Với Gen Z – thế hệ lớn lên cùng công nghệ và tư duy linh hoạt – quản lý tài chính không còn là câu chuyện khô khan của bảng tính hay những nguyên tắc cứng nhắc, mà trở thành một phần của phong cách sống hiện đại.
Những ngày cuối năm Ất Tỵ, không ít bạn trẻ chọn “dọn dẹp” lại đời sống tài chính như một cách làm mới bản thân. Thay vì thắt lưng buộc bụng cực đoan, Gen Z muốn hiểu rõ dòng tiền đang chảy đi đâu, từ đó điều chỉnh thông minh hơn: vẫn tận hưởng hiện tại, nhưng không đánh đổi tương lai. Dưới đây là 3 bước quản lý chi tiêu được nhiều Gen Z áp dụng để khởi động lại tài chính trước thềm năm mới.
Bước 1: Nhìn lại dòng tiền trong năm cũ – soi chi tiêu để hiểu chính mình
Với Gen Z, việc nhìn lại chi tiêu năm qua không đơn giản là cộng trừ các khoản đã tiêu. Điều họ tìm kiếm là một “báo cáo tài chính cá nhân” trực quan, dễ hiểu, phản ánh trọn vẹn bức tranh tiêu dùng của bản thân. Khi mọi con số được đặt cạnh nhau, người trẻ có thể thấy rõ tổng chi tiêu, khoản nào chiếm tỷ trọng lớn, đâu là khoản tiết kiệm và đâu là những khoản phát sinh bất ngờ.
Quan trọng hơn, các con số không chỉ nói về tiền bạc, mà còn hé lộ lối sống và mức độ ưu tiên của mỗi người. Có người nhận ra mình chi mạnh tay cho ăn uống, cà phê và thuốc men – dấu hiệu của những tháng ngày làm việc căng thẳng. Có người “giật mình” khi phát hiện ví tiền hao hụt vì những món đồ lặt vặt, mua theo cảm hứng rồi nhanh chóng bị bỏ quên trong tủ.
Hạ Anh (27 tuổi, TP.HCM) từng nghĩ mình chỉ mua sắm “cho vui”. Nhưng khi sử dụng tính năng “Nhìn lại 2025” của ShopeePay, cô bất ngờ nhận ra những món đồ chỉ vài chục nghìn đồng đã ngốn của mình cả vài triệu đồng trong năm. “Bù lại, nhờ săn voucher và ưu đãi đều đặn, tôi tiết kiệm được gần 2,7 triệu đồng. Lần đầu tiên tôi thấy chi tiêu của mình được ‘kể chuyện’ rõ ràng như vậy”, Hạ Anh chia sẻ.
Khác với những bảng thống kê khô khan, “Nhìn lại 2025” còn phác họa “tính cách mua sắm” của người dùng: từ tổng số giao dịch, món hàng đắt nhất từng mua, số tiền chi trong các đợt sale lớn cho đến khoản tiền đã tiết kiệm được nhờ ưu đãi. Chỉ cần đăng nhập và nhấn vào banner trên ứng dụng ShopeePay, một bức tranh tài chính cả năm sẽ hiện ra, giúp người trẻ hiểu rõ mình đã sống và chi tiêu như thế nào.
Bước 2: Đặt mục tiêu khả thi – để tiền chảy về đúng chỗ
Khi đã nắm rõ dòng tiền, bước tiếp theo là đặt mục tiêu cho năm mới. Với Gen Z, mục tiêu tài chính không cần quá tham vọng, mà quan trọng là cụ thể và khả thi. Thay vì đặt ra những con số xa vời, nhiều bạn trẻ chọn cách bắt đầu từ những thay đổi nhỏ nhưng đều đặn, như dành ra một khoản tiết kiệm cố định mỗi tháng, dù chỉ vài trăm nghìn đồng.
Trong trường hợp thu nhập chưa ổn định, Gen Z thường chọn cách “giảm chi” trước khi nghĩ đến “tăng tiết kiệm”. Đó có thể là hạn chế mua sắm theo cảm xúc, bớt chi cho game hay các khoản tiêu dùng không mang lại nhiều giá trị lâu dài.
Song song với đó, việc liệt kê những khoản muốn chi trong năm mới – như một chuyến du lịch, khóa học kỹ năng, hay vài tháng tập luyện với huấn luyện viên cá nhân – cũng được nhiều bạn trẻ áp dụng. Khi các mong muốn được viết ra rõ ràng, bạn sẽ ước lượng được số tiền cần thiết và có động lực để điều chỉnh chi tiêu phù hợp. Lúc này, câu hỏi “Món này có cần thiết không?” sẽ dần được thay thế bằng “Khoản chi này có giúp mình tiến gần hơn tới mục tiêu không?”.
Bước 3: Lên kế hoạch phân bổ – đơn giản nhưng nhất quán
Bước cuối cùng, cũng là bước quyết định, chính là lập kế hoạch phân bổ chi tiêu. Nếu trước đây, quản lý tài chính thường gắn liền với những file Excel phức tạp, thì với Gen Z, mọi thứ được tối giản hóa. Một ghi chú trên điện thoại, một vision board với các mục tiêu tài chính – miễn là phù hợp với thói quen cá nhân.
Nguyên tắc 50/30/20 vẫn được xem là “kim chỉ nam” dễ áp dụng: 50% thu nhập cho nhu cầu thiết yếu, 30% cho mong muốn cá nhân và 20% dành cho tiết kiệm, đầu tư. Cách chia này giúp người trẻ vừa đảm bảo cuộc sống hiện tại, vừa xây dựng nền tảng tài chính dài hạn.
Đáng chú ý, Gen Z không coi những khoản chi cho trải nghiệm – như du lịch, concert, học kỹ năng mới – là lãng phí. Ngược lại, đó là cách họ đầu tư cho sức khỏe tinh thần và chất lượng sống. Tuy nhiên, sự tỉnh táo vẫn nằm ở giới hạn: giữ các khoản “chi cho vui” trong khoảng 20-30% thu nhập để không rơi vào cảnh “cháy ví”.
Thực tế, việc quản lý tài chính không cần đợi đến cuối năm. Chỉ cần áp dụng đều đặn theo tháng hoặc theo tuần, người trẻ đã có thể kiểm soát dòng tiền tốt hơn. Khi tiền bạc được sắp xếp rõ ràng, cảm giác an tâm sẽ đến, mở ra nhiều cơ hội cho những kế hoạch dài hơi trong tương lai.
Với Gen Z, quản lý chi tiêu không phải là từ bỏ niềm vui, mà là học cách tiêu tiền thông minh hơn. Và đôi khi, chỉ cần bắt đầu từ việc nhìn lại một năm đã qua, bạn đã đi được nửa chặng đường đến một tương lai tài chính vững vàng hơn.
