Đứng ở bờ phía tây thủ đô Cairo và phóng tầm mắt về phía sa mạc hoang vu, bất cứ ai cũng phải sững sờ trước bức tượng Nhân sư vĩ đại. Mang thân hình dũng mãnh của loài sư tử đực kết hợp cùng khuôn mặt con người trầm tư sâu thẳm, công trình cao khoảng 18 mét và trải dài tới 73 mét.
Kích thước này tương đương với một tòa nhà sáu tầng hiện đại và có chiều dài gần bằng một chiếc máy bay Boeing 747. Điều đáng kinh ngạc hơn cả là toàn bộ tuyệt tác điêu khắc này được đục đẽo từ một tảng đá tự nhiên nguyên khối duy nhất, một kỳ tích thể hiện trình độ xây dựng phi thường của người Ai Cập cổ đại.
Tuy nhiên, dù là kiến trúc duy nhất trong bảy kỳ quan cổ đại còn tồn tại cho đến nay, lịch sử lại để lại một khoảng trống đáng thất vọng về thời điểm tạo tác cũng như danh tính của người khởi công. Các văn bản ghi chép cổ xưa gần như hoàn toàn im lặng trước công trình bí ẩn này.
Hầu hết các nhà nghiên cứu ban đầu chỉ có thể đặt ra giả thuyết rằng bức tượng đóng vai trò như một vị thần hộ vệ lăng mộ pharaoh, biểu trưng cho sự hòa quyện giữa trí tuệ siêu việt và lòng dũng cảm.
Để tìm lời giải, giới khoa học đã buộc phải nghiên cứu chính cấu trúc địa chất tại cao nguyên Giza. Khác với các kim tự tháp được ghép nối từ hàng triệu khối đá rời, tượng Nhân sư được tạc thẳng vào lớp đá gốc ngầm. Các phân tích địa chất cho thấy một triệu năm trước, vùng đất này từng là đáy biển sâu.
Trải qua hàng thiên niên kỷ, xác sinh vật biển bị nén chặt đã tạo nên một tầng đá vôi xếp lớp như chiếc bánh ngọt, với độ cứng và tốc độ xói mòn khác nhau ở từng tầng.
Manh mối bất ngờ đầu tiên xuất hiện ở góc tường bao quanh tượng Nhân sư, nơi các nhà khảo cổ tìm thấy một vết cắt được trám bằng gạch hiện đại. Cấu trúc này được xác định là một rãnh thoát nước cổ nhằm dẫn dòng nước mưa đổ về phía mỏ đá.
Chi tiết này đặt ra một nghi vấn hóc búa: nếu pharaoh Khafre là người cho xây dựng tượng Nhân sư, tại sao người xưa lại thiết kế một đường thoát nước dẫn thẳng vào khu vực công trường mà không bảo vệ bức tượng khỏi nguy cơ ngập úng?
Nút thắt của câu đố nghìn năm chỉ thực sự được tháo gỡ khi các chuyên gia chuyển hướng điều tra sang đền thờ Khafre gần đó. Bằng cách so sánh các lớp vân đá và hình thái phong hóa, các nhà địa chất đã phát hiện một sự trùng khớp kinh ngạc, tựa như hai dấu vân tay trùng khít.
Những khối đá dùng để dựng nên đền thờ Khafre chính là phần đá được bóc tách và vận chuyển ra từ quá trình đục đẽo tượng Nhân sư. Bằng chứng đanh thép này đã đập tan giả thuyết lâu nay cho rằng tượng Nhân sư được xây dựng trước thời đại của Khafre, đồng thời khẳng định bức tượng được hoàn thiện muộn hơn hoặc cùng thời điểm với ngôi đền.
Bên cạnh bài toán niên đại, bức màn tâm linh xoay quanh pho tượng cũng dần bước ra ánh sáng. Ngay sát công trình, các nhà khảo cổ đã khai quật được gian mộ còn nguyên vẹn của vị tư tế phụng sự pharaoh Khafre, chứng minh vị vua này vẫn được tôn kính phụng thờ rất lâu sau khi qua đời.
Liền kề đó là tàn tích đền thờ Nhân sư mang phong cách hoàn toàn khác biệt với các kim tự tháp trước đó, nơi lưu giữ 12 cột đá khổng lồ từng chạm khắc chân dung Khafre. Con số 12 cùng các bằng chứng thờ tự là minh chứng rõ nét cho tín ngưỡng sùng bái thần mặt trời.
Tượng Nhân sư vĩ đại bên bờ sông Nile không đơn thuần là một tác phẩm điêu khắc trơ trọi giữa sa mạc, mà chính là hạt nhân nằm trong đại kế hoạch kiến trúc vũ trụ của người Ai Cập cổ đại. Sau hàng ngàn năm phong ba bão táp, ánh mắt thâm trầm của pho tượng vẫn hướng về phía chân trời xa xăm, tiếp tục thách thức sự tò mò và khát khao kiếm tìm chân lý của nhân loại.
