"Jack and Jill" là một trong những bài đồng dao nổi tiếng nhất của nước Anh, gắn liền với tuổi thơ của hàng triệu trẻ em trên khắp thế giới, trong đó có Việt Nam.
Với giai điệu vui tươi và ca từ ngắn gọn, bài hát thường được đưa vào các chương trình học tiếng Anh dành cho trẻ nhỏ, khiến nhiều thế hệ đều có thể ngân nga thuộc lòng. Thế nhưng, đằng sau câu chuyện tưởng chừng đơn giản về hai đứa trẻ lên đồi lấy nước lại là những giả thuyết lịch sử và ý nghĩa khiến không ít người bất ngờ.
Xuất hiện từ thế kỷ 18, bài đồng dao kể về cậu bé Jack và cô bé Jill cùng trèo lên đồi để lấy một xô nước. Tuy nhiên, tai nạn xảy ra khi Jack bị ngã, đập đầu, còn Jill cũng lăn xuống theo. May mắn là Jack được đưa về nhà và chữa vết thương bằng giấm cùng giấy nâu – một phương pháp sơ cứu phổ biến thời bấy giờ.
Vậy ai là người sáng tác bài đồng dao này? Nó bắt nguồn từ đâu và mang ý nghĩa gì? Hãy cùng tìm hiểu.
Nguồn gốc của "Jack and Jill"
"Jack and Jill" là một bài đồng dao Anh có từ thế kỷ 18. Nhiều tài liệu cho rằng bài hát lần đầu được xuất bản tại London vào khoảng năm 1765. Tuy nhiên, một số cách gieo vần và ngôn ngữ cổ trong bài, chẳng hạn như việc gieo vần giữa water và after, khiến nhiều nhà nghiên cứu cho rằng nó có thể đã xuất hiện từ thế kỷ 17.
Bài đồng dao được in trong tuyển tập Mother Goose's Melody của John Newbery, với ghi chú rằng đây là bản tái bản của một tác phẩm có trước đó.
Giai điệu phổ biến nhất hiện nay là bản do James William Elliott – nhà sưu tầm đồng dao và nhạc sĩ người Anh – biên soạn vào năm 1870, xuất bản trong cuốn National Nursery Rhymes and Nursery Songs.
Trước đó, vào năm 1777, nhạc sĩ kiêm sử gia Charles Burney cũng từng phổ nhạc bài đồng dao này dưới dạng hát đối (round), nhưng phiên bản ấy dần không còn được sử dụng.
Ngày nay, hầu hết mọi người chỉ biết đến khổ đầu tiên, dù theo thời gian đã có thêm nhiều khổ mới được sáng tác.
Ý nghĩa của bài đồng dao
Dù phần lớn các học giả cho rằng đây chỉ là một bài đồng dao dân gian, vẫn tồn tại nhiều giả thuyết thú vị gắn Jack và Jill với những nhân vật hoặc sự kiện lịch sử có thật.
Giả thuyết ngôi làng Kilmersdon
Một giả thuyết cho rằng bài hát lấy cảm hứng từ ngọn đồi có tên Jack and Jill Hill ở làng Kilmersdon, hạt Somerset (Anh). Theo truyền thuyết địa phương, Jack và Jill là một cặp vợ chồng trẻ đang chờ đón con đầu lòng. Một ngày nọ, Jack lên đồi lấy nước thì gặp tai nạn và qua đời. Jill đau buồn đến mức sau khi sinh con trai cũng không qua khỏi.
Đứa bé sau đó được cả làng nuôi dưỡng. Năm 2020, người dân Kilmersdon còn dựng một tấm bia tưởng niệm Jack và Jill. Đến nay, họ Gilson vẫn khá phổ biến tại khu vực này.
Giả thuyết liên quan đến triều đại Tudor
Một giả thuyết khác cho rằng bài đồng dao xuất hiện vào khoảng năm 1510, nhắc đến hai vị đại thần Edmund Dudley và Richard Empson dưới thời vua Henry VII. Khi vua Henry VIII lên ngôi, hai người này bị xử tử. Một số học giả cho rằng hình ảnh Jack ngã xuống tượng trưng cho sự sụp đổ của hai vị quan quyền lực này.
Giả thuyết về thuế bia
Trong cuốn The Secret Meanings of Nursery Rhymes, tác giả Albert Jack đưa ra một cách lý giải khá thú vị. Ông cho rằng bài đồng dao châm biếm chính sách thuế bia của vua Charles I. Nhà vua đã giảm dung tích bia nhưng vẫn giữ nguyên giá bán.
Trong đó: Jack là đơn vị đo chỉ 1/8 pint (một lượng bia rất nhỏ). Gill là đơn vị 1/4 pint, và cũng "lăn theo sau" khi dung tích bị cắt giảm. Theo cách hiểu này, bài hát thực chất là lời mỉa mai chính sách thuế của nhà vua.
Lời đầy đủ của bài đồng dao "Jack and Jill"
Jack and Jill
Went up the hill
To fetch a pail of water.
Jack fell down and broke his crown,
And Jill came tumbling after.
Up Jack got,
And home did trot,
As fast as he could caper;
Went to bed
To mend his head
With vinegar and brown paper.
Bản dịch tiếng Việt
Jack và Jill
Cùng trèo lên ngọn đồi,
Để mang về một xô nước.
Jack chẳng may bị ngã, đập đầu đau điếng,
Jill cũng lăn nhào xuống theo sau.
Jack vội đứng dậy,
Chạy thật nhanh về nhà,
Nhanh hết sức có thể.
Rồi lên giường nằm,
Đắp thuốc chữa vết thương trên đầu
Bằng giấm và giấy nâu.
