Tổng cục Quản lý Giám sát Thị trường Quốc gia Trung Quốc (SAMR) vừa ban hành án phạt lên tới 5,18 tỷ NDT (tương đương 770 triệu USD) đối với Trip.com - công ty hiện đang niêm yết tại cả Mỹ và Hồng Kông, sau khi cuộc điều tra chống độc quyền kéo dài 6 tháng kết luận tập đoàn này đã lạm dụng vị thế thống lĩnh thị trường.
Án phạt được SAMR công bố vào cuối tháng 7 tuy nhẹ hơn so với mức dự đoán của nhiều nhà đầu tư, nhưng vẫn phơi bày trọn vẹn mức độ thao túng ngành du lịch khổng lồ của một doanh nghiệp xử lý lượng đặt phòng trực tuyến trị giá hơn 1.000 tỷ NDT trên toàn cầu vào năm 2025.
Trip.com chiếm hơn một nửa thị phần đặt phòng khách sạn trực tuyến trong suốt 5 năm liên tiếp tính đến năm 2025 - khoảng thời gian mà SAMR cho biết doanh thu nội địa của hãng đã tăng gấp 3 lần. Tổng doanh thu toàn cầu - phần lớn đến từ thị trường Trung Quốc đại lục - đã tăng 17% lên mức 62,5 tỷ NDT trong năm ngoái.
"Trip.com đã đan xen sâu sắc vào cấu trúc đời sống văn hóa Trung Quốc", Kai Wang, chuyên gia phân tích tại công ty nghiên cứu đầu tư Morningstar, nhận định.
Đế chế ngàn tỷ và gọng kìm chi phối
Được thành lập từ năm 1999 với tên gọi Ctrip và niêm yết trên sàn Nasdaq vào năm 2003, Trip.com đã trở thành trụ cột cốt lõi trong nền kinh tế trực tuyến rộng lớn và tinh vi của Trung Quốc.
Đây là lựa chọn mặc định cho nhu cầu du lịch tại một quốc gia nơi ngành du lịch bùng nổ. Lượng đặt chỗ vượt xa các đối thủ cạnh tranh như Fliggy (do Alibaba chống lưng) hay Tongcheng - nền tảng du lịch lớn thứ hai Trung Quốc mà Trip.com cũng đang nắm giữ một lượng cổ phần nhỏ.
Tập đoàn này cũng mở rộng sự hiện diện trên trường quốc tế thông qua trang web Trip.com - vốn là một nền tảng của Mỹ được mua lại vào năm 2017, một năm sau khi thâu tóm công ty tìm kiếm vé máy bay Skyscanner của Anh với giá 1,4 tỷ bảng Anh.
Toàn bộ mảng kinh doanh của hãng, vốn ghi nhận lợi nhuận ròng tăng gấp đôi vào năm 2025 lên 33 tỷ NDT, phụ thuộc rất lớn vào phí hoa hồng. Đối với các chuyến bay nội địa, chuyên gia Wang của Morningstar cho biết mức phí này tại Trung Quốc bị giới hạn ở mức khá khiêm tốn, chỉ từ 5 đến 10 NDT mỗi vé.
Thế nhưng, cuộc điều tra của SAMR đã chỉ ra rằng mảng đặt phòng khách sạn mới là "mỏ vàng" mang lại lợi nhuận kếch xù.
Cơ quan quản lý chỉ rõ Trip.com sở hữu quyền lực định giá lớn đến mức các đơn vị kinh doanh khách sạn "hầu như không có không gian để thương lượng về phí dịch vụ như hoa hồng", đồng thời nhấn mạnh thêm: "Công ty có khả năng chi phối, thậm chí kiểm soát giá phòng khách sạn ngay trên nền tảng của mình."
Trip.com đã từ chối yêu cầu phỏng vấn. Trong một tuyên bố gửi qua email, công ty khẳng định cam kết tôn trọng pháp luật và các quy định tại tất cả các thị trường hoạt động. "Chúng tôi hoàn toàn ghi nhận các kết luận gần đây của SAMR và đang tiến hành những điều chỉnh cần thiết theo đúng hướng dẫn được đưa ra," tuyên bố nêu rõ.
Chiêu trò thâu tóm chèn ép?
Có nhiều dấu hiệu cho thấy Trip.com áp dụng phương pháp tiếp cận cực kỳ quyết liệt để đảm bảo các khách sạn phải gia nhập nền tảng của mình.
Manoj Mehta từng là Tổng Giám đốc của tập đoàn sở hữu Naked Stables - khu nghỉ dưỡng cưỡi ngựa cao cấp gần Thượng Hải - đơn vị ban đầu vốn kiên quyết từ chối sử dụng các nền tảng trực tuyến để nhận đặt phòng. "Chúng tôi coi lượng truy cập kiểu này như một chất gây nghiện," Mehta chia sẻ và khẳng định muốn "tự nắm giữ tập khách hàng của riêng mình".
Vào năm 2019, Trip.com đã chủ động liên hệ đề nghị một cuộc họp. Mehta vô cùng ngạc nhiên khi người trực tiếp đến làm việc lại là bà Jane Sun - Tổng Giám đốc của Trip.com. "Tôi lúc đó kiểu như phải tự véo vào người mình xem có thật không," ông kể lại. "Tôi đang ngồi làm việc với CEO của một công ty niêm yết trên sàn Nasdaq, và bà ấy đang cố gắng thuyết phục chúng tôi đưa hai cơ sở kinh doanh nhỏ bé của mình lên hệ thống."
Sau đó, họ đồng ý gia nhập nền tảng theo các điều khoản mà Mehta mô tả là "giá cả hoàn toàn do chúng tôi kiểm soát". Trip.com sau đó đã mua lại một lượng cổ phần thiểu số tại chuỗi nghỉ dưỡng Naked, rồi tiến tới thâu tóm cổ phần kiểm soát vào năm 2025, ông cho biết.
Tuy nhiên, phán quyết của SAMR lại chỉ ra rằng trong nhiều trường hợp khác, phương thức hợp tác của Trip.com mang tính chèn ép khốc liệt hơn nhiều.
Cơ quan quản lý phát hiện Trip.com yêu cầu các khách sạn muốn đạt danh hiệu "thương hiệu đặc biệt" trên nền tảng phải ký kết hợp đồng hợp tác độc quyền. Nếu các khách sạn này đăng bán phòng trên một nền tảng khác, họ sẽ bị phạt, chẳng hạn như bị giới hạn số lượng người dùng Trip.com có thể nhìn thấy danh sách phòng.
Mảng dịch vụ vận tải của Trip.com trước đây cũng từng rơi vào tầm ngắm. Năm 2017, công ty từng bị xử phạt vì hành vi tự động bán kèm bảo hiểm vào dịch vụ đặt vé máy bay mà không minh bạch đầy đủ các điều khoản.
Chuyên gia Wang từ Morningstar nhận định Trip.com ở vị thế thuận lợi để hưởng lợi từ nhu cầu du lịch nước ngoài ngày càng tăng của Trung Quốc - một phân khúc mang lại biên lợi nhuận cao hơn. Bắc Kinh trong những năm gần đây cũng tích cực thúc đẩy du lịch nội địa nhằm kích cầu tiêu dùng dịch vụ trong bối cảnh niềm tin của các hộ gia đình vẫn còn yếu sau đà suy thoái của thị trường bất động sản. Chi tiêu cho du lịch của du khách đạt 6,3 nghìn tỷ NDT vào năm 2025, tăng 9,5% so với năm trước, theo dữ liệu từ chính phủ.
Tại một số khu vực, sự hỗ trợ của chính phủ đã dẫn đến làn sóng đầu tư ồ ạt vào nguồn cung. Mehta cho biết ở một số vùng gần khu nghỉ dưỡng Naked Stables, không có một căn nhà nào là không được cải tạo thành mô hình homestay. Các cơ sở lưu trú quy mô nhỏ sẽ phải chật vật để tự quảng bá ngay cả ở các đô thị lân cận như Thượng Hải hay Hàng Châu nếu không dựa vào một nền tảng trực tuyến bên ngoài.
"Tôi nghĩ các khách sạn sẽ vẫn phải tiếp tục quay lại với Trip.com... đơn giản vì họ có thể tiếp cận được lượng khách hàng lớn nhất tại Trung Quốc," ông Wang phân tích.
Theo: Financial Times, Reuters
Vũ Anh
