Ngày 5-6/11, Hội nghị Sốt xuất huyết Dengue 2026 diễn ra tại Hà Nội, do Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) chủ trì, phối hợp với Trường Đại học Y Hà Nội, Trung tâm Nghiên cứu Sức khỏe cộng đồng và Phòng chống chấn thương (CCHIP), Takeda Việt Nam cùng các đơn vị liên quan tổ chức.
Đây là năm thứ hai liên tiếp hội nghị được tổ chức, quy tụ hơn 700 đại biểu trong nước và quốc tế. Với chủ đề “Dengue in ACTion: Ứng dụng khoa học vào thực tiễn hướng tới quản lý toàn diện sốt xuất huyết Dengue”, hội nghị gồm 4 phiên chuyên đề, hơn 15 báo cáo chuyên sâu và hơn 60 poster nghiên cứu khoa học, bao quát các lĩnh vực dịch tễ, lâm sàng, truyền thông, dự phòng, công nghệ số và chính sách y tế.
Sốt xuất huyết Dengue diễn biến phức tạp
Sốt xuất huyết Dengue (SXHD) là một trong những bệnh truyền nhiễm do muỗi vằn lây truyền gia tăng nhanh nhất thế giới, với khoảng 100 – 400 triệu ca nhiễm mỗi năm.
Tại Việt Nam, SXHD đã gây gánh nặng liên tục suốt hơn 4 thập kỷ. Kể từ năm 1980 đến nay, cả nước ghi nhận hàng trăm nghìn ca mắc mỗi năm, và năm nào cũng có ca tử vong. Tỷ lệ mắc SXHD/100.000 dân cao hơn rất nhiều so với các bệnh truyền nhiễm khác - đứng hàng đầu về tỷ lệ mắc và thứ hai về tỷ lệ tử vong trong nhóm bệnh truyền nhiễm tại Việt Nam.
Năm 2025, Việt Nam ghi nhận 184.903 ca - cao nhất khu vực châu Á - Thái Bình Dương, vượt Philippines, Indonesia và Bangladesh. Trong 10 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 170.684 trường hợp mắc và 21 ca tử vong. Bệnh lưu hành quanh năm tại tất cả các tỉnh thành, lan rộng ra cả các tỉnh miền núi phía Bắc như Tuyên Quang, Sơn La - những địa bàn trước đây ít ghi nhận ca bệnh.
Cả bốn tuýp huyết thanh vi rút Dengue (DENV-1, 2, 3, 4) đều lưu hành tại Việt Nam, với tuýp ưu thế thay đổi theo thời gian và khu vực. Sự luân chuyển các tuýp huyết thanh vi rút, kết hợp biến đổi khí hậu, đô thị hóa nhanh và muỗi kháng hóa chất, khiến SXHD ngày càng khó dự báo.
Trước thực tế này, TS. Hoàng Minh Đức - Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết: "Cần triển khai các giải pháp phòng bệnh quyết liệt, chủ động và dựa trên bằng chứng khoa học. Đồng thời, việc tham khảo, vận dụng kinh nghiệm quốc tế phù hợp với thực tiễn Việt Nam, kết hợp kiểm soát muỗi truyền bệnh và nâng cao nhận thức cộng đồng, là cần thiết để nâng cao hiệu quả dự phòng và giảm gánh nặng do SXHD".
Những bằng chứng mới đang định hình cách tiếp cận phòng chống SXHD
Tại phiên toàn thể, các chuyên gia trình bày bằng chứng cho thấy tiêm chủng đã được triển khai và tạo bước tiến cụ thể tại nhiều quốc gia. Theo chia sẻ của TS.BS. Rosana Richtmann - Giám đốc Ủy ban Kiểm soát Nhiễm khuẩn (ICC), Bệnh viện Phụ sản Santa Joana, Nguyên Chủ tịch Hội Truyền nhiễm São Paulo, Brazil, quốc gia này đã triển khai vắc-xin phòng SXHD trong chương trình tiêm chủng công từ năm 2024, bắt đầu tại 521 địa phương và mở rộng ra toàn bộ 2.752 địa phương, với 24 triệu liều đã được phân phối.
Số liệu thực tế tại São Paulo giai đoạn 2024–2025 ghi nhận việc tiêm đủ hai mũi giúp giảm 73,1% nguy cơ mắc SXHD có triệu chứng và giảm 87,9% nguy cơ nhập viện. Hiệu quả bảo vệ vẫn được duy trì ngay cả khi tuýp DENV-3 tái xuất hiện. Tại Indonesia, vắc-xin cũng đang được triển khai kết hợp ứng dụng công nghệ y tế trong dự phòng chủ động tại các khu vực nguy cơ cao.
Đáng chú ý, Dự thảo Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị SXHD 2026 của Việt Nam được TTND.GS.TS. Nguyễn Văn Kính, Nguyên Giám đốc Bệnh viện Nhiệt đới Trung ương, trình bày tại Hội nghị có cập nhật quan trọng trong Chương Phòng ngừa: nhấn mạnh vai trò quan trọng của việc phòng, ngừa bệnh SXHD, đặc biệt khi hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Trong đó khuyến nghị kết hợp đồng thời các biện pháp, gồm tiêm chủng vắc-xin SXHD theo quy định hiện hành cùng với công tác giám sát, phòng bệnh theo quy định của Bộ Y tế và kiểm soát côn trùng trung gian truyền bệnh (tránh muỗi đốt, diệt bọ gậy, lăng quăng).
Việc kết hợp cùng lúc các biện pháp phòng bệnh chủ động được xem là tín hiệu chính sách phù hợp với khuyến nghị của WHO về chiến lược tích hợp kiểm soát SXHD12.
Để tiến bộ khoa học từng bước được ứng dụng vào thực tiễn, sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, giới chuyên môn và các đối tác y tế đóng vai trò quan trọng. Đồng hành cùng Dengue Summit năm thứ hai liên tiếp với vai trò đối tác khoa học, Công ty TNHH Dược phẩm Takeda Việt Nam ủng hộ nỗ lực thúc đẩy các giải pháp dự phòng dựa trên bằng chứng, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về SXHD.
Ông Benjamin Ping, Tổng Giám đốc Takeda Việt Nam, chia sẻ: "Mặc dù mức độ nhận biết về SHXD tại Việt Nam tương đối cao, nghiên cứu cho thấy phần lớn người dân vẫn chưa hiểu đầy đủ về nguy cơ, mức độ nghiêm trọng của bệnh đối với bản thân và gia đình, cũng như sự cấp thiết của việc chủ động phòng ngừa. Vì vậy, cần tăng cường các biện pháp phòng ngừa chủ động để giảm gánh nặng SXHD tại Việt Nam.
Takeda đang phối hợp với các đối tác quốc tế và cơ quan y tế nhằm hỗ trợ các giải pháp phòng ngừa dựa trên bằng chứng khoa học, hướng đến bảo vệ sức khỏe cộng đồng, trong đó tiêm chủng là một phần của chiến lược phòng ngừa và kiểm soát dịch bệnh tổng thể”.
Trước thực tế SXHD xảy ra quanh năm, các chuyên gia kêu gọi triển khai đồng bộ các biện pháp dự phòng chủ động ở mọi cấp - từ tăng cường giám sát dịch tễ, nâng cao năng lực điều trị, đến truyền thông thay đổi hành vi và khuyến khích tiêm chủng phù hợp.
Vắc-xin phòng SXHD đang lưu hành tại Việt Nam hiện là vắc-xin đầu tiên và duy nhất được Bộ Y tế phê duyệt. Vắc-xin cũng được WHO khuyến nghị sử dụng tại các quốc gia có gánh nặng SXHD cao và đã đạt Tiền thẩm định của WHO về chất lượng, an toàn và hiệu quả. Đến nay, vắc-xin đã được phê duyệt tại 43 quốc gia, với hơn 32 triệu liều được phân phối trên toàn cầu, đồng thời được triển khai trong chương trình tiêm chủng công tại Brazil, Argentina, Colombia, Indonesia, Honduras, Paraguay, Peru và Thái Lan.
Phạm Trang
