Khó ngủ, tê bì tay chân có phải thiếu magie?
Theo Bác sĩ Dương Minh Tuấn (Khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai), dạo gần đây anh gặp khá nhiều bệnh nhân đến khám và hỏi về maige: "Bác sĩ kê cho em magie đi, em hay tê bì tay chân". "Em khó ngủ, nghe nói uống magie tốt lắm". "Em hay chuột rút, chắc thiếu magie đúng không bác sĩ?"...
Trước vấn đề này, bác sĩ Tuấn giải thích, magie đúng là một chất điện giải rất quan trọng tham gia vào hoạt động của thần kinh – cơ, nhịp tim, huyết áp, chuyển hoá đường, chức năng xương và nhiều phản ứng enzym trong cơ thể nhưng quan trọng không có nghĩa là ai cũng phải bổ sung.
"Thiếu magie thật sự không thể chẩn đoán chỉ bằng cảm giác tê tay, mỏi chân hay khó ngủ. Những triệu chứng này rất thường gặp, nhưng nguyên nhân có thể là thiếu calci, rối loạn kali, thiếu vitamin B12, bệnh lý thần kinh ngoại biên do đái tháo đường, hội chứng ống cổ tay, rối loạn lo âu, kiềm hô hấp, bệnh tuyến giáp, thiếu ngủ mạn tính, dùng cà phê quá nhiều, hoặc đơn giản là căng thẳng kéo dài.
Magie máu thấp thật sự thường được nghĩ đến nhiều hơn ở một số nhóm bệnh nhân: người dùng lợi tiểu kéo dài, dùng thuốc ức chế bơm proton dạ dày như omeprazole/esomeprazole lâu ngày, tiêu chảy mạn, nghiện rượu, suy dinh dưỡng, bệnh thận có mất magie qua nước tiểu, đái tháo đường kiểm soát kém, sau dùng một số thuốc như aminoglycoside, amphotericin B, cisplatin, hoặc bệnh nhân có hạ kali/hạ calci khó điều chỉnh.
Hạ magie có thể đi kèm run, yếu cơ, chuột rút, co cứng cơ, rối loạn nhịp tim, co giật trong trường hợp nặng; nhưng đa số trường hợp nhẹ có thể ít triệu chứng hoặc triệu chứng rất không đặc hiệu", bác sĩ Tuấn phân tích.
Bổ sung magie có tác dụng gì?
Bác sĩ Tuấn cho biết, nếu một người thật sự thiếu magie, việc bù magie có thể giúp ổn định hoạt động thần kinh – cơ, hỗ trợ điều chỉnh hạ kali hoặc hạ calci đi kèm, giảm nguy cơ rối loạn nhịp trong một số bối cảnh lâm sàng và cải thiện các triệu chứng liên quan đến thiếu hụt. Nhưng nếu magie của bạn bình thường, uống thêm magie sẽ không giúp ích gì nhiều cả.
Về mất ngủ, bằng chứng hiện nay có tín hiệu tích cực ở một số nhóm, nhất là người có tình trạng thiếu magie hoặc người lớn tuổi mất ngủ nhẹ. Tuy nhiên, các nghiên cứu còn nhỏ, chưa đủ mạnh để coi magie là thuốc điều trị mất ngủ. Nói cách khác, magie có thể hỗ trợ trong một số trường hợp phù hợp, nhưng không thay thế việc đánh giá nguyên nhân mất ngủ, vệ sinh giấc ngủ, điều trị lo âu, trầm cảm, cường giáp, ngưng thở khi ngủ, đau mạn tính hay lạm dụng caffeine.
Về chuột rút, nhiều người cũng nghĩ ngay đến magie nhưng các tổng quan nghiên cứu cho thấy hiệu quả của magie trong chuột rút về đêm không nhất quán, đặc biệt không nên xem đây là giải pháp uống vài hôm là khỏi. Chuột rút có thể liên quan mất nước, rối loạn điện giải, bệnh thần kinh, bệnh mạch máu, thuốc đang dùng, thai kỳ, vận động quá mức hoặc các bệnh chuyển hoá khác.
Nên bổ sung magie theo cách nào?
Bác sĩ Dương Minh Tuấn khẳng định, nguồn magie tốt nhất vẫn là thực phẩm, không phải viên uống. Magie có nhiều trong các loại hạt như hạnh nhân, hạt điều, hạt bí; các loại đậu; rau lá xanh; ngũ cốc nguyên hạt; yến mạch; gạo lứt; cacao; cá; sữa chua và một số thực phẩm tăng cường vi chất.
Người trưởng thành thường cần khoảng 310–420 mg magie/ngày tuỳ giới và độ tuổi, và nhu cầu này nên được đáp ứng chủ yếu qua chế độ ăn đa dạng.
"Nếu cần uống magie, nên nhớ mấy nguyên tắc đơn giản: Uống khi có chỉ định của bác sĩ rõ ràng, chọn liều theo magie nguyên tố, uống sau ăn để giảm tiêu chảy, không tự uống liều cao kéo dài, và cần thận trọng nếu có bệnh thận.
Các dạng magie khác nhau có khả năng dung nạp khác nhau; magie oxide thường rẻ nhưng dễ gây rối loạn tiêu hoá hơn, magie citrate có thể gây nhuận tràng, còn magie glycinate thường được dung nạp tốt hơn ở một số người, tuy nhiên, không có dạng nào là thần dược", bác sĩ Tuấn nói.
NIH khuyến cáo giới hạn magie từ thực phẩm bổ sung và thuốc ở người lớn thường là 350 mg/ngày, trừ khi có chỉ định y tế.
Vì vậy, khi bệnh nhân tê bì tay chân, chuột rút hoặc khó ngủ cần hỏi kỹ bệnh sử, thuốc đang dùng, bệnh nền, chế độ ăn, tình trạng stress – giấc ngủ, và khi cần thì kiểm tra điện giải: magie, calci, kali, natri, chức năng thận, đường máu, HbA1c, vitamin B12, chức năng tuyến giáp… Tuỳ bối cảnh mà bác sĩ sẽ quyết định có cần bổ sung magie hay không, bổ sung đường uống hay đường tĩnh mạch, dùng bao lâu và theo dõi thế nào.
"Magie là một vi chất rất quan trọng, nhưng không phải cứ mệt, tê bì, khó ngủ là thiếu magie. Cơ thể con người không vận hành theo logic thấy triệu chứng gì thì uống một viên bổ sung cho triệu chứng đó. Với đa số người, cách tốt nhất để có đủ magie vẫn là ăn uống lành mạnh, ngủ đủ, vận động hợp lý, kiểm soát tốt bệnh nền và đi khám khi triệu chứng kéo dài hoặc bất thường", bác sĩ Dương Minh Tuấn khuyên.
Nguyễn Phượng
