Ngày càng nhiều công ty Trung Quốc đang đặt nền móng cho một giai đoạn mở rộng chưa từng có của cơ sở hạ tầng vệ tinh. Theo các hồ sơ mới được công bố, Trung Quốc đang lên kế hoạch triển khai hơn 200.000 vệ tinh internet lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp.
Các đề xuất này đã được chính thức đệ trình lên Liên minh Viễn thông Quốc tế, cơ quan của Liên Hợp Quốc chịu trách nhiệm điều phối phổ tần vô tuyến và vị trí quỹ đạo toàn cầu, ngay sau khi Bắc Kinh công khai bày tỏ quan ngại về nguy cơ va chạm do mạng lưới Starlink của SpaceX gây ra.
Vào cuối tháng trước, hơn một chục đề xuất riêng biệt từ các nhà khai thác vệ tinh Trung Quốc đã được gửi tới ITU. Trong số này, hai sáng kiến tham vọng nhất mang tên CTC 1 và CTC 2, mỗi dự án được thiết kế cho 96.714 vệ tinh. Chỉ riêng hai kế hoạch này đã chiếm phần lớn tổng số vệ tinh mà Trung Quốc dự kiến triển khai, cho thấy quy mô và tốc độ mở rộng chưa từng có của các dự án vệ tinh nước này.
Vào cuối tháng trước, hơn chục đề xuất riêng biệt từ các nhà khai thác vệ tinh Trung Quốc đã được đệ trình lên Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU), cơ quan toàn cầu chịu trách nhiệm điều phối phổ tần vô tuyến và vị trí quỹ đạo.
Năng lực quỹ đạo đang nhanh chóng trở thành một trong những nguồn tài nguyên được tranh giành quyết liệt nhất trong nền kinh tế vũ trụ toàn cầu. Washington và Bắc Kinh đều đang đẩy nhanh việc xây dựng các mạng lưới vệ tinh internet khổng lồ, coi đây là hạ tầng chiến lược cho viễn thông, dữ liệu và an ninh trong tương lai.
Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, Mỹ vẫn đang nắm giữ lợi thế rõ rệt, chủ yếu nhờ hệ thống Starlink của SpaceX, mạng lưới đang chiếm phần lớn số vệ tinh hoạt động trên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp.
Phổ tần số vô tuyến và vị trí quỹ đạo là những tài nguyên hữu hạn, và các bên tham gia sớm có thể giành được quyền ưu tiên dài hạn đối với những tài sản quan trọng này. Trong bối cảnh đó, Ủy ban Truyền thông Liên bang Hoa Kỳ đã thông báo phê duyệt cho SpaceX phóng thêm 7.500 vệ tinh Starlink thế hệ thứ hai. Quyết định này tiếp tục củng cố vị thế dẫn đầu của Starlink trong cuộc đua phủ sóng internet vệ tinh toàn cầu.
Song song với động thái từ phía Mỹ, Trung Quốc cũng đang gia tăng tốc độ triển khai các dự án vệ tinh của mình. Ngoài các kế hoạch quy mô cực lớn, một số doanh nghiệp nhà nước và tư nhân Trung Quốc đã đệ trình các dự án cụ thể lên ITU trong tháng trước.
China Mobile đề xuất dự án L1 đầu tiên với 2.520 vệ tinh, trong khi Shanghai Spacecom đệ trình kế hoạch triển khai 1.296 vệ tinh như một phần của siêu chòm sao Qianfan. Những mạng lưới lớn hơn cũng đang được xúc tiến, bao gồm Guowang với khoảng 13.000 vệ tinh và Qianfan với mục tiêu vượt mốc 15.000 vệ tinh vào năm 2030.
Cuộc cạnh tranh càng trở nên căng thẳng khi SpaceX tiếp tục mở rộng Starlink với kế hoạch phóng tổng cộng 42.000 vệ tinh, vượt xa quy mô của hầu hết các nhà khai thác khác. Bắc Kinh đã nhiều lần bày tỏ lo ngại rằng mạng lưới Starlink đang chiếm dụng quá nhiều quỹ đạo chung, từ đó làm gia tăng nguy cơ va chạm giữa các vệ tinh hoạt động trên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp.
Những lo ngại này không chỉ mang tính lý thuyết. Vào tháng 12, một vệ tinh Starlink đã gặp sự cố bất ngờ và bắt đầu quá trình hạ độ cao ngoài kế hoạch. Theo thiết kế, mỗi vệ tinh Starlink có vòng đời hoạt động khoảng 5 năm trước khi được chủ động đưa ra khỏi quỹ đạo và bốc cháy trong khí quyển. Đầu tháng này, SpaceX cũng thông báo sẽ hạ quỹ đạo của khoảng 4.400 vệ tinh từ độ cao 342 dặm xuống còn 298 dặm so với Trái Đất trong năm nay, nhằm giảm thiểu nguy cơ va chạm giữa các vệ tinh.
Hiện nay, cuộc đua lấp đầy quỹ đạo Trái Đất tầm thấp bằng các vệ tinh internet đang ngày càng gay gắt, khi các quốc gia và doanh nghiệp lớn cạnh tranh nhau để giành quyền tiếp cận các tần số vô tuyến và vị trí quỹ đạo vốn có giới hạn. Theo ITU, các vệ tinh trong khu vực quỹ đạo này thường hoạt động ở độ cao từ 250 đến 1.240 dặm so với bề mặt Trái Đất, nơi phù hợp cho các hệ thống truyền thông có độ trễ thấp.
Các quy định của ITU, được ban hành vào năm 2019, đặt ra những mốc thời gian chặt chẽ cho các dự án vệ tinh. Theo đó, các hệ thống phải bắt đầu hoạt động hoặc ít nhất phóng được một vệ tinh trong vòng bảy năm kể từ khi nộp hồ sơ ban đầu. Sau giai đoạn này, các nhà khai thác buộc phải triển khai 10 phần trăm số vệ tinh trong vòng hai năm, đạt 50 phần trăm trong vòng năm năm và hoàn thành toàn bộ chòm sao trong vòng bảy năm.
Với hàng loạt kế hoạch quy mô lớn được đưa ra cùng lúc, động thái mới của Trung Quốc cho thấy cuộc cạnh tranh trên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp đang bước sang giai đoạn quyết liệt hơn. Khi số lượng vệ tinh tiếp tục gia tăng nhanh chóng, vấn đề quản lý không gian, an toàn quỹ đạo và chia sẻ tài nguyên vũ trụ được dự báo sẽ trở thành thách thức ngày càng lớn đối với cộng đồng quốc tế.
Đức Khương
