Trong nhiều thập kỷ qua, các nhà khoa học trên toàn cầu đã nỗ lực nghiên cứu một hiện tượng địa chất hấp dẫn mang tên "hố trọng lực". Về bản chất, đây là những chỗ trũng khổng lồ sâu bên trong vỏ Trái Đất, nơi tác động của lực hấp dẫn thấp hơn đáng kể so với mức trung bình.
Đây là một hiện tượng đặc biệt đáng chú ý tại Nam Cực. Khu vực lạnh giá này đã và đang chứng kiến những thay đổi vô cùng lớn. Những biến đổi này không chỉ bắt nguồn từ sự nóng lên toàn cầu, mà còn do thay đổi khí hậu dài hạn kéo dài hàng chục triệu năm, từ rất lâu trước khi loài người xuất hiện và để lại những dấu chân mang tính thảm họa đối với môi trường sinh thái.
Tác động của trọng lực đặc biệt yếu ớt sâu bên dưới lục địa băng giá này khi tính toán đến yếu tố tự quay của hành tinh. Hiện tượng suy giảm trọng lực là kết quả của những di chuyển vô cùng chậm chạp của các khối đá ngầm dưới bề mặt băng dày.
Những thông tin chi tiết về hiện tượng này đã được công bố trong một bài báo trên tạp chí Scientific Reports. Hai tác giả chính, giáo sư địa vật lý Alessandro Forte từ đại học Florida và nhà nghiên cứu Petar Glišović thuộc viện Vật lý Trái Đất Paris, đã hợp tác và phát hiện ra rằng chuyển động của các khối đá ngầm có mối tương quan chặt chẽ với những thay đổi lớn trong hệ thống khí hậu Nam Cực. Điều này gợi ý rằng sự dịch chuyển trọng lực của khu vực này có thể đã tạo điều kiện cho các dải băng khổng lồ phát triển.
Nhằm tìm hiểu sâu hơn, cặp đôi nhà khoa học đã tạo ra một bản đồ chi tiết về hố trọng lực của Nam Cực để nghiên cứu cách thức nó thay đổi qua hàng triệu năm lịch sử. Họ đã sử dụng một nguồn dữ liệu khổng lồ bao gồm vô số bản ghi nhận về những trận động đất toàn cầu.
Giải thích sinh động cho phương pháp này, Forte chia sẻ trong một tuyên bố rằng hãy tưởng tượng việc thực hiện một ca chụp CT cho toàn bộ Trái Đất, nhưng chúng ta không có tia X như ở phòng khám y tế. Thay vào đó, chúng ta có những trận động đất. Những luồng sóng động đất đóng vai trò cung cấp "ánh sáng" chiếu rọi và phơi bày phần bên trong của hành tinh.
Sử dụng hệ thống mô hình máy tính, nhóm nghiên cứu đã thành công tái tạo lại trạng thái của hố trọng lực tại Nam Cực vào 70 triệu năm trước, thời điểm những loài khủng long vẫn còn lang thang trên Trái Đất. Thông qua phân tích, họ xác định rằng hố trọng lực này đã gia tăng sức mạnh qua hàng chục triệu năm.
Quá trình phát triển này diễn ra trùng hợp với những thay đổi lớn trong hệ thống khí hậu của lục địa và sự hình thành rải rác của các sông băng. Sự xuất hiện của sông băng, đến lượt nó, lại tạo ra những tác động sâu rộng đến sự thay đổi của mực nước biển và độ axit của các đại dương trên hành tinh.
Mặc dù những phát hiện mới nhất này không phải là bằng chứng thể hiện mối liên hệ nhân quả dứt khoát giữa hai yếu tố - chuyển động của đá và sự thay đổi trọng lực khiến băng phát triển - nhưng Forte và Glišović vẫn đang đặt nhiều kỳ vọng. Họ lên kế hoạch kiểm tra xem liệu sự thay đổi mực nước biển có thể bị ảnh hưởng trực tiếp bởi hố trọng lực đang mạnh lên này hay không.
Khép lại báo cáo, Forte đã đặt ra một câu hỏi tu từ, rằng khí hậu của chúng ta kết nối như thế nào với những sự kiện đang diễn ra bên trong hành tinh? Ông nhấn mạnh rằng nếu có thể hiểu rõ hơn về cách phần bên trong của Trái Đất định hình trọng lực và mực nước biển, chúng ta sẽ có cái nhìn sâu sắc về các yếu tố quan trọng đối với sự phát triển và tính ổn định của các dải băng lớn.
Đức Khương
