Thời gian gần đây, các cơ sở y tế ghi nhận xu hướng gia tăng những trường hợp viêm gan, suy gan liên quan đến việc sử dụng vitamin và thực phẩm chức năng. Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng (Hội Y học dưới nước và oxy cao áp Việt Nam), nhiều ca bệnh có liên quan đến chiết xuất trà xanh, sản phẩm giảm cân, tăng cơ, vitamin A và các chế phẩm liều cao.
Thực trạng này cho thấy một “lỗ hổng” đáng lo ngại trong nhận thức của người dân: quá tin vào các sản phẩm được gắn mác “tự nhiên”, “thực phẩm”, “viên bổ”, trong khi bỏ qua yếu tố then chốt là liều lượng, thời gian sử dụng và đặc điểm cơ địa.
Theo bác sĩ Hoàng, trà xanh là thức uống phổ biến và tương đối an toàn. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở các sản phẩm chiết xuất trà xanh cô đặc (Green Tea Extract – GTE), thường có trong viên giảm cân.
Hoạt chất chính của trà xanh là EGCG (Epigallocatechin gallate). Ở dạng cô đặc, nồng độ EGCG có thể cao gấp nhiều lần so với việc uống trà thông thường. Nhiều nghiên cứu đã ghi nhận các trường hợp viêm gan cấp, tăng men gan, thậm chí suy gan phải ghép gan liên quan đến GTE.
“Cơ chế gây độc được cho là do EGCG liều cao làm tổn thương ti thể, tăng sinh các gốc tự do và làm suy giảm hệ thống chống oxy hóa nội sinh. Đáng lưu ý, khi sử dụng các sản phẩm này lúc đói - thói quen phổ biến ở người giảm cân - mức hấp thu EGCG tăng cao, trong khi gan đang thiếu năng lượng, càng làm tăng nguy cơ tổn thương”, bác sĩ Hoàng cảnh báo.
Ngoài ra, các sản phẩm giảm cân, “thanh lọc gan” hay “detox cơ thể” thường chứa hỗn hợp nhiều loại thảo dược như chiết xuất trà xanh, Garcinia cambogia, usnic acid, diệp hạ châu, cây kế sữa liều cao, đại hoàng… Nhiều thành phần trong số này đã được ghi nhận có liên quan đến các ca viêm gan cấp, hoại tử tế bào gan và phản ứng quá mẫn.
Nguy hiểm ở chỗ, người dùng thường mặc định “thảo dược là an toàn”, dẫn đến việc sử dụng kéo dài hoặc kết hợp nhiều sản phẩm cùng lúc. Điều này vô tình tạo điều kiện cho tổn thương gan diễn tiến âm thầm, bác sĩ Hoàng chia sẻ.
Bác sĩ Hoàng cũng khuyến cáo thêm thị trường thực phẩm chức năng dành cho người tập gym, thể hình đang phát triển mạnh, với nhiều sản phẩm quảng cáo tăng cơ, đốt mỡ, cải thiện hiệu suất tập luyện. Tuy nhiên, một số khảo sát cho thấy không ít sản phẩm có thể chứa steroid đồng hóa (AAS) hoặc các tiền chất mà không được ghi rõ trên nhãn.
Steroid có thể gây tổn thương gan theo cơ chế ứ mật, làm rối loạn hoạt động của các bơm vận chuyển muối mật, khiến mật tích tụ trong tế bào gan. Hậu quả là bệnh nhân xuất hiện vàng da, vàng mắt, ngứa dữ dội, bilirubin tăng cao.
Để bảo vệ gan, chuyên gia khuyến cáo không tự ý dùng vitamin và thực phẩm chức năng kéo dài, đặc biệt các sản phẩm giảm cân, “detox” hay chiết xuất trà xanh cô đặc. Ưu tiên dinh dưỡng tự nhiên từ bữa ăn hằng ngày để tránh quá liều vi chất. Tránh sử dụng đồng thời nhiều sản phẩm có thành phần chồng chéo. Duy trì lối sống lành mạnh như hạn chế rượu bia, ngủ đủ giấc, tập luyện đều đặn. Khi có dấu hiệu như mệt mỏi, vàng da, ngứa, cần đi khám sớm để kiểm tra chức năng gan.
Ngọc Minh
