Sáng 9/4, Quốc hội thảo luận tại tổ về các dự án: Luật Hộ tịch (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý; Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).
Các dự thảo Luật đều rất quan trọng, liên quan đến quyền con người
Tham gia góp ý kiến, ĐBQH Nguyễn Khánh Ngọc (đoàn Tp.Đà Nẵng), Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam cơ bản đồng tình với các định hướng mục tiêu và quan điểm xây dựng 4 dự án luật.
Theo đại biểu, đây đều là những dự án luật trong các lĩnh vực có các định hướng, chủ trương chính sách của Đảng với tinh thần ngày càng bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền công dân cũng như trách nhiệm của Nhà nước. Các dự án luật này cũng đều liên quan đến các điều ước quốc tế, cam kết quốc tế của Việt Nam, nên việc ban hành các luật này góp phần bảo đảm được việc thực hiện các cam kết ngày càng tốt hơn của Việt Nam đối với cộng đồng quốc tế.
ĐBQH Nguyễn Khánh Ngọc (đoàn Tp.Đà Nẵng), Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam phát biểu tại phiên thảo luận tổ sáng 9/4 (Ảnh: Hoàng Bích).
Cho ý kiến về Luật Hộ tịch (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc nhấn mạnh, đây là luật rất quan trọng, liên quan đến quyền con người.
"Một con người sinh ra về mặt sinh học, nhưng có tồn tại trên trái đất này hay không chính là qua hộ tịch, vì gắn toàn bộ sự kiện hộ tịch với quyền con người. Dữ liệu hộ tịch là dữ liệu gốc về một con người từ khi sinh ra cho đến khi chết. Tất cả các dữ liệu khác phải phù hợp với dữ liệu này", đại biểu nêu.
Vì là dữ liệu gốc, nên theo đại biểu cần một sự đầu tư căn cơ và bảo đảm an ninh an toàn ở mức độ cao nhất.
Về những vấn đề hộ tịch có yếu tố nước ngoài là vấn đề không đơn giản. Bởi, theo đại biểu các quốc gia khác nhau có những chính sách khác nhau đối với vấn đề hộ tịch, dẫn đến xung đột pháp luật trên thực tế. Do đó đại biểu đề nghị rà soát rất căn cơ lại các quy định về giải quyết hộ tịch có yếu tố nước ngoài.
Vấn đề đăng ký hộ tịch của cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, ông nêu thực tế với hơn 5 triệu người Việt Nam định cư ở nước ngoài, cùng hàng vạn công dân Việt Nam sinh sống, làm việc, học tập ở nước ngoài, có rất nhiều vấn đề hộ tịch đi cùng.
Do đó, theo đại biểu nên tiếp cận đối với cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài trong công tác hộ tịch cũng giống như một đơn vị hộ tịch ở trong nước để họ thực hiện một sứ mệnh chuyên nghiệp với trách nhiệm cao nhất.
Ông nêu thực tế hiện nay cán bộ làm công tác lãnh sự có rất nhiều việc, công tác hộ tịch không thể chuyên trách. Ngoài tiêu chuẩn có đào tạo luật, cán bộ làm hộ tịch trong nước phải được đào tạo, bồi dưỡng… để đáp ứng yêu cầu rất cao của công tác này.
Một cán bộ ngoại giao về cơ bản pháp luật cũng không nắm được hết, nếu sang làm những vấn đề hộ tịch thì rất dễ sai sót. Do đó, ông mong cơ quan soạn thảo rà soát thêm các quy định liên quan tới việc giải quyết hộ tịch tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.
Giao UBND cấp xã gần nhất thực hiện việc chứng thực
Đối với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc cho biết, dịch vụ công chứng bản chất là đem lại sự an toàn cho một giao dịch pháp lý, một giao dịch nào đó mà người dân thấy rằng cần có thêm một cơ quan, tổ chức xác thực nội dung phù hợp pháp luật, bảo đảm an toàn của giao dịch.
Theo đại biểu, chúng ta đã lựa chọn mô hình công chứng Latinh, tức là công chứng xác thực về mặt nội dung của giao dịch đó để bảo đảm an toàn. Ở nước ngoài, đặc biệt như ở Pháp thường gọi là "thẩm phán phòng ngừa", tức là bảo đảm giao dịch đúng pháp luật ngay từ khi giao kết, được an toàn.
Các đại biểu tại phiên thảo luận tổ 15 sáng 9/4 (Ảnh: Hoàng Bích).
Ông phân tích, dự thảo luật đưa cách tiếp cận có những giao dịch bắt buộc phải công chứng, đồng ý với chủ trương là thu gọn danh mục các giao dịch phải bắt buộc công chứng. Tuy nhiên, đại biểu nhấn mạnh khi cần thống nhất quan điểm khi đưa ra quy định bắt buộc phải công chứng thì giao dịch đó mới có hiệu lực thì phải đi kèm với trách nhiệm của Nhà nước thì phải bảo đảm các dịch vụ công chứng này có thể tiếp cận được dễ dàng về mặt địa lý, chi phí. Không nên để khó khăn cho người dân và doanh nghiệp trên thực tế.
Trong trường hợp do điều kiện, tình hình thực tế không có văn phòng công chứng ngoài nhà nước dễ tiếp cận cho người dân thì nên có cách tiếp cận phù hợp: thành lập những phòng công chứng của Nhà nước hoặc chi nhánh phòng công chứng Nhà nước để bảo đảm dịch vụ đó người dân có thể tiếp cận được.
"Kể cả những nơi khó khăn, cũng nên giao cho UBND cấp xã gần nhất với dân để có thể thực hiện việc chứng thực nhưng có giá trị tương đồng với công chứng", đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc nói.
Đại biểu nêu thực tế ở xã Tân Hiệp – nơi đại biểu ứng cử người dân ở ngoài đảo chia sẻ có giai đoạn mùa bão lũ, có khi bị bệnh không có tàu nào ra vào đất liền, nói chi tới công chứng giao dịch.
"Do đó, trong trường hợp những giao dịch như vậy, theo tôi nên tính toán làm sao để UBND cấp xã có thể làm công việc chứng thực có giá trị như công chứng để tránh khi đưa ra giao dịch bắt buộc nhưng lại không có cách bảo đảm", đại biểu nêu ý kiến.
Đồng thời, ông cũng đồng tình với quan điểm của Chính phủ rà soát lại để thu hẹp các giao dịch bắt buộc công chứng, để càng ngày càng tôn trọng quyền tự do kinh doanh, tự do thỏa thuận của doanh nghiệp, cá nhân. Bên cạnh đó, đại biểu cũng nhấn mạnh sự cấp thiết hoàn thành xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung thống nhất về công chứng, tiến tới công chứng phi địa giới hành chính.
Quang cảnh phiên thảo luận tổ (Ảnh: C.H).
Đối với Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc nêu ý nghĩa vai trò của việc tiếp cận thông tin đặc biệt trong bối cảnh hiện nay.
Theo đó, sẽ đóng góp một phần quan trọng vào nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, minh bạch công khai văn minh hiện đại. Nếu không có những thông tin đầy đủ theo đại biểu rất khó đánh giá về xây dựng một Chính phủ, một bộ máy Nhà nước quản trị quốc gia hiện đại, hiệu quả.
Cùng với đó, theo đại biểu, tiếp cận thông tin công khai minh bạch là công cụ quan trọng trong phòng chống tham nhũng, tiêu cực. "Nếu làm tốt được sẽ đóng góp một phần rất lớn vào công tác phòng chống tham nhũng, tiêu cực". Đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc cũng cho rằng đây cũng là đạo luật đóng góp rất lớn vào thực hiện chủ trương dân chủ hóa "dân biết, dân làm, dân kiểm tra, dân thụ hưởng".
Đồng tình với nhiều nội dung Chính phủ đi theo hướng mở rộng các đối tượng trách nhiệm phạm vi phải công khai các thông tin. Song đại biểu cũng đề nghị nên thống nhất một nguyên tắc là tất cả các cơ quan, tổ chức sử dụng nguồn lực của Nhà nước (nguồn lực con người, tài chính…) đều phải có trách nhiệm công khai thông tin. Cùng với đó, Quốc hội cần dành một sự quan tâm đặc biệt giám sát việc thực hiện luật này vì ý nghĩa, vai trò quan trọng của luật.
Còn đối với Luật Trợ giúp pháp lý, theo đại biểu đây là một trong những đạo luật gắn với các cam kết quốc tế, thậm chí Việt Nam đang thực hiện ở mức cao hơn so với nhiều quốc gia. Theo quy định hiện hành, đối tượng được trợ giúp pháp lý gồm 14 nhóm - một phạm vi rất rộng, thể hiện rõ chính sách nhân đạo và tính ưu việt của hệ thống pháp luật nước ta.
Đại biểu đồng tình với việc tiếp tục mở rộng đối tượng thụ hưởng, nhưng điều này cần đặt trong điều kiện nguồn lực bảo đảm và tính khả thi. Việc mở rộng phải đi kèm hai yêu cầu quan trọng:
Thứ nhất, không đánh đổi chất lượng và hiệu quả. Người nghèo, đối tượng chính sách vốn đã gặp nhiều khó khăn, vì vậy dịch vụ trợ giúp pháp lý phải thực sự bảo đảm chất lượng, mang lại giá trị thiết thực.
Thứ hai, cần xác định rõ trợ giúp pháp lý là trách nhiệm của Nhà nước, nhưng không đồng nghĩa Nhà nước phải thực hiện toàn bộ. Cách tiếp cận phù hợp là "đi bằng hai chân": vừa có hệ thống tổ chức trợ giúp pháp lý của Nhà nước, vừa phát huy mạnh mẽ vai trò của các tổ chức ngoài Nhà nước.
Đại biểu kỳ vọng hoạt động xã hội hóa trong lĩnh vực này sẽ được thúc đẩy mạnh mẽ, thực chất hơn, qua đó huy động tối đa các nguồn lực xã hội, góp phần nâng cao hiệu quả trợ giúp pháp lý cho người dân.
