24 giờ chạy đua thuyết phục Tổng thống Donald Trump
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã khiến các đồng minh vùng Vịnh và nhiều trợ lý trong chính quyền bất ngờ khi công bố kế hoạch áp phí đối với hàng hóa vận chuyển qua eo biển Hormuz. Theo CNN, động thái này đã thúc đẩy một loạt nỗ lực ngoại giao nhằm thuyết phục ông thay đổi quyết định.
Thông báo được đưa ra hôm thứ Hai 13/7, bất chấp việc trong nhiều tháng trước đó, các cố vấn của ông Trump đã cảnh báo không nên theo đuổi ý tưởng này.
Theo họ, kế hoạch có thể ảnh hưởng đến các mục tiêu quân sự của Mỹ, đồng thời tạo cảm giác Washington thừa nhận đề xuất thu phí qua eo biển Hormuz mà Iran từng được cho là theo đuổi - điều mà chính quyền Mỹ nhiều lần khẳng định là không phù hợp với luật pháp quốc tế.
Tuy vậy, trong bối cảnh căng thẳng tại eo biển Hormuz tiếp tục gia tăng và Mỹ đã quay trở lại cuộc xung đột, ông Trump vẫn quyết định triển khai đề xuất.
“Từ nay trở đi, Hoa Kỳ sẽ được biết đến với danh hiệu ‘NGƯỜI BẢO VỆ EO BIỂN HORMUZ’”, ông viết trên Truth Social sáng thứ Hai, đồng thời tuyên bố sẽ thu phí 20% đối với tất cả hàng hóa vận chuyển qua eo biển này.
Thông báo trên đã dẫn đến các cuộc thảo luận khẩn trong chính quyền Mỹ và giữa các nước Trung Đông nhằm làm rõ cách thức triển khai một cơ chế thu phí chưa từng có tiền lệ.
Đến ngày thứ Ba 14/7, ông Trump đã rút lại kế hoạch, nhưng diễn biến này tiếp tục thu hút sự chú ý đối với cách thức ông đưa ra các quyết định về chính sách đối ngoại trong bối cảnh cuộc xung đột vẫn chưa có dấu hiệu kết thúc.
Trong ngày 13/7, các trợ lý Nhà Trắng đã khẩn trương xây dựng các phương án thực hiện, bao gồm việc xác định đối tượng phải nộp phí và cơ chế thu phí. Ban đầu, nhiều quan chức và nhà phân tích cho rằng các công ty vận tải sẽ là bên chịu chi phí. Tuy nhiên, đến cuối ngày, ông Trump cho biết các đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh sẽ là bên thanh toán khoản phí này.
Cùng thời điểm, lãnh đạo các nước vùng Vịnh cũng tìm cách trao đổi trực tiếp với ông Trump để đề nghị ông xem xét lại kế hoạch.
Đến sáng 14/7, sau các cuộc trao đổi với lãnh đạo Ả Rập Xê Út, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Bahrain và Qatar, ông Trump thông báo sẽ không triển khai kế hoạch thu phí. Thay vào đó, theo ông, các quốc gia này đã cam kết tăng đầu tư vào Mỹ, dù quy mô cụ thể chưa được công bố.
Các quốc gia vùng Vịnh trước đó cũng từng đưa ra các cam kết đầu tư trị giá hàng nghìn tỷ USD vào Mỹ, song mức giải ngân thực tế trong những năm tới vẫn chưa được xác định.
“Tôi đã công bố kế hoạch đó hôm qua, tôi nghĩ nó khá tốt,” ông Trump nói hôm 14/7 về kế hoạch thu phí đường cao tốc chưa từng có tiền lệ của mình. “Tôi đã nhận được điện thoại từ nhiều người khác nhau, từ nhiều quốc gia khác nhau, các vị vua và tiểu vương, và tất cả những người mà chúng ta đều biết và yêu mến. Và thành thật mà nói, họ là những đối tác rất mạnh mẽ. Và họ nói rằng họ rất muốn thực hiện theo một cách khác.”
Một quan chức Nhà Trắng cũng nhắc lại quan điểm của ông Trump, cho biết trước những gì Washington coi là các vi phạm của Iran đối với việc duy trì tự do hàng hải tại eo biển Hormuz, tổng thống "luôn cân nhắc mọi lựa chọn" và cho rằng Mỹ cần được bồi hoàn cho nhiều năm bảo đảm an ninh hàng hải tại khu vực.
Theo quan chức này, việc các đồng minh vùng Vịnh đề xuất tăng đầu tư vào Mỹ được Tổng thống Trump đánh giá là phương án phù hợp hơn.
Mâu thuẫn vấn đề quản lý eo biển Hormuz giữa Mỹ và Iran
Kể từ khi đưa Mỹ trở lại cuộc xung đột vũ trang vào tuần trước, ông Trump nhiều lần khẳng định cuộc chiến về cơ bản đã kết thúc và cho rằng một chiến dịch không kích ngắn hạn đã đủ để gây sức ép buộc Iran phải nhượng bộ. Đồng thời, ông cũng nhấn mạnh hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz vẫn được duy trì.
Tuy nhiên, theo CNN, tình hình thực tế vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Iran vẫn có khả năng tiếp tục đe dọa các tàu thuyền đi qua eo biển, khiến lưu lượng vận tải qua tuyến hàng hải quan trọng này giảm mạnh và giá dầu tăng lên mức cao nhất kể từ trước khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận hòa bình hồi tháng trước.
Đây không phải lần đầu ông Trump đề cập đến việc thu phí tại eo biển Hormuz. Trong các giai đoạn căng thẳng trước đó của cuộc xung đột, ông từng nhiều lần nêu ý tưởng này với lập luận rằng Mỹ đang đảm nhận vai trò bảo vệ một tuyến hàng hải mà bản thân nước này không phụ thuộc nhiều về nguồn cung dầu mỏ.
Tháng Tư, ông đề xuất Mỹ nên thu phí vì "nước này là bên chiến thắng" trong cuộc chiến, sau đó tiếp tục nêu ý tưởng về một "liên doanh" với Iran để cùng quản lý eo biển. Gần đây hơn, ông cũng cho rằng việc thu phí có thể được xem là khoản "bồi thường" nếu Iran không đạt được một thỏa thuận hòa bình lâu dài.
Theo các nguồn tin của CNN, những đề xuất này liên tục vấp phải sự phản đối từ các cố vấn của ông Trump. Họ cho rằng việc áp thêm các khoản phí có thể khiến giá dầu và khí đốt tiếp tục tăng, qua đó tạo thêm sức ép đối với đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11, khi chi phí sinh hoạt được dự báo sẽ là một trong những vấn đề được cử tri quan tâm.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi sau đó cũng phản hồi phát biểu của ông Trump.
"Tổng thống Mỹ hoàn toàn đúng. Bất kỳ ai bảo đảm hoạt động đi lại an toàn cho các tàu thương mại qua eo biển Hormuz đều xứng đáng được trả phí cho dịch vụ đó", Ngoại trưởng Iran nói. "Tất nhiên, mức 20% là quá cao. Chúng tôi sẽ đưa ra một mức phí hợp lý hơn".
An An (Theo CNN)
