Tôi vẫn nhớ mình đã xem trận đó với tâm thế cổ vũ tuyển Anh, và tôi cũng nhớ rõ tuyển Anh đã thua. Điều kỳ lạ là gần ba thập kỷ trôi qua, trận đấu đọng lại trong tôi mạnh nhất lại không phải một chiến thắng nào, mà chính là đêm thua trận ấy. Bởi trong 120 phút cộng loạt luân lưu nghiệt ngã ở Saint-Étienne, bóng đá đã bày ra gần như tất cả những gì nó có thể có, từ thiên tài và bi kịch, tiểu xảo và bất công, cho tới lòng quả cảm và sự tàn nhẫn của may rủi. Một người xem đủ một trận như thế rất khó để không yêu bóng đá, vì thường phải theo dõi cả đời mới gặp hết ngần ấy cung bậc, còn đêm đó tất cả ập đến cùng một lúc.
Trước khi bóng lăn, đó đã là một cuộc thù truyền kiếp
Ngày 30/6/1998, khi tuyển Anh và Argentina bước ra sân Geoffroy-Guichard ở Saint-Étienne cho trận đấu thuộc vòng 1/8, cả hai đội đã mang trên vai một lịch sử đối đầu dày đặc mà phần lớn khán giả trẻ hôm nay không hình dung hết. Đây là lần thứ ba hai nền bóng đá này chạm nhau ở một kỳ World Cup, và cả hai lần trước đều đã thành những chương không thể quên của lịch sử giải đấu.
Lần đầu là tứ kết World Cup 1966 trên sân Wembley, khi tuyển Anh thắng Argentina 1-0 trên đường tới chức vô địch duy nhất của họ cho tới nay, trong một trận đấu mà đội trưởng Argentina bị truất quyền thi đấu và người Argentina tin rằng họ đã bị xử ép ngay trên đất Anh.
Lần thứ hai là tứ kết World Cup 1986 tại Mexico, nơi Diego Maradona ghi liền hai bàn đi vào huyền thoại chỉ trong ít phút, bàn đầu bằng tay mà sau này cả thế giới gọi là Bàn tay của Chúa, bàn sau là pha đi bóng qua nửa đội hình Anh được bình chọn là Bàn thắng thế kỷ.
Nằm giữa hai trận đấu đó là một sự thật nặng nề hơn bóng đá rất nhiều, đó là cuộc chiến Falklands năm 1982 giữa hai quốc gia, khiến mỗi lần Anh và Argentina gặp nhau trên sân cỏ đều bị phủ một lớp căng thẳng vượt khỏi khuôn khổ thể thao.
Cho nên khi trọng tài người Đan Mạch Kim Milton Nielsen thổi còi khai cuộc ở Saint-Étienne, đó không phải một trận vòng 1/8 bình thường. Đó là chương tiếp theo của một mối duyên nợ đã kéo dài hơn 30 năm, và có lẽ chính cái nền lịch sử ấy đã nạp sẵn thuốc súng cho mọi kịch tính sắp nổ ra trong 120 phút sau đó.
Cú chạy của một cậu bé 18 tuổi
Trận đấu mở màn với tốc độ chóng mặt, khi chỉ trong mười phút đầu hai đội đã đổi nhau hai quả phạt đền. Gabriel Batistuta mở tỉ số cho Argentina ở phút thứ 6 sau khi thủ môn David Seaman phạm lỗi với Diego Simeone, rồi Alan Shearer gỡ hòa cho tuyển Anh ở phút thứ 10 cũng từ chấm phạt đền. Nhưng khoảnh khắc khiến cả thế giới nhớ mãi đến ngay sau đó, ở phút 16, và nó thuộc về một cậu bé 18 tuổi tên Michael Owen.
Nhận bóng từ giữa sân, Owen bứt tốc xuyên qua hàng thủ Argentina bằng một pha đi bóng mà tốc độ, sự bình tĩnh và cú dứt điểm cuối cùng đều vượt xa tuổi của anh, rồi sút tung lưới Carlos Roa để nâng tỉ số lên 2-1. Đó là kiểu bàn thắng mà một cầu thủ có khi cả sự nghiệp mới ghi được một lần, còn Owen làm được ở kỳ World Cup đầu tiên trong đời, khi phần lớn bạn bè đồng trang lứa của anh còn chưa biết mình sẽ làm gì với cuộc đời. Bàn thắng ấy về sau luôn có mặt trong mọi danh sách những pha lập công đẹp nhất lịch sử World Cup.
Ít người nhớ rằng ở chính kỳ World Cup đó, Owen đã kịp trở thành một trong những cầu thủ trẻ nhất từng ghi bàn ở một vòng chung kết World Cup, và cái mốc ấy đứng vững suốt gần một phần tư thế kỷ cho tới khi Gavi của Tây Ban Nha vượt qua tại World Cup 2022. Đêm Saint-Étienne vì thế không chỉ là nơi Owen ghi một bàn đẹp, mà là nơi thế giới lần đầu chứng kiến sự ra đời của một ngôi sao.
Cái ranh ma và cái bất công, hai mặt bóng đá ít ai muốn thừa nhận
Nếu bàn thắng của Owen là phần ánh sáng, thì phần bóng tối tinh vi của trận đấu đến từ những chi tiết mà mãi sau này người trong cuộc mới chịu nói ra. Trước khi hiệp một khép lại, Javier Zanetti gỡ hòa 2-2 cho Argentina ở phút 45 bằng một pha phối hợp đá phạt được dàn xếp công phu, cho thấy đây là một đội bóng tinh quái ở mọi tình huống. Nhưng tiểu xảo đáng nhớ nhất của Argentina đêm đó lại nằm ở đầu hiệp hai, và nạn nhân là David Beckham.
Sau khi bị Simeone phạm lỗi và ngã xuống, Beckham nằm dưới đất rồi khẽ vung chân về phía đối thủ, một phản ứng bồng bột nhưng rất nhẹ, trong khi Simeone lập tức ngã ra như vừa trúng một cú đánh nặng. Nhiều năm sau, chính Zanetti thừa nhận trong một cuộc phỏng vấn rằng chiếc thẻ đỏ dành cho Beckham là quá nặng, và rằng Simeone khi đó đã rất khôn ngoan trong cách khiến trọng tài phải rút thẻ. Lời thừa nhận đến từ chính phía Argentina có sức nặng hơn mọi lời than vãn từ phía Anh, bởi nó xuất phát từ người ở bên kia chiến tuyến.
Nỗi oan không dừng lại ở đó. Trong hiệp phụ, Sol Campbell tưởng như đã ghi bàn quyết định bằng một cú đánh đầu, cả tuyển Anh đổ ra ăn mừng, nhưng trọng tài từ chối bàn thắng vì một pha phạm lỗi được cho là của Shearer với thủ môn Roa. Đó là bàn thắng mà người Anh tin rằng lẽ ra đã đưa họ đi tiếp, và họ mang theo cảm giác bị tước đoạt ấy suốt gần ba thập kỷ.
Chiếc thẻ đỏ biến một con người thành tội đồ của cả một quốc gia
Chiếc thẻ đỏ mà trọng tài Nielsen rút ra ở phút 47 không chỉ đổi cục diện trận đấu, nó đổi luôn cả cuộc đời của chàng trai 23 tuổi David Beckham trong nhiều năm sau đó. Khoảnh khắc anh cúi đầu rời sân, để lại tuyển Anh chơi thiếu người, đã trở thành một trong những bức ảnh mang tính biểu tượng nhất của World Cup 1998. Và khi tuyển Anh cuối cùng bị loại, cả nước Anh trút cơn giận lên một mình anh.
Những gì Beckham hứng chịu sau đó vượt xa ranh giới của bóng đá. Hình nộm của anh bị treo lên và đốt trước một quán rượu ở London. Báo chí Anh giật những dòng tít biến anh thành kẻ tội đồ, trong đó có câu chế nhạo cay độc rằng đội tuyển có mười con sư tử quả cảm và một thằng nhóc ngu ngốc. Có cửa hàng thịt còn đặt hai chiếc đầu lợn lên quầy kính rồi gắn tên David cùng Victoria, vợ anh. Trong nhiều tháng, Beckham bị la ó ở mọi sân bóng anh đặt chân tới, và như chính anh về sau kể lại, đó là quãng thời gian anh cảm thấy cô độc và tổn thương nhất.
Nhưng bóng đá luôn dành chỗ cho sự cứu chuộc, và câu chuyện của Beckham đóng lại theo cách đẹp nhất mà một bi kịch có thể có. Bốn năm sau, ở World Cup 2002, chính Beckham là người bước lên chấm phạt đền ghi bàn duy nhất giúp tuyển Anh đánh bại đúng Argentina, và mỉa mai thay, quả phạt đền ấy lại do Owen kiếm về. Từ tội đồ của năm 1998, anh trở thành đội trưởng tuyển Anh và một trong những biểu tượng lớn nhất mà bóng đá Anh từng sản sinh. Đêm Saint-Étienne vì thế còn dạy thêm một điều nữa, rằng trong bóng đá cũng như trong đời, một khoảnh khắc sai lầm không nhất thiết là dấu chấm hết.
Mười người Anh và một hiệp phụ không đầu hàng
Điều khiến trận đấu chạm tới tầng cảm xúc sâu nhất lại đến từ chính thế trận tưởng như tuyệt vọng sau chiếc thẻ đỏ. Chơi thiếu một người từ đầu hiệp hai, tuyển Anh không vỡ vụn như người ta lo sợ, mà lùi lại, siết chặt đội hình và gồng mình chống đỡ trước một Argentina đông quân hơn và đang dồn lên tìm bàn quyết định. Họ cầm cự như thế suốt phần còn lại của hiệp hai, rồi qua trọn cả 30 phút hiệp phụ, mà không để thủng lưới thêm một lần nào.
Có một vẻ đẹp riêng trong hình ảnh mười con người gánh nhau qua từng phút một, khi mỗi pha phá bóng và mỗi lần lăn xả đều mang dáng dấp của lòng quả cảm hơn là kỹ thuật. Đó là thứ bóng đá không nằm trong bàn thắng hay thống kê, mà nằm trong ý chí, và với một đứa trẻ đang xem, đó là bài học đầu tiên về việc một tập thể có thể kiên cường đến nhường nào khi bị dồn vào chân tường.
Chấm mười một mét và bài học đầu tiên về sự nghiệt ngã
Khi 120 phút khép lại với tỉ số 2-2, trận đấu được định đoạt ở nơi tàn nhẫn nhất của bóng đá, đó là chấm phạt đền mười một mét. Và tại đây, sau tất cả lòng quả cảm của mười người, tuyển Anh gục ngã. Paul Ince sút hỏng, rồi David Batty, người vừa vào sân trong hiệp phụ và bước lên nhận trách nhiệm ở loạt sút quyết định, bị Carlos Roa cản phá. Argentina thắng loạt luân lưu 4-3 và đi tiếp, để lại tuyển Anh cùng những cổ động viên của họ đứng chết lặng.
Tôi vẫn nhớ cảm giác của mình khi Batty bước tới đặt bóng, cái cảm giác tim thắt lại của một đứa trẻ chưa từng biết rằng một môn thể thao có thể khiến người ta đau đến vậy. Tuyển Anh đã chơi hay hơn những gì mười người có thể làm, đã vượt qua bất công và bi kịch, vậy mà tất cả tan biến chỉ trong vài cú sút từ khoảng cách mười một mét. Đó là lần đầu tiên tôi hiểu rằng bóng đá không hứa hẹn công bằng, và nghịch lý thay, chính sự không công bằng đến nghẹt thở ấy lại là thứ khiến tôi không thể rời mắt khỏi môn thể thao này kể từ đêm đó.
28 năm sau, cuộc hẹn quay lại từ đầu
Phải mất gần ba thập kỷ, hai cái tên Anh và Argentina mới lại tìm thấy nhau ở một kỳ World Cup, và lần này là ở bán kết World Cup 2026 trên sân Mercedes-Benz tại Atlanta, diễn ra ngày 15/7 theo giờ Mỹ, tức rạng sáng 16/7 theo giờ Việt Nam. Khoảng cách 28 năm giữa hai lần gặp mặt đủ dài để cả một thế hệ lớn lên, và có những chi tiết về khoảng cách ấy khiến người ta phải giật mình khi đặt cạnh nhau.
Michael Owen của đêm Saint-Étienne khi đó 18 tuổi, còn người đang gánh tuyển Anh tới trận bán kết này là Jude Bellingham, chàng trai 23 tuổi vừa lập cú đúp hạ Na Uy sau hiệp phụ ở tứ kết để đưa đội bóng của mình đi tiếp. Một thần đồng của năm 1998 soi chiếu một thần đồng của năm 2026, cùng khoác chiếc áo tuyển Anh, cùng gánh kỳ vọng của một quốc gia đã 60 năm chưa vô địch World Cup kể từ năm 1966. Ở phía bên kia sân, có một chi tiết còn khó tin hơn. Vào đúng cái ngày Owen xé toạc hàng thủ Argentina năm 1998, có một cậu bé 11 tuổi tên Lionel Messi đang lớn lên ở Rosario, và gần ba thập kỷ sau, chính Messi ở tuổi 39 vẫn đang dẫn dắt Argentina, có thể đang chơi kỳ World Cup cuối cùng của đời mình, với 8 bàn thắng tại giải đấu năm nay ngang bằng Kylian Mbappé của tuyển Pháp.
Argentina bước vào trận bán kết này với tư cách đương kim vô địch thế giới và một chuỗi bất bại kéo dài suốt 12 trận World Cup gần nhất, sau khi vượt qua Thụy Sĩ 3-1 trong hiệp phụ ở tứ kết bằng siêu phẩm của Julián Álvarez ở phút 112. Tuyển Anh thì đang đi tìm chức vô địch World Cup đầu tiên sau 60 năm chờ đợi. Mọi thứ đã đổi thay sau 28 năm, những cậu bé đã thành đàn ông, những thần đồng năm xưa giờ ngồi trên ghế bình luận, còn mối duyên nợ thì vẫn nguyên vẹn ở đó, chỉ chờ được viết tiếp.
Tôi sẽ ngồi xem trận bán kết ấy với một con người khác hẳn đứa trẻ đã khóc vì loạt luân lưu năm 1998, nhưng có một thứ trong tôi thì không đổi. Tôi vẫn chờ đợi bóng đá cho mình thêm một đêm trọn vẹn như thế, một đêm có đủ thiên tài và bi kịch, đủ bất công và quả cảm, đủ để một người nào đó đang xem lần đầu chợt hiểu vì sao cả thế giới lại yêu môn thể thao này đến vậy. Bởi có lẽ đó mới là vẻ đẹp thật sự của bóng đá, rằng nó không bao giờ hứa hẹn trước điều gì, ngoài khả năng luôn có thể tạo ra một đêm khiến ta nhớ suốt phần đời còn lại.
HP
