Trường hợp bệnh nhân là một nam thanh niên 20 tuổi nhập viện sau nhiều ngày ho kéo dài, đau ngực và khó thở nhẹ. Kết quả chụp cắt lớp vi tính cho thấy người bệnh bị tràn khí trung thất tự phát do vỡ phế nang vi thể – một tình trạng hiếm gặp ở người trẻ, được xác định nhờ dấu hiệu đặc trưng mang tên "hiệu ứng Macklin".
Theo người bệnh, các triệu chứng xuất hiện sau khoảng một tuần ho từng cơn, sau đó xuất hiện thêm khó thở nhẹ. Khi thăm khám, bác sĩ ghi nhận bệnh nhân tỉnh táo nhưng thở nhanh, ho có đờm, hai đáy phổi có rale nổ và đặc biệt xuất hiện hiện tượng "lép bép" dưới da vùng thượng đòn – dấu hiệu gợi ý có khí thoát ra dưới da.
Các xét nghiệm huyết học, đông máu và sinh hóa đều trong giới hạn bình thường, ngoại trừ chỉ số viêm CRP tăng nhẹ ở mức 9,37 mg/L.
Để xác định nguyên nhân, bệnh nhân được chụp cắt lớp vi tính (CLVT) lồng ngực. Kết quả cho thấy có các dải khí nhỏ chạy dọc theo bó mạch - phế quản từ ngoại vi phổi vào trung thất, gây tràn khí trung thất và tràn khí dưới da vùng cổ hai bên. Đáng chú ý, bệnh nhân không có tràn khí màng phổi hay tổn thương nhu mô phổi.
Hình ảnh này thể hiện rõ hiệu ứng Macklin - dấu hiệu điển hình của tình trạng vỡ phế nang vi thể khiến không khí rò rỉ vào trung thất.
Theo các bác sĩ, tràn khí trung thất tự phát (Spontaneous Pneumomediastinum - SPM) là tình trạng không khí xuất hiện trong khoang trung thất mà không do chấn thương. Đây là bệnh lý khá hiếm, với tỷ lệ gặp khoảng 1/8.000 đến 1/42.000 trường hợp cấp cứu và chủ yếu xảy ra ở nam giới trẻ tuổi.
Nguyên nhân thường bắt đầu từ những tình huống làm áp lực trong lồng ngực tăng đột ngột như ho dữ dội, cơn hen phế quản, nôn nhiều, rặn mạnh hoặc gắng sức khi tập luyện.
Áp lực tăng cao khiến các phế nang ở ngoại vi phổi bị rách vi thể. Không khí sau đó thoát vào mô kẽ phổi, di chuyển dọc theo bao mạch máu - phế quản về rốn phổi rồi lan vào trung thất, tạo nên hiện tượng tràn khí trung thất. Khí cũng có thể tiếp tục lan lên vùng cổ, gây tràn khí dưới da với cảm giác lép bép khi sờ.
Các bác sĩ cho biết, chụp CLVT lồng ngực là tiêu chuẩn vàng giúp phát hiện sớm hiệu ứng Macklin, đồng thời phân biệt bệnh lý này với những tình trạng nguy hiểm hơn như thủng thực quản hoặc tổn thương đường thở lớn cần can thiệp ngoại khoa khẩn cấp.
May mắn, phần lớn trường hợp tràn khí trung thất tự phát do hiệu ứng Macklin có tiên lượng tốt và chỉ cần điều trị bảo tồn bằng nghỉ ngơi, thở oxy, thuốc giảm ho và giảm đau.
Với trường hợp bệnh nhân 20 tuổi này, sau 3 ngày điều trị, tình trạng tràn khí trung thất đã hết hoàn toàn. Nội soi cũng không ghi nhận tổn thương thực quản.
Bệnh viện E khuyến cáo, người trẻ không nên chủ quan khi xuất hiện đau ngực, khó thở hoặc cảm giác lép bép dưới da vùng cổ sau những cơn ho kéo dài hay gắng sức mạnh. Đây có thể là dấu hiệu của tràn khí trung thất tự phát. Việc đến cơ sở y tế để được chụp CLVT và chẩn đoán sớm sẽ giúp điều trị kịp thời, hạn chế các biến chứng nguy hiểm.
Ngọc Minh
