Bác sĩ Dương Thị Phượng, Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đại học Y Dược cơ sở Linh Đàm cho biết, insulin là hormone do tuyến tụy tiết ra, có vai trò quan trọng trong việc điều hòa đường huyết. Sau khi ăn, đặc biệt khi tiêu thụ các thực phẩm chứa carbohydrate như cơm, bánh mì, khoai, củ, sữa hoặc đồ ăn, thức uống có đường, tuyến tụy sẽ tiết insulin để giúp đưa glucose từ máu vào tế bào và kiểm soát lượng đường trong máu.
Tuy nhiên, khi cơ thể xuất hiện tình trạng kháng insulin, các tế bào đáp ứng kém hơn với insulin. Để duy trì đường huyết trong giới hạn bình thường, tuyến tụy phải tăng tiết insulin.
Theo bác sĩ Phượng, quá trình này có thể diễn ra trong thời gian dài mà người mắc không nhận thấy triệu chứng rõ ràng. Nếu tình trạng kháng insulin kéo dài, khả năng kiểm soát đường huyết suy giảm, từ đó làm tăng nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường type 2.
Điều đáng lưu ý là kháng insulin không phải tình trạng không thể cải thiện. Thay đổi chế độ ăn uống, tăng cường vận động và kiểm soát cân nặng có thể giúp cải thiện độ nhạy insulin.
“Bộ ba” thói quen ăn uống dễ gây kháng insulin
Theo bác sĩ Phượng, có 3 thói quen ăn uống đặc biệt cần lưu ý:
Thứ nhất, ăn quá nhiều tinh bột: Các thực phẩm quen thuộc như cơm, bánh mì, miến, khoai, củ… đều cung cấp carbohydrate. Khi tiêu thụ quá mức, lượng đường huyết tăng cao, buộc cơ thể phải tiết nhiều insulin hơn.
Thứ hai, tiêu thụ nhiều đồ ngọt và đồ uống có đường: Nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo và các thực phẩm bổ sung nhiều đường không có lợi cho việc kiểm soát đường huyết và insulin, làm tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa.
Thứ ba, ăn nhiều chất béo kết hợp ít vận động dẫn đến thừa cân, béo phì: Khi lượng mô mỡ tăng lên, đặc biệt trong bối cảnh béo phì, tình trạng kháng insulin có thể trở nên rõ rệt hơn.
Bác sĩ Phượng cho biết duy trì vóc dáng cân đối là yếu tố quan trọng trong phòng ngừa và cải thiện kháng insulin. Với người trưởng thành châu Á, BMI từ 18,5 đến dưới 23 được xem là phù hợp. Khi BMI từ 25 trở lên, nguy cơ thừa cân, béo phì và rối loạn chuyển hóa cần được quan tâm.
Tuy nhiên, BMI chỉ là chỉ số tham khảo và không thể dùng đơn độc để đánh giá toàn bộ tình trạng chuyển hóa.
Kháng insulin có thể dẫn đến đái tháo đường type 2 nếu kéo dài
Bác sĩ Phượng nhấn mạnh, kháng insulin có thể tiến triển âm thầm trong thời gian dài trước khi đường huyết tăng đến mức chẩn đoán đái tháo đường type 2. Vì vậy, việc phát hiện sớm và điều chỉnh lối sống có ý nghĩa quan trọng.
Một số chương trình dự phòng cho thấy thay đổi hành vi như ăn uống lành mạnh hơn và tăng hoạt động thể lực có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc đái tháo đường type 2.
Theo Hiệp hội Đái tháo đường Thế giới, một số nguyên tắc ăn uống lành mạnh gồm:
- Ưu tiên nước, trà, cà phê không đường thay cho đồ uống có đường
- Ăn ít nhất 3 phần rau mỗi ngày
- Hạn chế trái cây tươi tối đa 3 phần/ngày
- Chọn trái cây tươi hoặc sữa chua không đường cho bữa phụ
- Hạn chế đồ uống có cồn
- Ưu tiên thịt nạc, cá, hải sản thay cho thịt đỏ và thịt chế biến sẵn
- Chọn bơ đậu phộng thay cho đồ ngọt như sô cô la, mứt
- Dùng ngũ cốc nguyên cám thay cho tinh chế
- Ưu tiên chất béo không bão hòa thay cho chất béo bão hòa
Kháng insulin có thể âm thầm tiến triển trước khi trở thành đái tháo đường type 2. Vì vậy, điều chỉnh chế độ ăn, tăng vận động và kiểm soát cân nặng từ sớm là chìa khóa quan trọng để bảo vệ sức khỏe chuyển hóa lâu dài.
Ngọc Minh
