Đây là thực trạng đáng lo ngại về sức khỏe sinh sản, đồng thời cho thấy xu hướng trì hoãn sinh con ngày càng rõ nét ở giới trẻ.
Số ca vô sinh cao, người trẻ chiếm tỷ lệ lớn
Thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho thấy khoảng 50% các trường hợp vô sinh rơi vào nhóm dưới 30 tuổi.
Theo nghiên cứu do Bệnh viện Phụ sản trung ương và Đại học Y Hà Nội thực hiện trên 14.300 cặp vợ chồng độ tuổi sinh đẻ (15-49) ở 8 tỉnh đại diện cho 8 vùng sinh thái của Việt Nam (được công bố năm 2015) cho thấy, tỷ lệ vô sinh của các cặp vợ chồng là 7,7% tương đương hàng triệu gia đình đối diện nguy cơ khó có con. Đáng nói, đây không chỉ là vấn đề y khoa mà còn là thách thức lớn đối với mục tiêu phát triển dân số bền vững.
Theo ThS.BS Lê Thị Thu Hiền, Giám đốc chuyên môn của Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Hà Nội, Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia có tỷ lệ vô sinh cao trên thế giới.
Trước đó, Đề tài cấp Nhà nước do Bệnh viện Phụ sản Trung ương: "Nghiên cứu thực trạng vô sinh ở Việt Nam theo các vùng sinh thái" giai đoạn 1998–2000 từng ghi nhận tỷ lệ vô sinh ở mức khoảng 10%. Các nghiên cứu gần đây và số liệu công bố chính thức cho thấy tỷ lệ này tuy có dao động nhưng vẫn ở mức cao, với xu hướng trẻ hóa ngày càng rõ, bác sĩ Hiền thông tin.
Song song với tình trạng vô sinh hiếm muộn gia tăng, mức sinh tại Việt Nam đang giảm mạnh. Theo Tổng điều tra Dân số và Nhà ở, tổng tỷ suất sinh (TFR) đã giảm từ 6,4 con/phụ nữ năm 1960 xuống còn 1,92 con/phụ nữ vào năm 2024, mức thấp nhất trong lịch sử và thuộc nhóm thấp nhất Đông Nam Á.
Trong số 34 tỉnh, thành phố, có tới 13 địa phương có mức sinh dưới mức sinh thay thế. Đáng chú ý, 5 địa phương gồm TP.HCM, Tây Ninh, Cần Thơ, Cà Mau và Vĩnh Long ghi nhận mức sinh thấp nhất, chỉ từ 1,43–1,60 con/phụ nữ.
Trong khi đó, chỉ còn 3 tỉnh, thành duy trì mức sinh cao. Sự chênh lệch này cho thấy nguy cơ suy giảm dân số không còn là dự báo xa xôi, mà đã hiện hữu rõ ràng ở nhiều đô thị và khu vực phát triển.
Bác sĩ Hiền cho biết, nếu mức sinh thấp kéo dài cùng với xu hướng gia tăng vô sinh – hiếm muộn, Việt Nam sẽ phải đối mặt với hàng loạt hệ lụy nghiêm trọng: suy giảm dân số trong tương lai gần, thiếu hụt lao động trẻ, già hóa dân số nhanh và áp lực ngày càng lớn lên hệ thống an sinh xã hội.
Không chỉ vậy, cấu trúc gia đình cũng đang thay đổi, kéo theo những biến đổi trong mô hình chăm sóc, nuôi dưỡng và gắn kết xã hội.
Hiếm muộn ngày càng trẻ hóa
BSCKI Nguyễn Thành Trung, Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Hà Nội cho biết, trong thực tế thăm khám, số bệnh nhân liên quan đến vô sinh – hiếm muộn tăng đều qua từng năm, với mức tăng trung bình khoảng 5–10% mỗi năm.
Đáng chú ý hơn, độ tuổi người bệnh ngày càng trẻ. "Có những trường hợp sinh năm 2006, tức mới khoảng 19–20 tuổi đã đi khám. Thậm chí, chúng tôi từng tiếp nhận bệnh nhân mới 18–19 tuổi", bác sĩ Trung chia sẻ.
Theo bác sĩ Trung, xu hướng trẻ hóa vô sinh hiếm muộn xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Trước hết là yếu tố môi trường – xã hội. Quan hệ tình dục sớm, thậm chí có nhiều bạn tình, làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh sản về sau.
Bên cạnh đó, lối sống thiếu lành mạnh như lạm dụng rượu bia, thuốc lá, chất kích thích cũng được chứng minh là làm suy giảm chất lượng tinh trùng và chức năng sinh sản ở cả nam và nữ.
Ngoài ra, sự phát triển của mạng xã hội và truyền thông giúp người trẻ tiếp cận thông tin y tế sớm hơn, chủ động đi khám sớm hơn. Điều này khiến số ca vô sinh – hiếm muộn được phát hiện ở nhóm tuổi trẻ tăng lên rõ rệt.
Phòng ngừa vẫn là "chìa khóa"
Trước thực trạng đó, Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Hà Nội phối hợp cùng Long Châu đã khởi động dự án "Nâng cao sức khỏe sinh sản và cải thiện tình trạng vô sinh – hiếm muộn trong cộng đồng", nhằm góp phần nâng cao nhận thức, khuyến khích người trẻ chủ động chăm sóc sức khỏe sinh sản, từ đó giảm áp lực cho xã hội trong tương lai.
Theo các chuyên gia, phòng ngừa vô sinh vẫn là "chìa khóa" giảm gánh nặng điều trị do nhiều nguyên nhân gây vô sinh – hiếm muộn hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu được phát hiện sớm. Giải pháp hiệu quả nhất hiện nay là khám sức khỏe tiền hôn nhân hoặc khám trước khi có kế hoạch sinh con.
"Chi phí các gói khám tiền hôn nhân hiện nay đã giảm nhiều, người trẻ hoàn toàn có thể tiếp cận. Việc thăm khám sớm giúp phát hiện nguy cơ, tư vấn dự phòng và điều chỉnh lối sống kịp thời", bác sĩ Trung nhấn mạnh.
Ngọc Minh
