Bệnh nhân nữ (35 tuổi) được đưa vào cơ sở chuyên khoa tâm thần trong tình trạng nghe thấy “tiếng nói trong đầu”, lo sợ bị hại và rối loạn hành vi. Bệnh nhân có tiền sử phát triển thể chất và tâm thần bình thường, tốt nghiệp đại học, từng làm kế toán tại Bắc Ninh. Chị đã lập gia đình, có hai con, cuộc sống trước đây ổn định, tính cách trầm, ít nói.
Theo bác sĩ Vương Đình Thủy, Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai), khoảng 5 năm trước, trong giai đoạn áp lực công việc cao, thường xuyên tăng ca, bệnh nhân bắt đầu xuất hiện mất ngủ kéo dài, ngủ chập chờn. Sau đó, người thân nhận thấy bệnh nhân dần thay đổi: ít quan tâm đến gia đình, thường xuyên ở một mình, có biểu hiện nói chuyện và cười một mình. Đặc biệt, bệnh nhân mô tả có tiếng nói trong đầu với nội dung khen chê, đôi khi đối thoại lại.
Các biểu hiện tăng dần trong hơn một tháng. Gia đình ban đầu cho rằng do yếu tố tâm linh nên đưa đi cúng lễ nhưng không cải thiện. Bệnh nhân sau đó được đưa đi khám tại bệnh viện tâm thần địa phương, điều trị khoảng 4 tuần thì triệu chứng thuyên giảm và được kê đơn duy trì.
Tuy nhiên, sau khi ra viện, bệnh nhân giảm khả năng tập trung, hiệu quả công việc kém và phải nghỉ việc. Đồng thời, bệnh nhân xuất hiện xu hướng thu mình, ít giao tiếp, lẩm bẩm một mình. Do không tuân thủ dùng thuốc, bệnh nhanh chóng tái phát với các triệu chứng rõ rệt hơn như mất ngủ, ảo thanh (nghe tiếng nói trong đầu), hoang tưởng bị hại (cho rằng có người dùng sóng điện từ để kiểm soát, giết mình), lo âu, sợ hãi và đi lại kích động. Ăn uống cũng trở nên thất thường.
Bệnh nhân từng được điều trị lại tại tuyến tỉnh nhưng không cải thiện, sau đó được chuyển đến cơ sở chuyên sâu về sức khỏe tâm thần. Tại đây, bệnh nhân được chẩn đoán tâm thần phân liệt thể paranoid và điều trị bằng thuốc chống loạn thần. Sau khoảng một tháng, triệu chứng ổn định và bệnh nhân được cho ra viện, tiếp tục điều trị ngoại trú. Bệnh nhân hiện nay chỉ tái khám định kỳ, quay lại cuộc sống hằng ngày, đi làm lại.
Tâm thần phân liệt: Rối loạn tâm thần nặng
BSNT. Nguyễn Thị Hoa, Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai) cho biết tâm thần phân liệt là một rối loạn loạn thần nặng, mạn tính, ảnh hưởng sâu sắc đến tư duy, hành vi và cảm xúc của người bệnh. Bệnh tác động toàn diện đến các mặt đời sống như sinh hoạt cá nhân, gia đình, xã hội, học tập và nghề nghiệp. Tỷ lệ mắc bệnh ước tính khoảng 0,3–0,5% dân số, thường khởi phát vào cuối tuổi vị thành niên hoặc giai đoạn đầu tuổi trưởng thành.
Người bệnh thường đến khám khi các triệu chứng đã trở nên nặng nề, điển hình là hoang tưởng và ảo giác. Trong đó, ảo giác - đặc biệt là ảo thanh - là triệu chứng phổ biến nhất.
Theo thống kê, ảo thanh xuất hiện ở khoảng 60–80% bệnh nhân tâm thần phân liệt (trung bình khoảng 70%). Tỷ lệ này có xu hướng gia tăng trong 100 năm qua, một phần do thay đổi tiêu chuẩn chẩn đoán, trong đó ảo thanh lời nói được coi là tiêu chí quan trọng.
Về cơ chế, ảo thanh là kết quả của sự tương tác giữa yếu tố di truyền, rối loạn chức năng não và các yếu tố tâm lý – xã hội.
Hướng điều trị mới
Trong điều trị, BSNT. Nguyễn Thị Hoa cho biết kích thích từ xuyên sọ (TMS) là phương pháp hiện đại, không xâm lấn, đang được ứng dụng ngày càng rộng rãi.
Kỹ thuật này sử dụng các xung từ trường cường độ cao phát ra từ thiết bị đặt sát da đầu để tác động lên tế bào thần kinh tại những vùng não cụ thể, từ đó điều hòa hoạt động bất thường và đưa não về trạng thái cân bằng hơn, giúp cải thiện triệu chứng của nhiều rối loạn tâm thần – thần kinh.
Về cơ chế, TMS dựa trên định luật cảm ứng điện từ Faraday: dòng điện xoay chiều tạo ra từ trường biến thiên, cảm ứng dòng điện thứ cấp trong mô não. Thiết bị sử dụng cuộn dây hình số 8, tạo từ trường mạnh khoảng 2,5 Tesla (tương đương MRI), có thể xuyên qua hộp sọ và tác động đến vùng vỏ não trước trán với độ sâu khoảng 3 cm, đồng thời ảnh hưởng gián tiếp đến các cấu trúc não sâu hơn.
Hiện nay, TMS được chỉ định trong nhiều bệnh lý như rối loạn trầm cảm, tâm thần phân liệt (đặc biệt là ảo thanh kéo dài), đau mạn tính, rối loạn stress sau sang chấn, động kinh, ù tai, rối loạn lo âu và phục hồi chức năng sau đột quỵ.
Phương pháp này được đánh giá là hướng tiếp cận điều trị mới, an toàn và hiệu quả, mang lại thêm cơ hội cải thiện chất lượng sống cho người bệnh.
Ngọc Minh
