Chiều 24/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Báo chí (sửa đổi), nhiều đại biểu quan tâm đến quy định về nguồn thu của cơ quan báo chí và tình trạng các trang mạng xã hội sử dụng thông tin báo chí để thu lợi.
Đề nghị bổ sung 3 nghĩa vụ bắt buộc với nền tảng xuyên biên giới
Cùng thảo luận, đại biểu Lê Thu Hà (đoàn Lào Cai) cho biết, hiện nay các nền tảng xuyên biên giới đang sử dụng nội dung báo chí để thu lợi, chi phối thuật toán phân phối thông tin, tự động tổng hợp, lập chỉ mục, trích đoạn tin tức mà không cần xin phép, không chia sẻ doanh thu, không chịu trách nhiệm pháp lý và không thực hiện gỡ bỏ thông tin sai theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
Nếu Luật Báo chí không quy định các nghĩa vụ pháp lý tối thiểu, báo chí Việt Nam sẽ mãi ở thế bất bình đẳng ngay trên chính "sân nhà".
Đại biểu Lê Thu Hà (Ảnh: Media Quốc hội).
Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung 3 nhóm nghĩa vụ bắt buộc đối với các nền tảng xuyên biên giới vào dự thảo luật.
Thứ nhất, nghĩa vụ chia sẻ doanh thu và bảo vệ giá trị đầu tư của báo chí theo hướng bất kỳ tổ chức, cá nhân nào sử dụng lại nội dung báo chí trên không gian mạng đều phải có sự đồng ý của cơ quan báo chí và tuân thủ cơ chế chia sẻ lợi ích theo thỏa thuận.
Thứ hai, nghĩa vụ gỡ bỏ nội dung sai phạm (sai sự thật xuyên tạc, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân) theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền trong thời hạn quy định.
Thứ ba, nghĩa vụ hiện diện pháp lý tại Việt Nam, mọi nền tảng cung cấp nội dung mang tính báo chí cho công chúng Việt Nam phải có đại diện pháp lý tại Việt Nam để chịu trách nhiệm trước pháp luật và phối hợp với cơ quan quản lý trong xử lý vi phạm.
Ngoài ra, đại biểu cho rằng, Nhà nước cần sớm đầu tư vào hệ thống giám sát nội dung theo thời gian thực, nền tảng lưu trữ số và chuẩn dữ liệu báo chí quốc gia.
"Đây không phải là công cụ kiểm soát mà là năng lực phòng vệ để báo chí vững vàng trước làn sóng tin giả, sự thao túng thuật toán và sức ép ngày càng lớn từ các nền tảng toàn cầu", bà Hà nói.
Đại biểu Bế Minh Đức (Ảnh: Media Quốc hội).
Dẫn chứng thực tế hiện nay việc quản lý trên môi trường số còn nhiều bất cập khi các trang thông tin điện tử tổng hợp và nền tảng mạng xã hội của doanh nghiệp tư nhân không được phép sản xuất tin tức, nhưng lấy lại nội dung của báo chí để đăng tải, khai thác lưu lượng truy cập và thương mại hóa, đại biểu Bế Minh Đức (đoàn Cao Bằng) đề nghị bổ sung cơ chế bảo vệ nội dung báo chí theo hướng yêu cầu nền tảng tư nhân khi sử dụng lại nội dung báo chí phải giữ nguyên trạng, trả lại giá trị nhận diện cho cơ quan báo chí.
Đồng thời, tăng trách nhiệm của nền tảng mạng xã hội, đối với nội dung báo chí bị thay đổi, bóp méo do thuật toán; thiết lập cơ chế yêu cầu gỡ bỏ nhanh đối với các nội dung sao chép trái phép.
Đặc biệt, ông đề nghị xem xét cơ chế chia sẻ doanh thu giữa nền tảng và cơ quan báo chí, tăng trách nhiệm của các nền tảng xuyên biên giới trong việc chia sẻ giá trị tin tức.
Đảm bảo nguồn thu hợp pháp cho báo chí tự chủ
Tham gia thảo luận, đại biểu Lý Anh Thư (đoàn An Giang) cho biết, đối với quy định về nguồn thu của cơ quan báo chí, dự thảo luật trước đây có quy định về nguồn thu từ tài trợ và nguồn thu hợp pháp khác theo quy định của pháp luật.
Tuy nhiên, trong dự thảo trình Quốc hội lần này, cơ quan chủ trì soạn thảo đã bỏ cụm từ "nguồn thu hợp pháp khác theo quy định của pháp luật", song chưa có giải trình thỏa đáng.
Đại biểu cho rằng, trong bối cảnh các cơ quan báo chí đang chuyển đổi mô hình kinh tế, đòi hỏi đa dạng hóa nguồn thu, việc bỏ quy định này có thể hạn chế hoạt động sáng tạo và giảm khả năng tự chủ của cơ quan báo chí.
"Báo cáo giải trình cũng đã khẳng định Nhà nước định hướng phát triển báo chí đa nền tảng, mở rộng không gian số, gắn với dịch vụ trực tuyến, đòi hỏi cơ chế linh hoạt hơn đối với các nguồn thu. Do đó, để khuyến khích cơ quan báo chí phát triển theo hướng tự chủ, chuyên nghiệp, sáng tạo, tôi đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo giữ lại cụm từ "nguồn thu hợp pháp khác theo quy định của pháp luật" tại Điều 21 dự thảo Luật", bà Thư nói.
Đại biểu Lý Anh Thư (Ảnh: Media Quốc hội).
Theo đại biểu Lý Anh Thư, quy định này vừa đảm bảo tính minh bạch, hợp pháp, vừa tạo cơ sở pháp lý để các cơ quan báo chí mở rộng hoạt động, đa dạng hóa nguồn thu, đáp ứng yêu cầu phát triển trong thời kỳ công nghiệp và xã hội thông tin hiện đại.
Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) cho biết, trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và các nền tảng mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, hiện đang diễn ra tình trạng một bộ phận tổ chức, cá nhân không phải cơ quan báo chí liên tục trích dẫn, đăng lại nội dung từ các bài báo chính thống nhưng đặt tiêu đề sai lệch, cắt xén, xuyên tạc nghiêm trọng nội dung gốc nhằm thu hút tương tác và doanh thu quảng cáo.
"Điều này đã và đang đe dọa trực tiếp mô hình kinh tế báo chí chuyên nghiệp; khiến độc giả không còn động lực chi tiền cho nội dung gốc, làm doanh thu quảng cáo tự động bị chuyển hướng từ các cơ quan báo chí có trách nhiệm sang các kênh "câu view" có tương tác cao, gây xói mòn nguồn tài chính để duy trì nền báo chí chuyên nghiệp", đại biểu Tú Anh nhấn mạnh.
Từ đó, nữ đại biểu đề nghị Quốc hội xem xét bổ sung quy định về quyền liên quan của cơ quan báo chí trên không gian mạng, đồng thời giao Chính phủ nghiên cứu các cơ chế thương lượng, chia sẻ doanh thu giữa các cơ quan báo chí với các nền tảng số lớn.
Theo bà, việc bổ sung quy định trên sẽ góp phần quan trọng bảo vệ nền báo chí chuyên nghiệp, bảo vệ việc làm của nhà báo chân chính và giữ vững định hướng thông tin lành mạnh trong kỷ nguyên số.
