Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển với tốc độ chóng mặt, các tập đoàn công nghệ lớn đã không còn giấu giếm tham vọng cuối cùng của mình: thay thế phần lớn sức lao động của con người bằng máy móc. Chiến lược này không chỉ giúp tối ưu hóa lợi nhuận mà còn củng cố vị thế không thể thiếu của họ trong nền kinh tế toàn cầu.
Tuy nhiên, một câu hỏi cốt tử vẫn còn bỏ ngỏ: Điều gì sẽ xảy ra với xã hội loài người khi viễn cảnh đó trở thành sự thật? Dường như giới thượng tầng công nghệ hoặc hoàn toàn mù mờ, hoặc cố tình né tránh câu trả lời.
Geoffrey Hinton, người được mệnh danh là "bố già của AI" và là người tiên phong trong lĩnh vực mạng lưới thần kinh, đã đưa ra một nhận định thẳng thắn và đáng lo ngại tại một cuộc họp báo vào tháng trước. Ông cho biết: "Rõ ràng là rất nhiều công việc sẽ biến mất: nhưng không rõ liệu nó có tạo ra nhiều công việc để thay thế hay không".
Khác với sự lạc quan mù quáng của nhiều đồng nghiệp, Hinton nhấn mạnh vào cái giá phải trả về mặt xã hội. Ông khẳng định đây không đơn thuần là vấn đề công nghệ, mà là một bài toán hóc búa của hệ thống chính trị. Vấn đề cốt lõi nằm ở sự phân phối: Khi năng suất lao động tăng vọt nhờ máy móc, dòng chảy của sự giàu có khổng lồ đó sẽ đi về đâu? Liệu nó có được chia sẻ công bằng hay chỉ làm đầy thêm túi tiền của một nhóm nhỏ tinh hoa?
Trước những lo ngại này, các tỷ phú công nghệ đã đưa ra những tầm nhìn mang màu sắc không tưởng. Elon Musk, CEO của Tesla và SpaceX, người hiện đang nắm giữ ngôi vị giàu nhất hành tinh, đã vẽ ra viễn cảnh về "thu nhập cao phổ quát". Theo đó, những người lao động bị AI cướp mất việc làm sẽ được sống sung túc nhờ vào sự thịnh vượng do các tập đoàn tư nhân tạo ra. Tương tự, Sam Altman của OpenAI cũng đề xuất ý tưởng về "sự giàu có cực độ phổ quát", nơi mỗi người dân đều nắm giữ cổ phần trong các công ty AI.
Mustafa Suleyman, CEO của Microsoft AI, thậm chí còn thẳng thắn hơn khi gọi AI là "công cụ thay thế lao động về cơ bản". Ông cho rằng sự xáo trộn kinh tế sắp tới là cái giá xứng đáng để đổi lấy một tương lai nơi tri thức khoa học và văn hóa được tạo ra với chi phí gần như bằng không sau 15 đến 20 năm nữa.
Tuy nhiên, giới quan sát và các nhà phân tích kinh tế lại nhìn nhận những lời hứa hẹn này với sự hoài nghi sâu sắc. John Cassidy của tờ The New Yorker chỉ ra rằng, viễn cảnh sung túc cho người thất nghiệp chỉ có thể thành hiện thực nếu Musk và các tỷ phú khác tự nguyện chia sẻ khối tài sản khổng lồ của họ. Thế nhưng, lịch sử đã chứng minh điều ngược lại. Như Martin Luther King Jr. từng viết từ nhà tù Birmingham: "Một thực tế lịch sử là các nhóm đặc quyền hiếm khi tự nguyện từ bỏ đặc quyền của họ".
Hơn nữa, các dữ liệu kinh tế cũng không ủng hộ những kịch bản màu hồng này. Goldman Sachs dự báo AI chỉ giúp GDP toàn cầu tăng khoảng 7% trong 10 năm tới. Thậm chí, Mô hình Ngân sách Penn Wharton còn đưa ra con số khiêm tốn hơn với mức tăng 3,7% vào năm 2075. Những con số này tuy tích cực nhưng còn quá xa để có thể duy trì một xã hội "giàu có phổ quát" nếu không có những sự nhượng bộ lớn về tài sản từ tầng lớp tỷ phú.
Rõ ràng, khoảng cách giữa lời nói của các ông trùm công nghệ và thực tế kinh tế đang ngày càng nới rộng. Nếu họ thực sự nghiêm túc về việc giải cứu nhân loại khỏi viễn cảnh nghèo đói do chính công nghệ của họ gây ra, có lẽ đây là lúc họ cần hành động cụ thể thay vì chỉ vẽ ra những giấc mơ xa vời.
Đức Khương
