Xóa án tích, chìa khóa mở lại cánh cửa quyền công dân
Vừa qua, lớp tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, tư vấn pháp luật và trợ giúp pháp lý cho phạm nhân năm 2025 được Hội Luật gia Tp.Đà Nẵng tổ chức tại Trại tạm giam số 2, Công an Tp.Đà Nẵng. Lớp học không chỉ cung cấp kiến thức pháp lý thiết thực mà còn gửi đi thông điệp về cơ hội làm lại cuộc đời cho những người từng lầm lỡ.
Ông Cao Văn Trí chia sẻ, pháp luật không chỉ trừng phạt mà còn mở ra cơ hội làm lại cuộc đời cho người lầm lỡ.
Hoạt động thu hút đông đảo phạm nhân đang chấp hành án. Nội dung trọng tâm xoay quanh chế định xóa án tích, quyền và nghĩa vụ của người chấp hành xong án phạt tù, cùng các chính sách hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng theo quy định mới của pháp luật.
Ông Cao Văn Trí, Phó Chủ tịch Hội Luật gia Đà Nẵng, cho biết lớp học được thiết kế theo hướng gần gũi, dễ hiểu, gắn với những vướng mắc mà phạm nhân sẽ đối mặt khi trở về đời sống xã hội. "Mục tiêu lớn nhất là giúp phạm nhân hiểu rằng pháp luật không chỉ để trừng phạt mà còn mở ra con đường hoàn lương, trao cơ hội để họ tái hòa nhập, sống có ích cho gia đình và xã hội", ông Trí nói.
Tại buổi tuyên truyền, bà Nguyễn Thị Thu Ba, Trưởng bộ môn Kinh tế – Luật, Trường Cao đẳng Quảng Nam, dành nhiều thời gian phân tích chế định xóa án tích trong Bộ luật Hình sự 2015. Theo bà Ba, xóa án tích là biểu hiện rõ nét của tính nhân đạo trong chính sách pháp luật Việt Nam, nhằm giúp người từng phạm tội có cơ hội làm lại cuộc đời.
"Nếu sau khi chấp hành xong hình phạt mà vẫn còn án tích, người đó sẽ gặp rất nhiều rào cản khi xin việc, đăng ký hành nghề, xin nuôi con nuôi, xuất cảnh hay du học", bà Ba nói, đồng thời dẫn chứng việc Thủ tướng đã ban hành Chỉ thị 23/2023, tổng hợp 154 thủ tục hành chính yêu cầu Phiếu lý lịch tư pháp, một quy định ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người từng bị kết án.
Bà Thu Ba nhấn mạnh xóa án tích là chính sách thể hiện tính nhân đạo, tạo cơ hội cho người từng phạm tội làm lại cuộc đời.
Theo quy định hiện hành, người được xóa án tích được coi như chưa từng bị kết án. Bộ luật Hình sự 2015 phân chia rõ các trường hợp không bị coi là có án tích, đương nhiên được xóa án tích, xóa án tích theo quyết định của tòa án và xóa án tích trong trường hợp đặc biệt. Đáng chú ý, luật mới rút ngắn đáng kể thời gian chờ xóa án tích bằng cách tính thời hạn kể từ khi người phạm tội chấp hành xong hình phạt chính, thay vì phải chờ hoàn thành cả hình phạt bổ sung như trước đây.
Các ví dụ cụ thể được đưa ra tại lớp học giúp phạm nhân dễ hình dung quyền lợi của mình. Chẳng hạn, người bị phạt tù có thời hạn, nếu không phạm tội mới trong thời gian luật định, sẽ đương nhiên được xóa án tích mà không cần làm đơn xin tòa án. Tuy nhiên, với những tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, việc xóa án tích bắt buộc phải do tòa án xem xét, với điều kiện khắt khe hơn.
Hỗ trợ tái hòa nhập, giảm nguy cơ tái phạm
Không dừng lại ở lý thuyết pháp luật, lớp tuyên truyền còn dành phần lớn thời lượng để trao đổi về tái hòa nhập cộng đồng, giai đoạn được xem là "then chốt" quyết định khả năng hoàn lương của người chấp hành xong án phạt tù. Theo các báo cáo viên, tái hòa nhập không thể chỉ dựa vào ý chí cá nhân, mà cần sự đồng hành của gia đình, cộng đồng và Nhà nước.
Các phạm nhân chăm chú lắng nghe trong Lớp phổ biến pháp luật tại Trại tạm giam số 2, Công an Tp.Đà Nẵng.
Nếu người ra tù rơi vào tình trạng thất nghiệp, thiếu kỹ năng nghề, mặc cảm, bị kỳ thị và không hiểu biết pháp luật, nguy cơ tái phạm sẽ rất cao. Vì vậy, pháp luật hiện hành đã thiết kế nhiều chính sách hỗ trợ, từ tư vấn tâm lý, hỗ trợ thủ tục pháp lý đến đào tạo nghề và vay vốn ưu đãi.
Cụ thể, người chấp hành xong án phạt tù được tư vấn tâm lý về gia đình, sức khỏe, phòng chống tệ nạn xã hội; được hỗ trợ xóa bỏ mặc cảm, xây dựng niềm tin và kỹ năng giải quyết vấn đề khi trở lại đời sống thường nhật. Về pháp lý, họ được hướng dẫn làm căn cước công dân, đăng ký cư trú, hộ tịch, ký hợp đồng lao động, đăng ký kinh doanh và thực hiện các thủ tục hành chính cần thiết.
Đặc biệt, theo các nghị định và quyết định của Chính phủ, người chấp hành xong án phạt tù có thể vay vốn ưu đãi tại Ngân hàng Chính sách xã hội để học nghề hoặc sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm. Mức vay có thể lên tới 100 triệu đồng mỗi người, không cần thế chấp, không cần bảo lãnh, một chính sách được đánh giá là "đòn bẩy" quan trọng giúp người hoàn lương ổn định cuộc sống.
Theo đại diện Hội Luật gia Đà Nẵng, việc đưa pháp luật vào trại giam không chỉ giúp phạm nhân hiểu đúng, làm đúng khi trở về xã hội, mà còn góp phần giảm tái phạm, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội. "Pháp luật đã mở lối, điều quan trọng còn lại là sự lựa chọn và quyết tâm của mỗi người", ông Cao Văn Trí nói.
