Ngày 7/10, tại phiên giám sát của Ủy ban Quốc phòng Quốc hội Hàn Quốc, Bộ trưởng Quốc phòng Kang Shin-chul cho biết mục tiêu của bộ là từng bước thu hẹp và cuối cùng bãi bỏ chế độ ưu đãi nghĩa vụ quân sự dành cho giới nghệ thuật, thể thao. Ông đưa ra phát biểu khi nghị sĩ Yoo Yong-won hỏi về những ý kiến đề nghị điều chỉnh hoặc chấm dứt cơ chế này.
Tuyên bố của người đứng đầu Bộ Quốc phòng làm rõ hơn định hướng được công bố một ngày trước. Tại cuộc họp báo ngày 6/10, người phát ngôn Chung Binna cho biết bộ dự định đưa việc thu hẹp hoặc bãi bỏ các chương trình phục vụ bổ sung, bao gồm chế độ dành cho vận động viên và nghệ sĩ, vào kế hoạch cải cách quốc phòng. Những yếu tố được cân nhắc gồm công bằng giữa người có nghĩa vụ nhập ngũ, nguồn nhân lực quân sự đang giảm và đồng thuận xã hội.
Vấn đề trở thành tâm điểm sau chiến thắng của đội bóng đá nam Hàn Quốc tại ASIAD 2026 tại Nhật Bản. Ngày 3/10, đội tuyển thắng chủ nhà 1-0 trong trận chung kết, giành huy chương vàng lần thứ tư liên tiếp. Kết quả giúp 20 trong tổng số 23 cầu thủ đủ điều kiện hưởng chế độ phục vụ thay thế. Tuy nhiên, những phát ngôn và hình ảnh ăn mừng sau trận khiến câu chuyện nhanh chóng chuyển từ thành tích sân cỏ sang quyền lợi nghĩa vụ quân sự.
Đội trưởng Lee Gi-hyuk giơ tấm huy chương trước phóng viên và nói: “Tôi không phải đi quân đội”. Yang Min-hyeok cho biết điều mình tập trung vào trong giải đấu là quyền lợi nghĩa vụ quân sự, thay vì huy chương hay chiếc cúp. Trong khi đó, Park Seung-soo đăng ảnh đội chiếc mũ thường gắn với những người đã hoàn thành nghĩa vụ quân sự. Cả ba sau đó xin lỗi trên mạng xã hội khi vấp phải chỉ trích.
Tại phiên giám sát ngày 7/10, Bộ trưởng Kang bày tỏ sự lấy làm tiếc sâu sắc trước những lời nói, hành động mà ông cho là hạ thấp nghĩa vụ bảo vệ đất nước. Phản ứng của Bộ Quốc phòng cho thấy tranh luận đã vượt khỏi cách ứng xử của một vài cầu thủ, chạm đến câu hỏi về trách nhiệm và quyền lợi giữa những người cùng thuộc diện thực hiện nghĩa vụ.
Ở Hàn Quốc, nam giới đủ điều kiện sức khỏe thường phải phục vụ quân đội từ 18 đến 21 tháng, tùy quân chủng. Vận động viên đoạt huy chương Olympic hoặc huy chương vàng ASIAD có thể được chuyển sang chế độ phục vụ thay thế. Một số nghệ sĩ đạt thành tích tại các cuộc thi được công nhận cũng thuộc diện hưởng cơ chế riêng.
Dù thường được gọi là “miễn nghĩa vụ quân sự”, người hưởng chế độ vẫn phải hoàn thành huấn luyện quân sự cơ bản, tiếp tục hoạt động trong lĩnh vực chuyên môn trong 34 tháng và thực hiện 544 giờ phục vụ cộng đồng. Quyền lợi đáng kể nhất với vận động viên là có thể duy trì sự nghiệp thi đấu, thay vì phải dành một quãng thời gian dài phục vụ tại ngũ.
Cơ chế này từng giúp nhiều ngôi sao bóng đá Hàn Quốc tiếp tục sự nghiệp. Son Heung-min và Kim Min-jae hưởng quyền lợi sau huy chương vàng ASIAD Jakarta-Palembang 2018; Lee Kang-in đạt điều kiện tại ASIAD Hàng Châu tổ chức năm 2023. Với cầu thủ chuyên nghiệp, việc duy trì thi đấu trong những năm sung sức mang ý nghĩa lớn, đặc biệt khi họ đang phát triển ở các câu lạc bộ nước ngoài.
Tuy vậy, lý do bảo vệ tài năng cũng đi kèm câu hỏi về công bằng. Tại phiên giám sát Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ngày 7/10, nghị sĩ Cho Gye-won nêu rằng 36 trong số 43 vận động viên đủ điều kiện hưởng quyền lợi tại ASIAD năm nay thuộc hai môn bóng đá và bóng chày. Ông đặt vấn đề về sự tập trung ưu đãi vào một số môn. Bộ trưởng Chae Hwi-young thừa nhận chính sách giúp tài năng duy trì năng lực, nhưng quan niệm của công chúng về nghĩa vụ quân sự và công bằng đã thay đổi.
Tranh luận này đã kéo dài nhiều năm. Theo The Korea Times, năm 2019, chính phủ từng quyết định giữ cơ chế với lập luận chỉ khoảng 45 người mỗi năm đủ điều kiện, nên cắt giảm cũng không bổ sung đáng kể quân số. Chi tiết này cho thấy bài toán cải tổ còn liên quan đến cách xã hội đánh giá đóng góp của tài năng, bên cạnh nhu cầu nhân lực quốc phòng.
Theo Newsis, Cơ quan Quản lý nhân lực quân sự đang thực hiện nghiên cứu cải tổ chế độ, trong đó xem xét siết danh sách các cuộc thi được công nhận. Kết quả dự kiến có vào giữa tháng 11; sau khi phối hợp với Bộ Quốc phòng và các cơ quan liên quan, phương án điều chỉnh có thể được công bố sớm nhất trong năm nay. Hiện chưa có quyết định bãi bỏ có hiệu lực hay lịch áp dụng cụ thể. Vì vậy, phát biểu ngày 7/10 xác lập mục tiêu chính sách, còn phạm vi thay đổi và cách triển khai vẫn cần được làm rõ.
Nguồn: Newsis; Yonhap; The Korea Times; Aju Press
Minh Ngọc
