Trong một nền kinh tế mà mọi thứ đều có thể bị thương mại hóa, có lẽ không gì tàn nhẫn bằng việc biến cái chết thành một cỗ máy in tiền khổng lồ. Không cần đến những yếu tố kinh dị hay tâm linh mờ ảo, bộ phim The Burial (Bản Án Từ Nấm Mồ - 2023) đã dội một gáo nước lạnh vào hiện thực khi vạch trần "Death Care Industry" (Ngành công nghiệp hậu sự) tại Mỹ.
Bắt nguồn từ bài phóng sự điều tra khét tiếng trên tạp chí The New Yorker năm 1999, tác phẩm điện ảnh này đã tái hiện lại vụ kiện lịch sử từng đánh sập một đế chế độc quyền, đồng thời phơi bày cách giới tư bản làm giàu trên những giọt nước mắt của tang quyến.
Cuộc chiến pháp lý phơi bày bản chất lạnh lẽo
Câu chuyện bắt đầu với Jeremiah O’Keefe, một ông chủ nhỏ của chuỗi dịch vụ tang lễ gia đình tại Mississippi. Đứng trước nguy cơ phá sản, ông ngậm ngùi ký thỏa thuận bán lại một phần sản nghiệp cho Loewen Group, một tập đoàn khổng lồ đang bành trướng khắp Bắc Mỹ. Tuy nhiên, gã tỷ phú Ray Loewen lại lật lọng, dùng chiến thuật trì hoãn để dồn Jeremiah vào bước đường cùng hòng nuốt trọn khối tài sản với giá rẻ mạt.
Không chấp nhận sự nhục mạ, ông lão khởi kiện. Khán giả được đưa vào một cuộc chiến pháp lý không cân sức giữa một bên là ông lão giữ gìn di sản truyền thống, và bên kia là bộ máy tư bản lạnh lùng. Nhưng ẩn sau phiên tòa ấy là một bức tranh lớn hơn, đen tối hơn về cách ngành công nghiệp này đang thực sự vận hành.
Góc khuất đáng sợ đầu tiên mà bộ phim bóc trần chính là chiến lược "thôn tính tàng hình". Tập đoàn Loewen vươn vòi bạch tuộc, mua lại hàng loạt nhà tang lễ nhỏ lẻ ở các vùng quê nghèo. Đáng nói ở chỗ, chúng tuyệt đối không thay tên đổi họ các cơ sở này.
Chúng giữ nguyên những tấm biển hiệu hoen gỉ, giữ nguyên những nhân viên quen mặt để duy trì ảo giác về một "doanh nghiệp của cộng đồng". Người dân địa phương bước vào cửa, đinh ninh rằng mình đang gửi gắm người thân cho ông bác hàng xóm hiền lành. Họ không hề biết rằng, đằng sau nụ cười chia buồn ấy là một bảng giá đã bị đội lên gấp ba, gấp bốn lần, và những đồng tiền chắt bóp từ tiền phúng điếu đang được chuyển thẳng đến các tòa nhà chọc trời ở Phố Wall.
Thương mại hóa sự nuối tiếc: Khi lòng hiếu thảo bị định giá
Đỉnh điểm của sự tàn nhẫn là nghệ thuật thao túng tâm lý và thương mại hóa sự hối tiếc. Khi một người nằm xuống, gia đình họ rơi vào trạng thái bối rối, đau buồn và khao khát được bù đắp. Ngành công nghiệp hậu sự đã biến lỗ hổng cảm xúc này thành vũ khí chí mạng.
Các nhân viên được đào tạo để buông ra những lời khuyên sắc lẹm: "Chẳng lẽ người mẹ đã hy sinh cả đời lại không xứng đáng với cỗ quan tài gỗ nguyên khối đắt nhất sao?".
Sự hiếu thảo bỗng chốc bị định giá bằng độ hoành tráng của nấm mồ. Đáng lẽ ra, những nghi thức cuối cùng chỉ là cầu nối để gia đình cùng nhau nhìn lại những kỷ niệm đẹp, thì giới tư bản lại biến nó thành một cuộc chạy đua vật chất phù phiếm, ép những người đang đau buồn phải chi trả vượt xa khả năng tài chính của mình.
Tội ác thực sự khiến bồi thẩm đoàn phẫn nộ và cũng là điểm nhấn sắc sảo nhất của báo chí điều tra Mỹ nằm ở sự bóc lột giai cấp và sắc tộc. Trong quá trình tranh tụng, vị luật sư Willie E. Gary đã lôi ra ánh sáng một bí mật động trời: Tập đoàn Loewen đã cấu kết tung ra những gói "bảo hiểm tang lễ" nhắm trực tiếp vào cộng đồng yếu thế, nghèo khó ở miền Nam.
Chúng bán cho họ những giấc mơ về một sự ra đi tươm tất, nhưng thực chất là những hợp đồng đầy rẫy bẫy rập pháp lý. Đến khi người mua qua đời, gia đình họ bị ép phải sử dụng các dịch vụ giá cắt cổ của chính tập đoàn này, cuối cùng ôm một đống nợ khổng lồ chỉ để đổi lấy một mảnh đất cắm dùi lạnh lẽo.
Bản án 500 triệu đô la dành cho Loewen Group trong thực tế không chỉ là một chiến thắng pháp lý, mà là một tiếng chuông cảnh tỉnh gắt gao. The Burial để lại cho người xem một khoảng lặng sâu sắc về giá trị thực sự của sự sống và cái chết.
Thực chất, ý nghĩa của một đời người không được đong đếm bằng sự xa hoa của lễ tang hay vị trí đắc địa của khu mộ. Chẳng có cỗ quan tài lộng lẫy nào có thể bù đắp được sự lạnh nhạt lúc sinh thời. Điều quan trọng nhất cuối cùng vẫn là những đoạn ký ức gia đình, là tình yêu thương chân thành và sự gắn kết vô giá khi còn có nhau.
Bởi suy cho cùng, có nhau là nhà, đừng để những tập đoàn vô cảm định nghĩa cách chúng ta nói lời từ biệt, vì nỗi đau và tình thân là những thứ thiêng liêng duy nhất không bao giờ được phép dán mác giá.
Cam Tuyền
