Khi những ông lớn AI Mỹ bất ngờ cùng lên tiếng kêu gọi giảm tốc phát triển các mô hình tiên phong, Trung Quốc lập tức đặt câu hỏi liệu lý do thực sự có chỉ là vấn đề an toàn, hay còn liên quan đến sức ép cạnh tranh ngày càng lớn từ các công ty AI Trung Quốc.
Trước đó Dario Amodei, CEO Anthropic, gần đây kêu gọi các công ty AI “pace the frontier”, tức kiểm soát tốc độ phát triển các mô hình AI tiên phong. Sam Altman của OpenAI và Elon Musk của xAI cũng ủng hộ lời kêu gọi này, tạo nên sự phối hợp hiếm thấy giữa những công ty vốn đang cạnh tranh quyết liệt trên thị trường AI.
Không lâu sau đó, Tờ China Daily đăng tải một bài viết cho thấy một góc nhìn khác về động thái này. Tờ báo cho rằng lời kêu gọi trên về bản chất có thể là phản ứng trước sự cạnh tranh từ Trung Quốc, đồng thời giúp các công ty AI Mỹ tìm kiếm môi trường chính sách thuận lợi hơn và duy trì sự quan tâm của nhà đầu tư.
DeepSeek và Kimi K3 khiến cuộc chơi thay đổi
Một trong những lý do khiến lập luận này trở nên đáng chú ý là sự trỗi dậy của các mô hình AI Trung Quốc như DeepSeek và Kimi K3.
China Daily cho rằng các biện pháp hạn chế của Mỹ đối với chip và thiết bị AI tiên tiến chưa thể ngăn Trung Quốc phát triển những mô hình có năng lực cạnh tranh. Những mô hình này còn tạo ra một lợi thế khác: chi phí tương đối thấp.
Sự xuất hiện của DeepSeek và Kimi K3 vì thế không chỉ là câu chuyện về một vài mô hình mới. Nó đặt ra câu hỏi về chính mô hình kinh doanh của ngành AI Mỹ.
Trong nhiều năm, các công ty AI hàng đầu liên tục đầu tư những khoản tiền khổng lồ vào năng lực tính toán và phát triển mô hình. Những mô hình tốt hơn thu hút người dùng và nhà đầu tư, tạo thêm nguồn vốn để tiếp tục đầu tư vào thế hệ tiếp theo.
Nhưng khi các mô hình hiện tại đã đủ khả năng xử lý nhiều công việc phổ biến như viết nội dung, lập trình, dịch thuật hay chăm sóc khách hàng, việc tiếp tục chi những khoản tiền khổng lồ để tiến thêm một bước có thể trở nên khó thuyết phục hơn về mặt lợi nhuận đối với nhiều doanh nghiệp.
Trong khi đó, DeepSeek và Kimi K3 cho thấy người dùng có thêm lựa chọn: những mô hình đủ năng lực nhưng có chi phí thấp hơn.
Mỹ siết chip, cuộc cạnh tranh chuyển sang phần mềm
China Daily cũng cho rằng cuộc cạnh tranh AI đang chuyển sang một mặt trận khác.
Sau khi các hạn chế về chip và thiết bị không thể ngăn các công ty Trung Quốc phát triển những mô hình có năng lực, sự chú ý ngày càng chuyển sang các biện pháp liên quan đến phần mềm, API, quyền truy cập, giới hạn sử dụng và quy định đối với đầu ra của mô hình.
Trong bối cảnh đó, cáo buộc của Anthropic về việc các công ty Trung Quốc thực hiện “industrial-scale illicit distillation” (kỹ thuật kiết xuất trí tuệ trên quy mô công nghiệp) càng trở nên nhạy cảm.
Distillation vốn là một kỹ thuật phổ biến trong AI, trong đó một mô hình nhỏ hơn được huấn luyện dựa trên đầu ra của mô hình lớn hơn. China Daily cho rằng việc gọi hoạt động này là “bất hợp pháp” chỉ vì đối thủ sử dụng nó cần được xem xét thận trọng. Từ đây, tờ báo đặt lời kêu gọi “giảm tốc” của các ông lớn AI Mỹ vào cùng một bức tranh với cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung.
Trung Quốc cũng thừa nhận AI có rủi ro
Dù phản bác cách tiếp cận của Mỹ, Trung Quốc không phủ nhận hoàn toàn những lo ngại về an toàn AI. Cơ quan Tiêu chuẩn hóa Trung Quốc phối hợp với Cục Quản lý Không gian mạng Trung Quốc cho rằng sự phát triển AI cần được giám sát vì công nghệ này có thể vượt khỏi khả năng kiểm soát của con người.
China Daily cho rằng biến cuộc đua AI thành một cuộc cạnh tranh “được ăn cả” giữa Mỹ và Trung Quốc sẽ khiến việc hợp tác để kiểm soát những rủi ro chung trở nên khó khăn hơn. Tờ báo kêu gọi hai nước hợp tác trong những lĩnh vực mà không bên nào có thể tự mình kiểm soát toàn bộ hậu quả.
Tuy nhiên, chính việc AI Trung Quốc ngày càng được nhắc đến trong các cuộc tranh luận về công nghệ, chi phí và khả năng cạnh tranh đang khiến lời kêu gọi “giảm tốc” của các công ty Mỹ trở nên nhạy cảm hơn.
Câu hỏi mà China Daily đặt ra vì thế không chỉ xoay quanh việc AI nên phát triển nhanh đến đâu, mà còn là liệu cuộc đua giành vị trí dẫn đầu AI giữa Mỹ và Trung Quốc có đang đứng phía sau những tranh luận về an toàn và kiểm soát công nghệ hay không.
Nguyễn Hải
