Tại Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, không ít bệnh nhân trẻ tuổi nhập viện trong tình trạng tổn thương thần kinh, rối loạn tâm thần nặng nề, mà điểm chung là tiền sử lạm dụng khí cười (khí N₂O) kéo dài.
Điển hình là bệnh nhân nam, 22 tuổi, nhập viện trong tình trạng mệt mỏi nhiều, tê bì và yếu rõ hai chi dưới. Theo người nhà, bệnh nhân có tiền sử sử dụng bóng cười (chứa khí N₂O) trong nhiều năm.
Ban đầu, việc sử dụng chỉ dừng lại ở mức 1–2 lần khi liên hoan, tụ tập bạn bè. Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, tần suất và liều lượng tăng nhanh. Mỗi lần, bệnh nhân sử dụng tới 30–40 quả bóng cười, thậm chí dùng thường xuyên ngay cả khi ở một mình trong phòng. Đáng chú ý, bệnh nhân tự đặt mua bóng cười qua mạng để sử dụng, không có bất kỳ sự kiểm soát nào.
Trong đợt nhập viện này, ngoài các biểu hiện tổn thương vận động, bệnh nhân còn xuất hiện các triệu chứng rối loạn tâm thần như cảm giác có người theo dõi, nghi ngờ bị hãm hại, lo âu và mất kiểm soát cảm xúc.
Qua thăm khám lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh, các bác sĩ phát hiện bệnh nhân có tổn thương tủy sống hai bên, được chẩn đoán ngộ độc khí N₂O. Bệnh nhân được chỉ định ngừng hoàn toàn việc sử dụng bóng cười và điều trị bằng vitamin B12 đường tiêm kết hợp theo dõi tâm thần.
Một trường hợp khác là bệnh nhân nữ, hiện đang là sinh viên một trường đại học tại Hà Nội. Dù đi khám nhưng bệnh nhân vẫn phải mang theo bình chứa khí cười đi để dùng. Qua khai thác bệnh sử, các bác sĩ ghi nhận bệnh nhân đã bắt đầu sử dụng bóng cười từ khi còn học cấp 2.
Thời điểm đó, bệnh nhân sử dụng bóng cười khi đi liên hoan, tụ tập bạn bè, với tần suất khoảng 1–2 lần mỗi tháng. Lên cấp 3, nhóm bạn thường xuyên sử dụng, khiến việc dùng bóng cười trở thành thói quen. Khi đi làm thêm và được gia đình chu cấp, bệnh nhân không còn thỏa mãn với việc dùng bóng lẻ mà chuyển sang mua cả bình khí để sử dụng.
Ban đầu, bệnh nhân mua các bình kích cỡ nhỏ và sử dụng tại nhà. Mỗi lần dùng trong phòng kín, có thể dùng hết một bình chỉ trong một buổi. Sau đó, liều lượng tăng nhanh, có thời điểm chỉ trong 1–2 ngày đã sử dụng hết một bình khí.
Sau một thời gian, bệnh nhân bắt đầu xuất hiện các triệu chứng tê bì tay chân. Có lần, khi bệnh nhân ra ngoài, mẹ dọn dẹp phòng mới phát hiện số lượng lớn bóng cười và bình khí đã qua sử dụng. Khoảng 2 năm trở lại đây, bệnh nhân xuất hiện các biểu hiện rối loạn tâm thần rõ rệt. Tổng thời gian sử dụng bóng cười của bệnh nhân kéo dài khoảng 7 năm và được chẩn đoán rối loạn tâm thần do lạm dụng khí N₂O.
“Càng dùng lâu, tổn thương càng nặng”
Theo PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai), khí N₂O tác động trực tiếp lên não, gây cảm giác hưng phấn tức thời. Tuy nhiên, khi sử dụng kéo dài và liều cao, khí này sẽ làm bất hoạt vitamin B12 trong cơ thể, dẫn tới tổn thương tủy sống, ảnh hưởng vận động và quá trình tạo máu.
“Trong trường hợp sử dụng N₂O liều cao, khí này còn có thể ức chế trung tâm hô hấp, gây suy hô hấp và nguy cơ tử vong. Trong y tế, N₂O chỉ được sử dụng với liều lượng rất nghiêm ngặt và có kiểm soát”, PGS Tuấn nhấn mạnh.
Việc lạm dụng bóng cười không chỉ gây nghiện, buộc người dùng phải tăng liều để đạt cảm giác mong muốn, mà còn để lại hậu quả lâu dài như tổn thương não, tổn thương tủy sống, yếu liệt và rối loạn tâm thần. “Càng sử dụng kéo dài, mức độ tổn thương càng nặng và nguy cơ để lại di chứng vĩnh viễn càng cao”, PGS Tuấn cảnh báo.
BSCKII Lê Thị Phương Thảo, Đơn nguyên Sử dụng chất, Viện Sức khỏe Tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai), cho hay đơn vị hiện đang điều trị hơn 300 mã bệnh tâm thần khác nhau. Trong đó, các ca liên quan đến khí N₂O có xu hướng gia tăng nhanh và ngày càng trẻ hóa.
Khí cười, hay còn gọi là “funky ball”, là bóng cao su được bơm đầy khí N₂O – một chất gây ảo giác, tác động trực tiếp lên não và tủy sống. Cảm giác hưng phấn chỉ kéo dài vài phút, nhưng hậu quả có thể kéo dài suốt đời.
“Chúng tôi đã gặp những bệnh nhân còn rất trẻ, trước đó hoàn toàn khỏe mạnh, chỉ sau một thời gian ngắn sử dụng khí cười đã phải tập đi bằng xe lăn”, bác sĩ Thảo chia sẻ.
Các tổn thương thường gặp gồm tê bì, yếu liệt, mất thăng bằng, suy giảm trí nhớ, rối loạn hành vi và tổn thương tủy sống không hồi phục.
Không chỉ gây hại thần kinh, khí cười còn dẫn đến lo âu, hoảng loạn, trầm cảm, ảo giác, hoang tưởng và mất kiểm soát cảm xúc. “Cười trong cuộc vui – khóc khi về nhà” là thực tế mà nhiều gia đình phải đối mặt.
Theo các thống kê trong nước, việc sử dụng khí cười gia tăng mạnh từ năm 2018, phổ biến trong thanh thiếu niên, sinh viên và khách tại các quán bar, club. Trào lưu “khí thiên hà” với bình lớn, bao bì bắt mắt, mùi vị hấp dẫn và các video lan truyền trên mạng xã hội đang vô tình bình thường hóa hành vi nguy hiểm này.
Dù chưa có văn bản cấm tuyệt đối khí cười trong mọi trường hợp, nhưng việc sử dụng loại khí này để giải trí là hành vi bị cấm theo các quy định hiện hành.
Bác sĩ Thảo cảnh báo, khi sử dụng bóng cười, người trẻ cần tự hỏi: có đáng đánh đổi vài phút hưng phấn để đối mặt với nguy cơ yếu liệt, rối loạn tâm thần, thậm chí tử vong? Nói không với khí cười chính là cách bảo vệ sức khỏe và tương lai của chính mình.
Ngọc Minh
