Không phải thực phẩm tự nhiên nào cũng an toàn với người mắc bệnh thận. Một số món ăn vốn được nhiều người lựa chọn để bồi bổ cơ thể lại chứa hàm lượng kali, phốt pho hoặc natri cao. Khi chức năng thận suy giảm, cơ thể khó đào thải lượng khoáng chất dư thừa, khiến chúng tích tụ trong máu và gây ra nhiều biến chứng.
Bác sĩ Wu Yun-sheng, chuyên khoa Thận tại Bệnh viện Đại học Quốc gia Đài Loan (Trung Quốc), cảnh báo người bệnh cần thận trọng với 5 nhóm thực phẩm dưới đây.
Nước ép rau củ tươi, sinh tố rau xanh
Nước ép rau củ và sinh tố xanh thường được lựa chọn trong các chế độ ăn lành mạnh. Tuy nhiên, một số loại rau quen thuộc như rau chân vịt, rau dền, hẹ hay rau lang lại chứa hàm lượng kali tương đối cao. Khi được xay hoặc ép thành đồ uống, người dùng có thể tiêu thụ một lượng lớn rau trong thời gian ngắn.
Bác sĩ Wu Yun-sheng kể từng điều trị cho một bệnh nhân nam 60 tuổi mắc bệnh thận. Vì muốn chăm sóc cha, các con thường xuyên chuẩn bị nước ép rau củ, trong đó có rau lang. Tuy nhiên, thói quen này khiến bệnh nhân nhiều lần phải nhập viện cấp cứu do nồng độ kali trong máu tăng cao.
Theo bác sĩ, người mắc bệnh thận không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn rau xanh khỏi thực đơn. Họ có thể lựa chọn những loại rau có hàm lượng kali thấp hơn như bắp cải, cải thảo, dưa chuột, bí đao. Với rau chứa nhiều kali, việc thái nhỏ, ngâm và luộc bỏ nước có thể giúp giảm một phần lượng khoáng chất này. Cách chế biến cụ thể nên được trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Nước ép trái cây cô đặc, hoa quả sấy
Một số loại trái cây như kiwi, ổi, cam hay cà chua bi chứa nhiều kali. Khi ép thành nước, người dùng có thể uống lượng trái cây tương đương nhiều khẩu phần chỉ trong một lần, khiến lượng kali nạp vào cơ thể tăng nhanh.
Hoa quả sấy cũng là nhóm thực phẩm cần lưu ý. Trong quá trình làm khô, nước bị loại bỏ khiến các chất dinh dưỡng, trong đó có kali, trở nên cô đặc hơn trong cùng một khối lượng thực phẩm. Xoài sấy, ổi sấy, nho khô vì vậy có thể không phải lựa chọn phù hợp với người cần kiểm soát kali máu.
Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Mỹ (NIDDK) cũng xếp nước ép rau củ, nước cam, kiwi và các loại trái cây khô như nho khô vào nhóm thực phẩm giàu kali mà người bệnh thận cần cân nhắc khẩu phần.
Nước hầm, canh bổ dưỡng
Nước cốt gà, gà hầm hay các loại canh tẩm bổ thường được dùng để phục hồi sức khỏe. Tuy nhiên, theo bác sĩ Wu Yun-sheng, một số sản phẩm và món ăn dạng này có thể chứa lượng kali, phốt pho và natri đáng kể.
Khi chức năng thận suy giảm, khả năng đào thải các chất điện giải dư thừa cũng bị ảnh hưởng. Việc thường xuyên sử dụng nước hầm cô đặc hoặc sản phẩm bổ dưỡng không phù hợp có thể khiến cơ thể tích tụ khoáng chất, làm mất cân bằng điện giải.
Người bệnh không nên mặc định nước hầm càng đậm đặc thì càng bổ. Thành phần nguyên liệu, cách chế biến và khẩu phần đều cần được cân nhắc dựa trên tình trạng chức năng thận.
Muối giảm mặn
Muối giảm natri thường được lựa chọn nhằm hạn chế lượng natri trong khẩu phần, hỗ trợ kiểm soát huyết áp. Tuy nhiên, một số sản phẩm sử dụng kali clorua để thay thế một phần natri clorua, tạo vị mặn tương tự muối thông thường.
Điều này có thể gây rủi ro cho người mắc bệnh thận. Khi thận không còn khả năng đào thải kali hiệu quả, việc sử dụng muối có thành phần kali có thể khiến nồng độ chất này trong máu tăng cao.
NIDDK khuyến cáo người mắc bệnh thận mạn cần thận trọng với các sản phẩm thay thế muối có chứa kali. Vì vậy, người bệnh nên đọc kỹ thành phần trên bao bì và hỏi ý kiến bác sĩ trước khi chuyển sang dùng muối giảm natri.
Bột ngũ cốc, bột mè đen dinh dưỡng
Bột ngũ cốc nguyên hạt, bột các loại hạt hay bột mè đen thường được dùng trong bữa sáng vì tiện lợi và giàu dinh dưỡng. Tuy nhiên, những sản phẩm này cũng có thể chứa lượng phốt pho đáng kể.
Bác sĩ Wu Yun-sheng lưu ý người có chức năng thận suy giảm cần kiểm soát lượng phốt pho nạp vào cơ thể. Khi thận không đào thải được lượng phốt pho dư thừa, nồng độ chất này trong máu có thể tăng, làm rối loạn cân bằng canxi - phốt pho và ảnh hưởng đến xương, cơ.
Do đó, các loại bột dinh dưỡng không mặc nhiên phù hợp với người bệnh thận. Người dùng cần xem xét thành phần, khẩu phần và tình trạng sức khỏe thay vì lựa chọn chỉ dựa trên quảng cáo hoặc quan niệm thực phẩm nguyên hạt luôn tốt hơn.
Cẩn trọng với dấu hiệu tăng kali máu
Kali là khoáng chất cần thiết cho hoạt động của cơ bắp, hệ thần kinh và tim. Tuy nhiên, khi nồng độ kali trong máu tăng quá cao, hoạt động dẫn truyền điện của tim có thể bị ảnh hưởng, dẫn đến rối loạn nhịp tim nguy hiểm.
Theo bác sĩ Wu Yun-sheng, người mắc bệnh thận mạn, suy tim, đái tháo đường hoặc đang sử dụng một số loại thuốc có tác dụng giữ kali cần đặc biệt chú ý. Tình trạng tăng kali máu có thể gây mệt mỏi, yếu cơ, tê bì; trường hợp nặng có nguy cơ xuất hiện biến chứng tim mạch đe dọa tính mạng.
Người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc điều trị hoặc loại bỏ hàng loạt thực phẩm khỏi chế độ ăn. Việc kiểm soát kali, phốt pho và natri cần căn cứ vào kết quả xét nghiệm, mức độ suy giảm chức năng thận, phương pháp điều trị và các bệnh lý đi kèm.
Bác sĩ khuyến cáo người mắc bệnh thận nên xét nghiệm máu định kỳ, tuân thủ phác đồ điều trị và trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng thực đơn phù hợp. Một món ăn có lợi với người khỏe mạnh chưa chắc đã thích hợp với người có chức năng thận suy giảm.
Theo TVBS
Giả Hủ
