Áp lực vốn lớn, thị trường chứng khoán chưa phát huy hết vai trò
Theo Bộ Tài chính, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026–2030, Việt Nam cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, trong đó ngân sách chỉ đáp ứng 20%, còn lại 80% phải huy động từ xã hội hóa.
Trong bối cảnh dư địa tiền tệ hạn chế, nhu cầu vốn trung và dài hạn buộc phải chuyển mạnh sang thị trường vốn. Trao đổi tại Talk show Phố Tài chính (VTV8), ông Nguyễn Minh Hạnh, Giám đốc Trung tâm Phân tích, Công ty Cổ phần Chứng khoán Sài Gòn – Hà Nội (SHS) cho rằng vai trò của thị trường chứng khoán hiện vẫn chưa tương xứng.
Nhu cầu vốn đầu tư xã hội đã lên tới khoảng 200 tỷ USD mỗi năm, nhưng 50% vẫn đến từ khu vực nhà nước, địa phương và FDI; 50% còn lại phụ thuộc lớn vào khu vực tư nhân, trong đó tín dụng ngân hàng vẫn là nguồn chủ đạo.
Dù vậy, thị trường chứng khoán đã có những nền tảng tích cực với 1.548 doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch, thanh khoản thường xuyên thuộc top 2 ASEAN. Việc siết chặt điều kiện niêm yết, phát hành cũng giúp nâng cao chất lượng doanh nghiệp. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa vẫn duy trì tỷ lệ sở hữu trên 90%, khiến thanh khoản và sức hút thị trường bị hạn chế.
Mở rộng sản phẩm và dòng vốn dài hạn để nâng chất thị trường
Theo ông Hạnh, giải pháp trọng tâm là phát triển các sản phẩm mới để thị trường có đầy đủ “dải công cụ” như các nước, thay vì chỉ một số sản phẩm cơ bản như hiện nay.
Cụ thể, cần sớm triển khai các công cụ như quyền chọn, bán khống, cho phép hình thành và vận hành các quỹ hedge fund; đồng thời mở rộng ưu đãi thuế cho quỹ hưu trí (pension fund), thí điểm mô hình family office. Khi đó, nhà đầu tư có thể linh hoạt chiến lược: nắm giữ khi thị trường thuận lợi, phòng ngừa rủi ro khi biến động, hoặc chuyển sang các sản phẩm lợi suất cố định khi nhu cầu cổ phiếu giảm.
Đáng chú ý, quỹ hưu trí tự nguyện được xem là nguồn vốn dài hạn “tốt nhất”. Nếu khoảng 35 triệu lao động Việt Nam cùng đóng góp định kỳ 2–3 triệu đồng/tháng, thị trường sẽ hình thành dòng vốn ổn định kéo dài hàng chục năm, gần như không chịu áp lực rút vốn, qua đó giảm mạnh biến động.
Bên cạnh đó, các family office cũng là nguồn vốn dài hạn quan trọng, với khẩu vị đầu tư 10–20 năm nhằm bảo toàn và gia tăng tài sản. Thực tế tại Việt Nam đã có các family office nước ngoài đầu tư từ giai đoạn 2011–2012 và vẫn nắm giữ đến nay. Trên toàn cầu, quy mô tài sản do nhóm này quản lý đã đạt khoảng 3,1 nghìn tỷ USD và dự kiến lên 5,1 nghìn tỷ USD vào năm 2030.
Với các quỹ đầu tư, dù dòng tiền vẫn chịu ảnh hưởng bởi tâm lý nhà đầu tư cá nhân (dẫn đến hiện tượng rút – nộp vốn theo chu kỳ thị trường), việc phát triển ngành quỹ vẫn cần thiết để nâng tính chuyên nghiệp và giảm biến động của VN-Index.
Ngoài ra, ông Hạnh cũng nhấn mạnh cần khuyến khích doanh nghiệp FDI, khu vực chiếm tới 80% kim ngạch xuất khẩu tham gia niêm yết, qua đó nâng chất lượng hàng hóa và tăng kết nối với thị trường tài chính quốc tế.
Tổng thể, việc phát triển dòng vốn dài hạn đi cùng đa dạng hóa sản phẩm đầu tư được xem là điều kiện then chốt để thị trường chứng khoán thực sự trở thành kênh dẫn vốn chủ lực cho nền kinh tế.
PV
