata" của Ấn Độ. Theo tạp chí National Interest, đây không đơn thuần là một chiêu trò quảng bá thương hiệu, mà là sự thừa nhận rằng dòng xe này đã trở thành nền móng cho năng lực phòng thủ của quốc gia.
"Xe tăng chiến đấu chủ lực T-90S được đánh giá là một trong những biến thể tiên tiến nhất của dòng T-90 do Nga sản xuất, và là một trong những mẫu xe tăng xuất sắc nhất trong lịch sử ngành kỹ thuật quân sự Xô-Nga," chuyên gia phân tích quân sự Peter Suciu của tờ National Interest nhận định.
Tìm kiếm cơ hội mới
Nhờ có nguồn tài chính dồi dào từ Ấn Độ, Nga không chỉ giữ vững được năng lực cốt lõi trong việc chế tạo các dòng xe tăng hiện đại mà còn phát triển chúng lên tầm cao mới. Tờ National Interest cho biết, kinh nghiệm vận hành T-90S tại Ấn Độ đã giúp phát hiện và khắc phục hàng loạt khiếm khuyết trong thiết kế vốn tồn tại trên các phiên bản cơ sở từ đầu thập niên 90.
Theo ghi nhận của tờ Military Watch, thành công từ chương trình T-90 của Ấn Độ đã trực tiếp "tiếp máu" cho chương trình hiện đại hóa của Nga, giúp Moscow bước vào năm 2022 với một lực lượng tăng thiết giáp có công nghệ bắt kịp thời đại.
Chính những cải tiến từ hợp đồng với Ấn Độ – bao gồm tháp pháo cải tiến, hệ thống điều khiển hỏa lực và nâng cấp giáp bảo vệ – đã trở thành nền tảng để phát triển dòng T-90M "Proryv", được đưa vào biên chế quân đội Nga từ năm 2020. Giờ đây, "Proryv" chính là "ngựa thồ" chủ lực của quân đội Nga trên chiến trường.
Tuy nhiên, nếu vào năm 2004, T-90S được coi là "tiên tiến" thì ở thời điểm hiện tại, nó đang đòi hỏi một đợt nâng cấp sâu diện rộng: Tích hợp các hệ thống bảo vệ chủ động, cải tiến khí tài quang-điện tử và chuyển dịch sang năng lực tác chiến mạng trung tâm.
Về phía Nga, khi Ấn Độ đã gần như tự chủ được việc sản xuất T-90, Moscow đang phải đối mặt với áp lực phải tìm kiếm các thị trường xuất khẩu mới. Khu vực châu Á vẫn là ưu tiên hàng đầu.
Về bản chất, đây là nỗ lực nhằm tái lập kỳ tích của hợp đồng Ấn Độ tại các quốc gia khác trong khu vực. Nga đang đặt cược vào một nền tảng đã dày dạn trận mạc, chứng minh được độ tin cậy tuyệt đối tại Ấn Độ và hiệu suất tác chiến cao trong các cuộc xung đột hiện đại ngày nay.
Quốc Vinh (Theo Svpressa)
