Theo tạp chí National Geographic, khả năng cao thế giới sẽ bước vào một đợt El Nino mạnh trong năm nay và “bài kiểm tra” đầu tiên về sức mạnh thực sự của hiện tượng này có thể xuất hiện ngay từ đầu tháng 6, thời điểm mùa gió mùa bắt đầu ở nhiều nơi trên thế giới. Các chuyên gia cảnh báo hệ thống thời tiết đang hình thành trên Thái Bình Dương có thể làm đảo lộn mô hình mưa thông thường tại nhiều khu vực.
El Nino là hiện tượng khí hậu lặp lại khoảng 2-7 năm một lần, nổi tiếng với khả năng thay đổi dòng hơi ẩm trong khí quyển Trái Đất, gây hạn hán ở một số nơi và mưa lớn ở nơi khác. Trong quá khứ, El Nino thường gắn liền với gió mùa yếu hơn, mùa khô kéo dài và nguy cơ mất mùa.
Tuy nhiên, các nhà khoa học cho biết tác động của El Nino không đơn giản chỉ là “ít mưa hơn”. Hiện tượng này còn khiến thời tiết trở nên khó đoán hơn, với tổng lượng mưa giảm nhưng các trận mưa cực đoan lại xuất hiện nhiều hơn.
Ông Jon Gottschalck, trưởng bộ phận dự báo tác nghiệp thuộc Trung tâm Dự báo Khí hậu của National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA), cho biết những gì diễn ra trong mùa đông và mùa xuân trước đó có thể quan trọng không kém, thậm chí còn quan trọng hơn chính mùa gió mùa.
Hiện tượng El Nino đang hình thành trên Thái Bình Dương được cho là có thể gây mất an ninh lương thực, hạn hán và cháy rừng tại những nơi vốn thường bước vào mùa mưa ổn định trong giai đoạn này của năm. Tuy nhiên, ở khu vực tây nam nước Mỹ, nơi vừa trải qua mùa đông khô và ấm, mùa gió mùa vẫn có thể diễn ra mạnh với những trận mưa lớn nguy hiểm.
El Nino có thể tác động ra sao đến mùa gió mùa năm nay?
Gió mùa là sự thay đổi theo mùa của các luồng gió quy mô lớn, thường diễn ra vào mùa đông và mùa hè, khi chênh lệch nhiệt độ giữa lục địa và đại dương khiến không khí ẩm hoặc khô di chuyển vào đất liền.
Thuật ngữ này thường được dùng để chỉ mùa mưa mùa hè, khi không khí ẩm từ biển tiến sâu vào đất liền, ngưng tụ thành mây và tạo ra mưa kéo dài.
Phần lớn các vùng nhiệt đới như Tây Phi, Đông Á, Australia hay khu vực tây nam nước Mỹ đều trải qua một dạng gió mùa ẩm vào mùa hè. Trong đó, gió mùa ở Ấn Độ được xem là nổi tiếng và quan trọng nhất, đóng góp tới 90% lượng mưa hàng năm ở một số khu vực của quốc gia này.
Theo các chuyên gia, El Nino và mùa gió mùa giống như đang “giành quyền kiểm soát” lượng hơi ẩm trong khí quyển.
El Nino xảy ra khi vùng trung tâm và phía đông Thái Bình Dương tại xích đạo ấm lên bất thường, từ đó làm thay đổi mô hình khí quyển trên phạm vi toàn cầu. Ông Spencer A. Hill, trợ lý giáo sư tại trường City College of New York, cho biết nước biển ấm hơn sẽ kéo mưa tập trung về khu vực đó, khiến nhiều nơi khác trên thế giới trở nên khô hạn hơn.
Thông thường, El Nino khiến nhiều khu vực như Caribe, Indonesia và Australia có lượng mưa thấp hơn cùng nhiệt độ cao hơn.
Ấn Độ là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất khi El Nino xuất hiện. Cơ quan khí tượng nước này đã dự báo mùa gió mùa năm nay sẽ thấp hơn mức bình thường, đồng thời theo dõi sát nhiệt độ mặt nước biển tại Thái Bình Dương.
Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là dù tổng lượng mưa giảm, các hiện tượng mưa cực đoan tại Ấn Độ trong những năm El Nino lại có xu hướng gia tăng. Theo ông Hill, lượng mưa quá lớn trong thời gian ngắn có thể gây lũ quét và sạt lở đất nghiêm trọng, đặc biệt ở những khu vực vừa trải qua thời tiết khô hạn khiến đất đai trở nên khô giòn, dễ sụp đổ.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh El Nino không diễn ra “độc lập” mà chịu tác động từ các điều kiện thời tiết trước đó. Tại khu vực tây nam nước Mỹ, mùa đông và mùa xuân khô nóng có thể khiến mặt đất nóng lên nhanh hơn, từ đó làm tăng khả năng hình thành các đợt gió mùa mạnh dù El Nino vốn có xu hướng làm suy yếu mưa.
Ở Ấn Độ, lượng tuyết phủ ít hơn trên dãy Himalaya cũng có thể khiến gió mùa mạnh hơn ngay cả trong các năm El Nino.
Ngoài ra, vị trí vùng nước ấm của El Nino cũng rất quan trọng. Nếu hiện tượng ấm lên tập trung xa hơn về phía đông Thái Bình Dương, ảnh hưởng tới gió mùa Ấn Độ có thể giảm bớt. Tuy nhiên, theo ông Gottschalck, nhiều khả năng năm nay sẽ là một “sự kiện trên toàn lưu vực”, nghĩa là vùng nước ấm sẽ lan rộng và ảnh hưởng tới hệ thống gió mùa ở Ấn Độ, Indonesia và Tây Phi.
Con người sẽ phải đối mặt với những gì?
Các nhà khoa học cho rằng vẫn còn quá sớm để khẳng định El Nino năm nay sẽ mạnh tới mức nào cũng như cách nó kết hợp với các yếu tố thời tiết khác.
Dù vậy, mùa hè nóng và khô hơn cùng các trận mưa cực đoan liên quan tới El Nino có thể gây tác động nghiêm trọng tới nông nghiệp và đời sống người dân.
Ông Gottschalck cho biết khi lượng mưa duy trì ổn định suốt mùa, người dân và ngành nông nghiệp có thể chủ động lên kế hoạch. Nhưng khi gió mùa trở nên thất thường, sự bất định trong quản lý nguồn nước và sản xuất nông nghiệp sẽ tăng mạnh.
Cây trồng có thể phát triển tốt ở đầu mùa nhưng sau đó bị khô hạn hoàn toàn hoặc bị cuốn trôi bởi lũ lụt. Ngược lại, mưa lớn và ngập lụt đầu mùa cũng có thể làm chậm việc gieo trồng.
Năm 1983, một mùa gió mùa yếu liên quan tới El Nino từng góp phần gây ra đợt mất mùa toàn cầu lớn nhất trong lịch sử hiện đại.
Ngoài ra, mùa hè khô hạn còn có thể kéo theo cháy rừng, nắng nóng cực đoan và các nguy cơ sức khỏe liên quan, làm đảo lộn nhịp sống và hoạt động kinh tế tại nhiều nơi trên thế giới.
“Đó sẽ là một giai đoạn rất khó khăn”, ông Gottschalck nhận định. “Hiện tại, có vẻ sẽ xuất hiện những tác động tiêu cực đáng kể tại nhiều khu vực gió mùa nhiệt đới trên toàn cầu.”
Nguồn: National Geographic
Phạm Trang
