Anh M, 40 tuổi, quản lý kinh doanh, đến khám khi chỉ còn vài tuần nữa là Tết. Hai tháng trước đó, anh gần như “chạy nước rút”: chốt hợp đồng, tiếp khách liên tục, ngủ trung bình 5–6 giờ mỗi đêm, rượu bia 3–4 buổi/tuần. Gần đây anh mệt mỏi, giảm ham muốn, đôi lúc khó duy trì cương.
Khám ban đầu ghi nhận huyết áp 136/88 mmHg, nhịp tim 96 lần/phút, vòng bụng tăng so với năm trước. Xét nghiệm cho thấy testosterone toàn phần giảm nhẹ, cortisol buổi sáng tăng. Thang điểm IIEF-5 ở mức 16 điểm, gợi ý rối loạn cương mức nhẹ.
TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health, cho biết đây là hình mẫu điển hình cận Tết: stress kéo dài, thiếu ngủ, rượu bia và dấu hiệu “trượt” chuyển hóa khiến cơ thể không còn đáp ứng như trước.
“Đầu óc không yên thì cơ thể khó yên. Nhiều người lo mình ‘có bệnh nặng’, nhưng thực tế phần lớn là hệ quả của quá tải kéo dài”, bác sĩ Duy nhận định.
Stress, thiếu ngủ và vòng lặp sinh học âm thầm
Càng gần Tết, nhiều đàn ông cùng lúc gánh nhiều vai: chốt việc cuối năm, tính thưởng – lo nợ, chuẩn bị lì xì, quà cáp hai bên nội ngoại, duy trì quan hệ đối tác. Bề ngoài vẫn là câu “ổn mà”, nhưng bên trong cơ thể đã bật chế độ “phòng thủ”.
Về mặt sinh học, stress kích hoạt hệ thần kinh giao cảm và làm tăng hormone cortisol. Nhịp tim nhanh hơn, cơ thể ở trạng thái cảnh giác. Trong khi đó, hoạt động tình dục lại cần hệ thần kinh phó giao cảm hoạt động để mạch máu giãn nở, máu lưu thông tốt đến thể hang. Khi căng thẳng kéo dài, sự chuyển đổi giữa hai hệ này trở nên khó khăn, dẫn đến giảm chất lượng cương, bác sĩ Duy cho hay.
Càng lo “phải thể hiện”, càng tự soi “mình có ổn không”, người đàn ông càng dễ rơi vào vòng lặp: lo âu – khó cương – lại lo âu hơn.
Song song đó, thiếu ngủ là yếu tố âm thầm nhưng đáng kể. Những tuần cận Tết, lịch làm việc và tiệc tùng dày đặc, nhiều người ngủ ít mà không nhận ra. Nghiên cứu của Leproult và Van Cauter (2011) công bố trên JAMA ghi nhận: chỉ một tuần ngủ 5 giờ/đêm có thể làm testosterone ban ngày giảm khoảng 10–15% ở nam giới trẻ khỏe. Testosterone liên quan trực tiếp đến năng lượng, tâm trạng và ham muốn, nên sự sụt giảm này đủ để ảnh hưởng phong độ.
Áp lực tài chính cũng góp phần không nhỏ. Theo nghiên cứu của Mengesha và cộng sự (2025) trên Archives of Sexual Behavior, tỷ lệ nam giới gặp ít nhất một khó khăn tình dục đã tăng đáng kể trong gần một thập kỷ, nhưng tỷ lệ tìm kiếm hỗ trợ vẫn thấp. Các yếu tố liên quan hành vi tìm hỗ trợ có bao gồm mức độ khó khăn tài chính. Điều này cho thấy “tụt phong độ” phổ biến hơn nhiều so với suy nghĩ thông thường.
Cảnh báo: Đừng tự ý tìm “giải pháp cấp tốc”
Theo TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, sai lầm thường gặp nhất là tự tìm thuốc “cấp tốc” theo truyền miệng hoặc quảng cáo. Trong khi đó, rối loạn cương có thể bắt nguồn từ nhiều nhóm nguyên nhân: tâm lý, nội tiết, mạch máu, thuốc đang sử dụng hoặc bệnh nền tim mạch – chuyển hóa.
Ở giai đoạn sớm như trường hợp anh M, ưu tiên hàng đầu không phải là thuốc mà là điều chỉnh lối sống: trả lại giấc ngủ đủ 7–8 giờ, giảm rượu bia, duy trì vận động 20–30 phút mỗi ngày, ăn uống điều độ và kiểm soát vòng bụng. Khi stress giảm, nội tiết và huyết động ổn định hơn, phong độ có thể cải thiện tự nhiên.
Tuy nhiên, nếu triệu chứng kéo dài, tái diễn hoặc đi kèm dấu hiệu như tăng huyết áp, béo bụng, rối loạn mỡ máu, người bệnh nên thăm khám chuyên khoa. Rối loạn cương đôi khi là “tín hiệu sớm” của bệnh tim mạch do mạch máu dương vật nhỏ và nhạy cảm hơn mạch vành.
“Tụt phong độ trước Tết” không phải chuyện hiếm và cũng không nên xem là điều xấu hổ. Phần lớn trường hợp là hệ quả của stress, thiếu ngủ và quá tải vai trò xã hội. Nhưng thay vì im lặng chịu đựng hoặc tìm giải pháp vội vàng, việc hiểu đúng cơ chế và can thiệp sớm sẽ giúp nam giới bảo vệ sức khỏe lâu dài – không chỉ cho một mùa Tết, mà cho cả những năm sau.
Ngọc Minh
