Trong cuộc đua phát triển trí tuệ nhân tạo (AI), điện năng đang trở thành nguồn lực sống còn. Nhưng cách cung cấp điện cho siêu máy tính Colossus của tỷ phú Elon Musk lại khiến doanh nghiệp của ông vướng vào một cuộc chiến pháp lý.
Ngày 30/10/2026, Thẩm phán liên bang Debra M. Brown tại bang Mississippi (Mỹ) bác bỏ yêu cầu đình chỉ vụ kiện nhằm vào xAI, công ty AI đã được SpaceX của Elon Musk thâu tóm. Phán quyết đồng nghĩa doanh nghiệp này chưa thể thoát khỏi những cáo buộc vi phạm Đạo luật Không khí Sạch của Mỹ.
Nguồn cơn vụ việc nằm ở hàng chục tua-bin đốt khí được sử dụng để cấp điện cho tổ hợp siêu máy tính Colossus 2, phục vụ việc phát triển các mô hình AI.
Theo đơn kiện do Hiệp hội Quốc gia vì Sự tiến bộ của Người da màu (NAACP) đệ trình hồi tháng 4/2026, xAI và công ty con MZX Tech đã lắp đặt nhiều tua-bin khí tại Southaven, bang Mississippi, từ tháng 8 đến tháng 12/2025 mà không có các giấy phép môi trường cần thiết.
Hồ sơ tòa án ghi nhận ít nhất 27 tua-bin tại cơ sở này, với tổng công suất phát điện lên tới 495 MW. Các nguyên đơn cáo buộc hoạt động của chúng gây ô nhiễm không khí, phát tán những chất có thể tạo khói mù, bụi mịn và ảnh hưởng đến sức khỏe cư dân xung quanh.
Phía xAI lập luận rằng những tua-bin này thuộc nhóm thiết bị di động, do đó được miễn yêu cầu cấp phép dành cho nguồn phát thải cố định. Công ty cũng cho rằng NAACP không đủ tư cách khởi kiện và việc cho phép các tổ chức dân sự thực thi luật môi trường là vi hiến.
Tuy nhiên, thẩm phán bác bỏ cả ba lập luận. Bà xác định các tua-bin không thuộc diện nguồn phát thải di động được miễn giấy phép, đồng thời khẳng định các tổ chức đại diện cộng đồng có quyền khởi kiện để bảo vệ lợi ích của thành viên. Đáng chú ý, trước đó khoảng 10 ngày, chính tòa án này cũng đã bác bỏ nỗ lực của Bộ Tư pháp Mỹ nhằm chấm dứt vụ kiện này.
Đại diện NAACP coi đây là chiến thắng quan trọng đối với các cộng đồng chịu ảnh hưởng từ ô nhiễm. Dù chưa phải phán quyết cuối cùng về trách nhiệm vi phạm của xAI, quyết định của tòa cho thấy một thực tế đáng chú ý: Trong khi các ông lớn công nghệ được hưởng không ít ưu ái để tăng tốc cuộc đua AI, vẫn có những tổ chức và cộng đồng kiên trì đấu tranh để buộc họ thực hiện trách nhiệm với xã hội, trước hết là tuân thủ các quy định bảo vệ môi trường.
Vân Anh
