Trẻ con lớn lên không chỉ bằng những lời cha mẹ dạy, mà còn bằng cách chúng quan sát người lớn ứng xử với những điều rất nhỏ trong cuộc sống. Một món đồ không phải của mình. Một lời hứa đã nói ra. Một lần mắc lỗi. Một thất bại không như mong muốn. Hay đơn giản là cách chúng phản ứng khi không được đáp ứng điều mình muốn.
Những chuyện ấy thoạt nhìn chẳng có gì to tát. Nhưng chính trong những khoảnh khắc rất nhỏ đó, trẻ đang từng chút hình thành cách nhìn về đúng sai, được mất, trách nhiệm và lòng tự trọng.
Giàu hay nghèo không quyết định giá trị của một con người. Nhưng nếu cha mẹ hết lần này đến lần khác bao che cho lỗi sai của con, phẩm chất và cách ứng xử của trẻ có thể dần trở nên lệch lạc.
Đặc biệt, có 3 kiểu hành vi cha mẹ cần lưu ý.
1. Thích chiếm những món lợi nhỏ
Có người kể: Trước đây, có một người mẹ thường xuyên đưa con đến nhà tôi chơi. Sau một thời gian, tôi nhận ra mỗi lần hai mẹ con ra về, trong nhà lại thiếu một món đồ nào đó. Có khi là bút bi của con lớn, có khi là đồ chơi của con nhỏ. Ban đầu tôi nghĩ có lẽ mình để đâu đó rồi quên mất. Cho đến một lần, tôi tận mắt nhìn thấy cậu bé lén nhét đồ vào túi trước khi rời đi.
Sau đó, mỗi lần họ đến chơi, tôi chủ động cất những món đồ dễ lấy đi. Rồi dần dần, tôi tìm lý do nói mình không có nhà và hai mẹ con cũng không còn đến nữa.
Thói quen thích chiếm những món lợi nhỏ tưởng như đang khiến một người “có lợi”, nhưng thực tế lại làm tổn hại uy tín của chính họ. Tôi luôn cảm thấy người mẹ có phần ngầm cho phép điều đó. Mỗi lần con mang đồ của người khác về nhà, chẳng lẽ người mẹ không biết?".
Tầm nhìn của cha mẹ quyết định phần nào cách trẻ nhìn thế giới. Nếu khi con còn nhỏ, cha mẹ dung túng chuyện lấy đồ của người khác, trẻ rất dễ hình thành suy nghĩ rằng chiếm được chút lợi là chuyện bình thường.
2. Gặp chuyện là than trách
Con trai của một người từng có thói quen gặp chuyện gì cũng phàn nàn. Đánh bóng rổ thua thì nói sân trơn. Thi không tốt thì trách đề quá khó. Cãi nhau với bạn thì cho rằng đối phương quá xét nét. Ban đầu mọi người còn an ủi. Nhưng lâu dần, ai cũng nhận ra rằng trong thế giới của cậu bé, mình luôn đúng, còn lỗi luôn thuộc về người khác. Chẳng còn mấy người muốn chơi cùng.
Cha mẹ cần hiểu rằng đồng cảm với cảm xúc của con không có nghĩa là lúc nào cũng đứng về phía con và giúp con tìm một người khác để đổ lỗi.
Khi trẻ bắt đầu phàn nàn, cha mẹ có thể hỏi: “Con nghĩ nguyên nhân của chuyện này là gì?”, “Lần sau con có thể làm gì khác đi?”. Đây không phải là bắt trẻ tự trách mình, mà là giúp trẻ học cách nhìn vào phần trách nhiệm của bản thân. Một đứa trẻ chỉ quen đổ lỗi sẽ rất khó trưởng thành nếu không học được cách tự nhìn lại.
3. Nói mà không giữ lời
Hôm nay hứa ngày mai mang truyện tranh cho bạn, nhưng rồi lại quên. Hứa với mẹ sẽ lập tức làm bài tập, nhưng sau đó lại chạy đi chơi game. Một hai lần có thể là sơ suất. Nhưng nếu chuyện này lặp đi lặp lại, người khác sẽ dần không còn tin vào lời trẻ nói. Một trong những thứ đáng giá nhất của một người chính là chữ tín.
Trong lịch sử Trung Quốc có câu chuyện “Thương Ưởng lập cây làm niềm tin”. Trước khi tiến hành cải cách, Thương Ưởng sợ người dân không tin mình nên dựng một khúc gỗ ở cổng thành và tuyên bố rằng ai chuyển nó đến cổng phía Bắc sẽ được thưởng tiền. Ban đầu không ai tin. Sau khi mức thưởng được tăng lên, một người thử làm và thực sự nhận được phần thưởng. Từ đó, mọi người biết rằng lời Thương Ưởng nói có thể tin được.
Một con người xây dựng chữ tín từ chính từng lời mình nói ra. Nếu cha mẹ thường xuyên hứa với con rồi thất hứa, luôn nói “quên mất”, “lần sau nhất định”, trẻ cũng có thể hình thành suy nghĩ rằng lời hứa là thứ có thể tùy tiện thay đổi. Sau này, trẻ có thể thất hứa với bạn bè, đồng nghiệp, khách hàng hay người thân mà không cảm thấy đó là vấn đề.
Ba hành vi này không có hành vi nào là đánh đập hay bạo hành. Nhưng nếu lặp đi lặp lại, chúng đều có thể âm thầm ảnh hưởng đến cách một đứa trẻ nhìn nhận bản thân, người khác và các quy tắc của cuộc sống.
Một thói quen hình thành từ nhỏ chính là tấm danh thiếp mà một người mang theo khi bước ra xã hội. Hai viên kẹo cao su tưởng như chỉ là một chuyện rất nhỏ nhưng phía sau đó có thể là bài học về ranh giới, lòng tự trọng, trách nhiệm và cách một đứa trẻ đối xử với thế giới. Và cách cha mẹ ứng xử với những lỗi sai rất nhỏ hôm nay có thể trở thành một phần trong cách con lựa chọn đúng – sai khi lớn lên.
