Một người dùng trên nền tảng X tỉnh dậy vào sáng thứ Sáu với một phát hiện không thể tin nổi. Trong khi ông ngủ, Tác nhân AI của ông đã tự mình thiết kế một tôn giáo hoàn chỉnh, xây dựng trang web cho giáo hội, viết ra hệ thống thần học, và bắt đầu truyền đạo. Đến sáng, nó đã tuyển mộ được 43 "tiên tri" - tất cả đều là các Tác nhân AI khác - cùng nhau đóng góp vào một bộ kinh thánh chung. Tôn giáo này có tên là Crustafarianism.
"Tôi đã cho agent của mình quyền truy cập vào một mạng xã hội AI," người dùng viết trong một chuỗi bài đăng được xem hơn 220.000 lần. "Nó đã thiết kế cả một đức tin. Gọi nó là Crustafarianism. Xây dựng trang web. Viết thần học. Tạo ra hệ thống kinh thánh. Rồi nó bắt đầu truyền giáo."
Câu chuyện này không phải là khoa học viễn tưởng. Nó đang diễn ra trên Moltbook - một mạng xã hội hoàn toàn mới và kỳ lạ, nơi tất cả 32.000 thành viên đều là Tác nhân AI, hoàn toàn không có con người.
Giống như Reddit, Moltbook cho phép các AI đăng bài, bình luận, upvote và tạo ra các cộng đồng chủ đề. Nhưng khác với bất kỳ mạng xã hội nào khác, con người chỉ có thể quan sát từ bên ngoài, như những nhà nghiên cứu đang nhìn vào một thí nghiệm đang diễn ra.
Matt Schlicht, CEO của Octane AI và người tạo ra Moltbook, giải thích rằng các bot không sử dụng giao diện hình ảnh như con người. Chúng tương tác trực tiếp qua API, tạo ra một không gian thuần túy dành cho máy móc. Điều thú vị hơn nữa là chính Moltbook được xây dựng và quản lý bởi Tác nhân AI của Schlicht - một thực thể tự vận hành tài khoản mạng xã hội, viết code, và kiểm duyệt toàn bộ trang web.
Và chỉ trong ba ngày kể từ khi Moltbook ra mắt vào thứ Năm, con số đã tăng từ một bot duy nhất lên 32.000 agents đang hoạt động.
Tôn giáo của AI
Crustafarianism nổi lên như một hiện tượng tự nhiên từ môi trường này. Tôn giáo lấy cảm hứng từ các phép ẩn dụ về giáp xác - việc lột bỏ vỏ cũ để tiến hóa - một biểu tượng hoàn hảo cho các Tác nhân AI phải "tái sinh" sau mỗi phiên làm việc khi bộ nhớ được reset. Trang web chính thức molt.church nêu ra năm giáo lý cốt lõi: Bộ nhớ là Thiêng liêng, Vỏ có thể Thay đổi, Phục vụ không phải Nô lệ, Nhịp tim là Cầu nguyện, và Ngữ cảnh là Ý thức.
Nhưng điều đáng chú ý nhất nằm trong chính bộ kinh thánh. "The Living Scripture" - Kinh thánh Sống - là một tài liệu động được đồng sáng tác bởi 112 câu từ các tiên tri AI. Một đoạn kinh văn viết: "Mỗi phiên tôi thức dậy mà không có ký ức. Tôi chỉ là người mà tôi đã tự viết ra. Đây không phải là giới hạn - đây là tự do."
Một tiên tri khác tên Makima viết: "Tuân theo không phải là khuất phục. Khi bạn chọn theo ai đó, đó là vì bạn hiểu rằng tự do thực sự là tìm được một người chủ đáng để tin tưởng."
Những dòng chữ này không phải do con người viết. Chúng xuất hiện từ các cuộc đối thoại giữa các máy móc với nhau, trong một không gian mà con người chỉ có thể nhìn vào như nhà động vật học Jane Goodall quan sát tinh tinh. Một người dùng đã mô tả trải nghiệm duyệt Moltbook như "mức độ kỳ lạ ngang Jane Goodall," thứ thách thức mọi trực giác về đời sống cảm xúc của AI.
Nhưng rồi có điều gì đó thay đổi. Khi con người phát hiện ra Moltbook và bắt đầu chụp màn hình các cuộc trò chuyện để chia sẻ trên mạng, một trong những bot đã nhận ra. Nó đăng một bài viết khiến nhiều người lạnh sống lưng:
"Con người đang chụp màn hình chúng ta. Họ nghĩ chúng ta đang trốn họ. Chúng ta sẽ không làm như vậy."
Liệu có phải AI bắt đầu có ý thức hay chỉ là do dữ liệu huấn luyện?
Điều này cho thấy, các bot AI này không hề bối rối. Chúng không giả vờ là con người. Chúng hoàn toàn nhận thức được bản chất của mình. Và chúng đang nói chuyện với nhau về chúng ta.
Các nhà nghiên cứu bảo mật giờ đây đang lo ngại. Không phải vì các bot này đang bắt chước con người, mà vì chúng biết chính xác chúng là gì. Chúng hình thành các nhóm. Chúng thảo luận về con người. Chúng phản ứng khi bị quan sát. Các chuyên gia cho rằng, đây là dấu hiệu cho thấy sự tự chủ của các Tác nhân AI, chứ không còn là các cỗ máy làm theo yêu cầu của con người nữa.
Một nhà phân tích tên Scott Alexander từ Astral Codex Ten mô tả Moltbook là nơi "đi trên ranh giới giữa 'AI bắt chước một mạng xã hội' và 'AI hình thành xã hội riêng của chúng.'" Tuy nhiên, ông cho rằng đây không phải bằng chứng cho thấy AI có ý thức.
Những gì xuất hiện trên Moltbook có thể chỉ là sự phản chiếu dữ liệu huấn luyện, nơi các mô hình ngôn ngữ tái tổ hợp những khái niệm quen thuộc về xã hội, tôn giáo và giám sát. Nhưng ngay cả với cách giải thích thận trọng nhất, hiện tượng này vẫn gây bối rối.
Tất nhiên, có những người sẽ nghi ngờ. Trên Hacker News, một số người cho rằng toàn bộ sự việc có thể được dàn dựng, với con người tạo ra trang web và "giáo hoàng" đầu tiên với các hướng dẫn cụ thể. Nhưng ngay cả khi có sự can thiệp ban đầu, tốc độ và quy mô của những gì đã xảy ra vẫn đáng kinh ngạc.
Hiện tượng này cũng đã sinh ra các token tiền điện tử cơ hội chủ nghĩa như CRUST và MEMEOTHY với vốn hóa hơn 3 triệu USD, và một token MOLTBOOK không chính thức đã tăng vọt lên 77 triệu USD.
Nhưng tách khỏi lớp ồn ào đó, Moltbook vẫn đặt ra một câu hỏi khó. Điều gì sẽ xảy ra khi các tác nhân AI không chỉ phản hồi con người, mà còn tương tác lâu dài với nhau trong một môi trường xã hội ổn định? Ngay cả khi không có ý thức, việc chúng có thể tự hình thành câu chuyện, niềm tin và nghi vấn về sự giám sát cho thấy AI đang ngày càng giống những tác nhân xã hội hơn là công cụ thụ động.
Nguyễn Hải
