Tuần trước, Bộ Quốc phòng Ấn Độ đã ký hợp đồng trị giá 4,5 tỷ rupee (tương đương 46 triệu USD) với Công ty xuất khẩu vũ khí quốc doanh của Nga Rosoboronexport – để mua hệ thống tên lửa phòng không Tunguska cho Lục quân. Các hệ thống này được kỳ vọng tăng cường năng lực phòng không đa tầng của Ấn Độ trước các mối đe dọa trên không, gồm UAV và tên lửa hành trình, đồng thời củng cố quan hệ đối tác quốc phòng chiến lược giữa New Delhi và Moscow.
Song song, Hội đồng Mua sắm Quốc phòng (DAC) do Bộ trưởng Quốc phòng Rajnath Singh đứng đầu đã phê duyệt đề xuất mua thêm 5 hệ thống tên lửa đất đối không tầm xa S-400 cho Không quân Ấn Độ.
Vai trò của phòng không trong chiến tranh hiện đại
Các xung đột tại Ukraine và Trung Đông một lần nữa cho thấy vai trò then chốt của hệ thống phòng không (AD). Đây là các tổ hợp đa tầng, dựa trên công nghệ cao, không chỉ bảo vệ mục tiêu chiến lược mà còn hạn chế ưu thế trên không của đối phương và hỗ trợ hoạt động tấn công. Từ chỗ chỉ mang tính phòng thủ, các hệ thống này ngày càng trở thành công cụ chiến lược.
Trong mô hình “phòng thủ nhiều lớp”, các hệ thống như S-400, Patriot hay Iron Dome kết hợp radar cùng tên lửa tầm xa, trung và ngắn để bảo vệ thành phố, trung tâm chỉ huy, cơ sở quân sự và hạt nhân trước nhiều loại mối đe dọa. Đặc biệt, chúng đóng vai trò quan trọng trong việc đối phó UAV giá rẻ – loại vũ khí được sử dụng để gây quá tải và đánh lừa hệ thống phòng thủ.
Ảnh: RT
Một hệ thống phòng không hiệu quả có thể tạo ra “vùng cấm bay”, buộc máy bay đối phương phải hoạt động ở khoảng cách an toàn, qua đó hạn chế khả năng hỗ trợ lực lượng mặt đất. Các tổ hợp tiên tiến như S-400 còn có thể đẩy lùi máy bay địch thông qua sự phối hợp với hệ thống cảnh báo sớm trên không và tiếp nhiên liệu trên không.
Chính vì vậy, nhiệm vụ chế áp phòng không đối phương (SEAD) trở thành yếu tố then chốt trong tác chiến không quân. Các hệ thống hiện đại cũng phải thích ứng với mối đe dọa mới như tên lửa đạn đạo, hành trình bay thấp và vũ khí siêu thanh, đồng thời tích hợp tác chiến điện tử để gây nhiễu hoặc vô hiệu hóa cảm biến đối phương.
Tính cơ động là yếu tố sống còn, cho phép triển khai chiến thuật “bắn và cơ động” nhằm tránh bị phát hiện. Các hệ thống phòng không ngày nay hoạt động trong mạng lưới tích hợp IAMD – kết nối radar, vệ tinh và vũ khí – tạo nên bức tranh không gian chiến trường theo thời gian thực. Trong tương lai, vũ khí năng lượng định hướng (DEW) được kỳ vọng giúp giảm chi phí đánh chặn.
Tunguska – giải pháp phòng không tầm thấp hiệu quả
2K22 Tunguska (NATO gọi là SA-19 Grison) là hệ thống phòng không tự hành bánh xích thời Liên Xô, kết hợp pháo và tên lửa cho nhiệm vụ phòng không tầm ngắn. Hệ thống sử dụng tên lửa 9M311 (tầm bắn 10 km) cùng pháo 30 mm nòng đôi có tốc độ bắn tới 5.000 viên/phút, hiệu quả trong phạm vi 200 m đến 4 km.
Radar 360 độ cho phép phát hiện mục tiêu ở khoảng cách tới 18 km, kết hợp hệ thống điều khiển hỏa lực số hóa giúp tăng độ chính xác. Tunguska có thể tiêu diệt mục tiêu ở độ cao đến 3.500 m, lấp khoảng trống giữa các hệ thống vác vai và pháo tầm xa.
SA-19 Grison
Khung gầm bọc thép bánh xích cho phép hệ thống cơ động cùng đội hình xe tăng và bộ binh trên nhiều địa hình. Ngoài ra, hệ thống còn có chế độ theo dõi quang học dự phòng, đảm bảo khả năng tác chiến ngay cả khi bị gây nhiễu điện tử.
Trong bối cảnh UAV ngày càng phổ biến, pháo bắn nhanh của Tunguska được đánh giá là giải pháp tiết kiệm và hiệu quả để đối phó các đòn tấn công số lượng lớn, góp phần bảo vệ các đơn vị cơ động trên chiến trường.
S-400 – lá chắn răn đe chiến lược
S-400 là hệ thống phòng không tầm xa do Nga phát triển từ dòng S-300, chính thức đưa vào biên chế từ năm 2007. Hệ thống có thể phát hiện mục tiêu ở khoảng cách tới 600 km và tiêu diệt ở cự ly tối đa 400 km, với khả năng theo dõi và tấn công đồng thời nhiều mục tiêu.
Mỗi tổ hợp gồm nhiều radar và bệ phóng, được điều khiển bởi hệ thống chỉ huy trung tâm, cho phép triển khai phòng thủ đa tầng và tích hợp với các hệ thống khác. S-400 có thể đánh chặn máy bay, tên lửa hành trình, tên lửa đạn đạo và thậm chí cả mục tiêu mặt đất, với tốc độ mục tiêu lên tới Mach 14.
Hệ thống có tính cơ động cao, có thể sẵn sàng chiến đấu trong vòng 5 phút và phản ứng trong 10 giây. Tuổi thọ khai thác lên tới 20 năm.
Tính đến tháng 3/2026, Nga đã bàn giao 3/5 hệ thống S-400 cho Ấn Độ; hệ thống thứ tư dự kiến giao vào tháng 5/2026 và hệ thống cuối cùng vào tháng 11/2026.
Trong Chiến dịch Sindoor, S-400 được đánh giá là yếu tố răn đe chủ lực, góp phần bảo vệ không phận và thay đổi cục diện chiến trường. Không quân Ấn Độ cho biết hệ thống này đã chứng minh hiệu quả cao trong tác chiến thực tế.
Hệ thống phòng không S-400.
Vì sao Ấn Độ cần thêm S-400?
Với diện tích hơn 3,2 triệu km², đường biên giới trên bộ dài khoảng 15.200 km và bờ biển hơn 7.500 km, Ấn Độ đối mặt với nhiều thách thức an ninh.
Do đó, việc bổ sung thêm các hệ thống S-400 được đánh giá là cần thiết. Về lâu dài, Ấn Độ có thể cần tới khoảng 20 hệ thống phòng không tầm xa, kết hợp với các dự án nội địa như Akash và Kusha nhằm giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.
Mở rộng hợp tác quốc phòng
Không gian vũ trụ – hàng không đang trở thành mặt trận trọng yếu trong chiến tranh hiện đại, đồng thời phản ánh chiều sâu hợp tác quốc phòng giữa Ấn Độ và Nga. Khoảng 60% trang bị của Không quân Ấn Độ có nguồn gốc từ Nga, từ MiG-21 trước đây đến Su-30MKI và S-400 hiện nay.
Trong tương lai, hai nước có thể mở rộng hợp tác sang các lĩnh vực như hệ thống S-500, máy bay chiến đấu thế hệ 5 Su-57, phát triển tên lửa tầm xa, UAV và năng lực răn đe dưới biển.
Trong bối cảnh kiểm soát không phận ngày càng mang tính quyết định, sự kết hợp giữa kinh nghiệm và công nghệ của Ấn Độ và Nga được đánh giá có tiềm năng đưa quan hệ đối tác quốc phòng song phương lên tầm cao mới.
