Đi tìm câu trả lời cho việc bánh nướng hay bánh dẻo ngon hơn là một nỗ lực đặt sai câu hỏi ngay từ đầu. Hai loại bánh này đại diện cho hai triết lý ẩm thực khác nhau, nên đem chúng ra so tài như hai đối thủ vốn đã là một sự khập khiễng. Câu trả lời thật sự cho việc cái nào ngon hơn nằm ở việc khẩu vị của người ăn đang đổi qua từng năm, và với một người đàn ông như tôi, nó còn nằm gọn trong thứ nước màu xanh đặt cạnh đĩa bánh.
Bánh Trung thu gắn với một truyền thuyết từ cuối đời nhà Nguyên ở Trung Quốc, khi các thủ lĩnh khởi nghĩa như Chu Nguyên Chương và Lưu Bá Ôn giấu thư hẹn ngày khởi sự vào bên trong những chiếc bánh tròn, phát cho dân chúng nhân dịp rằm tháng Tám. Khi du nhập vào Việt Nam, nền văn minh lúa nước đã gieo vào chiếc bánh một lớp nghĩa mới, biến chúng trở thành lễ vật để tạ ơn trời đất cho một mùa màng bội thu.
Sản phẩm Bánh Trung thu "lập quốc" của nhà Minh - Ảnh: Internet.
Từ cùng một cội nguồn ấy, hai nhánh bánh Trung thu tách ra theo hai hướng riêng biệt. Bánh nướng khoác lớp vỏ nâu sậm, thơm mùi đường thắng, bên trong thường là nhân thập cẩm với thịt, lạp xưởng, hạt điều, vừng, mứt bí, lá chanh: một sự pha trộn cả vị mặn lẫn vị ngọt trong cùng một miếng cắn. Bánh dẻo lại chọn hướng ngược lại, mình trắng ngần làm từ bột nếp trộn đường và tinh dầu bưởi, nhân đậu xanh hoặc hạt sen thanh nhẹ, gắn với ý nghĩa đoàn viên, với tình nghĩa vợ chồng trọn vẹn.
Bánh nướng và bánh dẻo luôn đi theo cặp, đều mang hình tròn, cùng tượng trưng cho trăng rằm và cho sự viên mãn, nên việc bắt chúng cạnh tranh nhau về độ ngon vốn dĩ đã đi ngược lại ý nghĩa ban đầu mà người xưa gửi gắm.
Nhưng nếu gác chuyện triết lý sang một bên, việc cái nào ngon hơn với riêng từng người vẫn luôn có câu trả lời. Và câu trả lời ấy đang thay đổi rất nhanh, dựa trên thị hiếu bất định và biến đổi theo từng thời kỳ.
Thị trường bánh Trung thu năm 2026 ghi nhận sức mua giảm so với những năm trước, và một phần lý do đến từ chính chiếc bánh truyền thống: nhiều người tiêu dùng nhận xét vị bánh cũ ngọt gắt, khó ăn được nhiều. Người trẻ đang có xu hướng chuyển sang các dòng bánh mới với hương vị lạ như trà ô long, tiramisu, lava phô mai; giới trẻ ưu tiên độ ngọt vừa phải và hạn chế chất bảo quản.
Đi kèm đó là một cuộc dịch chuyển về giá. Theo VTV đưa tin, bánh phổ thông năm nay dao động khoảng 70.000 đến 80.000 đồng một chiếc, tăng chừng 5.000 đến 7.000 đồng so với năm ngoái, trong khi bánh handmade có thể lên tới 200.000 đến 250.000 đồng, còn dòng cao cấp nằm quanh mức 100.000 đồng.
Sản phẩm bánh trung thu Tiramisu Phô mai ra mắt năm 2025 của Food City - Ảnh: Food City.
Nhưng khi giới trẻ mang về nhà những chiếc bánh có hương vị mới, đặt cạnh những chiếc bánh Trung thu truyền thống nhân thập cẩm, một cuộc tranh luận sẽ nổ ra ngay trên bàn ăn giữa hai thế hệ cùng một nhà. Những bậc phụ huynh cấp tiến có thể ưa thích món đậu xanh hai trứng, nhưng chắc chắn sẽ nhướn mày trước những khái niệm xa lạ, những “lava phô mai” hay “tiramisu”.
Còn với riêng tôi, câu trả lời cho truy vấn “bánh nướng hay bánh dẻo” lại chẳng quan trực tiếp đến bánh. Hồi nhỏ tôi là đứa hảo ngọt, hài lòng với mọi loại bánh Trung thu dù ngọt đến mấy mà lắc đầu trước lời giục giã uống trà của người lớn; tôi coi chén trà kia là thức uống của người lớn tuổi, là thủ tục của bậc cha chú mỗi khi cả nhà dùng xong bữa tiệc mặn.
Cho tới “tấm lớn”, khi đã bắt đầu biết tới hơi ấm của chén trà và học được cách ưa thích cái vị đắng chát nhè nhẹ ấy, tôi mới vỡ lẽ: bánh nướng hay bánh dẻo cũng được, miễn là có thể đi kèm với một chén trà ngon. Vị chát của trà làm dịu bớt độ ngọt đậm và độ béo của bánh, giúp người ăn tránh được cảm giác ngấy, nhất là khi một chiếc bánh truyền thống có thể chứa tới khoảng 600 kcal.
Chính sự cân bằng giữa hai luồng hương vị mới là lúc cả hai thứ cùng lộ ra cái ngon thật sự của mình, chứ còn ăn bánh suông hay uống trà không sẽ đều để lại một cảm giác trống trải khó đặt tên.
Giờ đây, mỗi mùa Trung thu, tôi lại là người tự tay pha ấm trà trước khi cắt bánh cho cả nhà, đúng cái việc mà ngày xưa tôi từng thấy là bày vẽ mà không thấm nhuần được tập tục lưu truyền ngàn năm. Với nhiều gia đình Việt, văn hóa ăn bánh Trung thu uống trà đã trở thành một tập quán quen thuộc vô cùng, đến mức chén trà giữ một vai trò ngang hàng với chiếc bánh. Ấm trà đã trở thành một nửa còn lại của cả trải nghiệm.
Suy cho cùng, câu hỏi bánh nướng hay bánh dẻo ngon hơn có lẽ chưa từng có một đáp án cố định, bởi cái ngon thật sự luôn nằm ở sự cân bằng: giữa vị mặn và vị ngọt trong cùng một chiếc bánh, giữa khẩu vị cũ và khẩu vị mới giữa hai thế hệ trong một gia đình, và giữa một miếng bánh với một ngụm trà.
Bạn cứ thử cắn miếng bánh với vị bất kỳ, và để ngụm trà làm nốt phần việc còn lại. Coi nó như một phép thử, xem khẩu vị của bạn đã khác xưa thế nào.
Đinh
