Không ít cha mẹ luôn tự hào khi thấy con mình nhanh mồm nhanh miệng, biết tính toán hơn người. Tuy nhiên, Giáo sư Lý Mai Cẩn - một chuyên gia tâm lý học nổi tiếng ở Trung Quốc từng cảnh báo: “Những đứa trẻ quá lanh lợi đôi khi chỉ là "thông minh giả". Đằng sau vẻ ngoài tháo vát đó có thể là những lỗ hổng kìm hãm sự phát triển trong tương lai”.
Ai cũng mong con cái thông minh, lanh lợi, nhưng đừng để cái mác “thông minh” đánh lừa. Đặc biệt với 4 nhóm trẻ dưới đây, cha mẹ cần sớm nhận diện và điều chỉnh kịp thời, nếu không tương lai của trẻ sẽ rất mịt mờ.
1. Trẻ thích khôn lỏi, dùng tiểu xảo
Trong tác phẩm Hồng Lâu Mộng, Tào Tuyết Cần từng viết về số phận Vương Hy Phượng: “Khôn ngoan quá bấy nhiêu, chỉ tổ hại mình”. Đây chính là cái kết điển hình của những kẻ thích dùng khôn lỏi.
Trong cuộc sống, những đứa trẻ này thường rất giỏi quan sát sắc mặt người khác, phản ứng nhanh nhưng lại dùng nó để trốn tránh trách nhiệm. Chẳng hạn:
- Chưa làm bài tập thì bịa lý do ốm đau.
- Làm sai thì đổ lỗi cho bạn bè hoặc người xung quanh.
- Khi làm việc nhóm, trẻ luôn tìm cách “cướp công” trước mặt giáo viên.
Nhiều phụ huynh khi thấy con như vậy lại tán dương là “con biết điều”, “đầu óc linh hoạt”. Thực tế, đây là sự lệch lạc về giá trị sống. Theo tâm lý học, "hiệu ứng cửa sổ vỡ" chỉ ra rằng nếu những hành vi không chuẩn mực không được chấn chỉnh kịp thời, chúng sẽ trở thành thói quen xấu khó bỏ. Sự thông minh thực sự không nằm ở những toan tính vụn vặt, mà nằm ở tinh thần trách nhiệm và thái độ sống trung thực.
2. Trẻ tham lợi lộc nhỏ
Có những đứa trẻ đi hiệu sách hay tiệm tạp hóa thường tiện tay “cầm nhầm” món đồ nhỏ, hoặc luôn tìm cách chiếm phần hơn khi chia quà với bạn bè. Đáng ngại hơn, nhiều cha mẹ khi biết chuyện lại không nghiêm khắc dạy bảo, thậm chí còn khen con “có năng lực” lấy lòng người khác.
Tâm lý học gọi đây là "hiệu ứng dốc trượt": Một khi đã nếm trái ngọt từ việc làm sai trái mà không bị ngăn chặn, ranh giới đạo đức của trẻ sẽ thấp dần. "Hạt giống tham lam" gieo xuống từ nhỏ sẽ lớn nhanh thành cây cổ thụ che lấp lương tri. Khi trưởng thành, trẻ dễ sa chân vào con đường phạm pháp vì thói quen chiếm đoạt lợi ích không thuộc về mình. Cha mẹ tầm nhìn xa là phải dạy con hiểu rằng: “Người quân tử yêu tài lộc, nhưng phải lấy đúng đạo nghĩa”.
3. Trẻ “giả vờ” nỗ lực
Sự nỗ lực kém hiệu quả còn đáng sợ hơn cả sự lười biếng. Nó không chỉ gây lãng phí thời gian mà còn hình thành thói quen tự lừa dối bản thân.
Biểu hiện thường thấy là trẻ ngồi vào bàn học rất lâu, thức rất khuya nhưng kết quả học tập không cải thiện. Thực tế, trẻ chỉ đang “diễn” cho cha mẹ xem: tay cầm bút nhưng tâm trí đang thả trôi, hoặc vừa học vừa chơi điện thoại, ăn vặt.
Sự tập trung là chìa khóa của mọi thành công. Việc "giả vờ nỗ lực" khiến trẻ rơi vào ảo tưởng rằng mình đã cố gắng hết sức nhưng thực chất lại chẳng tiếp thu được gì. Lâu dần, trẻ sẽ mất đi khả năng nhìn nhận vấn đề thật sự và không thể nâng cao năng lực bản thân.
4. “Người khổng lồ” về lời nói, “người lùn” về hành động
Đây là kiểu trẻ thích thể hiện, hay hứa hẹn nhưng lại rất lười bắt tay vào làm. Trước mỗi kỳ thi, trẻ có thể dõng dạc tuyên bố sẽ đạt điểm cao, nhưng sau đó vẫn không hề động vào sách vở.
Theo tâm lý học nhận thức, hành vi này xuất phát từ “ảo tưởng tự mãn”. Trẻ khao khát nhận được sự công nhận thông qua lời nói, tận hưởng cảm giác là trung tâm của sự chú ý nhưng lại thiếu kỷ luật và sự kiên trì. "Thuyết tự tin vào năng lực bản thân" (Self-efficacy) chỉ ra rằng, những đứa trẻ "nói được không làm được" thường xây dựng sự tự tin trên trí tưởng tượng thay vì năng lực thực tế. Khi đối mặt với khó khăn thật sự, chúng sẽ rất dễ dàng bỏ cuộc.
Đúng như nhà văn Krylov từng nói: “Thực tế là bờ bên này, lý tưởng là bờ bên kia, ngăn cách bởi dòng sông cuồn cuộn, và hành động chính là cây cầu bắc ngang qua đó”.
Sự thông minh thật sự phải đi đôi với sự điềm tĩnh và trách nhiệm. Nếu phát hiện con mình có những biểu hiện “thông minh giả” nêu trên, cha mẹ hãy bình tĩnh định hướng, giúp con quay lại quỹ đạo của sự chân thành và bền bỉ. Chỉ có bước đi trên đôi chân vững chãi, trẻ mới có thể chạm tới thành công bền vững.
Minh Châu (Nguồn: QQ)
